Một học sinh đang mải nhắn tin trong giờ học. Ảnh: dantri.com
Suy nghĩ và hành động của lớp trẻ hôm nay
Ngôn ngữ tuổi “teen”: Sẽ hình thành thói quen lười tư duy?
Khi nhận được tin nhắn của cô cháu 14 tuổi, ban đầu tôi cứ ngỡ là tiếng Anh. Làm sao tôi có thể đọc được khi cháu viết: “2! hoc han nan ne wa co ui. hom wa kon lai bi me la. kon k bit lam ji de het bun day”, (tạm dịch là: Chào cô. Học hành nặng nề quá cô ơi. Hôm qua con lại bị mẹ la. Con không biết làm gì để hết buồn đây). Có nhiều tin nhắn phải nhờ con gái thông dịch tôi mới hiểu nổi. Khi thấy tôi tỏ vẻ ngạc nhiên, nó cười và bảo: “Ngôn ngữ teen là vậy đó, mẹ ơi!”.
Cùng con gái vào mạng Internet, tôi thật sự rối mắt với một ngôn ngữ không có trong từ điển của bất cứ nước nào. Chữ nghĩa đã được đơn giản hóa đến mức tối đa theo cách phát âm, viết tắt. Chẳng hạn “2” có nghĩa là “xin chào”, “yêu” thì được viết thành “iu”, “buồn” hay “muốn” đều được bỏ chữ “ô”, chữ “nh” thì giản lược bớt một chữ “h”, “i” thì viết thành “j”. Việc chấm, phẩy hay viết hoa đầu câu cũng không cần thiết...
Nhiều bạn trẻ cho rằng, viết, nhắn tin kiểu này nhanh, gọn, phù hợp với lối sống thời @. Một số em còn thấy mình “lạc hậu” nếu không dùng theo lối “chat” của bạn bè. Từ ngữ nào đạt được mục đích nói nhanh, viết gọn và lạ là được các em ưa chuộng. Và cứ thế, hiện tượng sử dụng tiếng Việt theo kiểu “ngôn ngữ chat” đã lan trong giới trẻ và cộng đồng dân cư mạng như một mốt thời trang mới. Đó là chưa kể việc chêm tiếng nước ngoài vô tội vạ trong cách nói và viết khiến tiếng Việt như món “lẩu thập cẩm” khó nuốt. Mà đâu chỉ có giới trẻ, các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài từ địa phương đến trung ương gần đây xuất hiện nhan nhản các ngôn ngữ “quái dị” ấy.
Không đâu xa, tờ báo Hoa học trò, một ấn phẩm có sức hút với các cô cậu học sinh trên cả nước dường như lại luôn lạm dụng tiếng Anh một cách vô tội vạ, tiêu đề bài viết dùng chữ teen như: Teen Hà Nội sắp phải đi học sớm; Chuyện phiêu lưu của các “kịch gia teen”; Bảo tàng ơi, hãy “teen hóa”; Teen lên sân tập “swing”; Những bà mẹ tuổi teen; Bắc Giang: Sập lan can trường, 7 teen gặp nạn; Quảng Bình: Teen lớp 8 đâm bị thương 2 bạn... Chỉ mới dừng ở tiêu đề bài viết, người đọc đã phát hoảng vì cái sự loạn “teen” và nghèo nàn tiếng Việt của tờ báo. Việc “sính” tiếng nước ngoài như là căn bệnh lây lan với tốc độ chóng mặt trên các diễn đàn và cuộc sống đời thường.
Sử dụng “ngôn ngữ chat” ở đâu, lúc nào cho phù hợp là điều giới trẻ cần suy nghĩ. Các em không ý thức được điều đó, quên đi bài giảng về sự trong sáng của tiếng Việt mà các em đã được học. Nếu cứ theo đà này thì thật khó để tìm những ngôn từ đẹp, lời văn hay. Đáng lo ngại hơn là cách viết, cách suy nghĩ như thế sẽ hình thành thói quen lười tư duy, thiếu kiên trì, nhẫn nại trong công việc, ảnh hưởng đến nhận thức, nhân cách của các em sau này. Tác hại dễ thấy nhất đó là những câu trả lời cộc lốc, vô cảm như “biết chết liền”, “hên xui” đã trở nên phổ biến và nhiều em nộp hồ sơ xin việc với lá đơn đầy lỗi chính tả hay không ít cán bộ trẻ vẫn không biết soạn thảo văn bản. Dù cách nói, cách viết của các em có mới, lạ, ngồ ngộ đi nữa thì cũng phải hướng đến mục đích cuối cùng là để người nghe, người đọc hiểu chứ không phải là để người nghe, người đọc đoán và... cảm thấy choáng váng.
Ngôn ngữ chat đã thật sự lan rộng và trở nên phổ biến trong xã hội hiện nay. Vì vậy, cần một chủ trương nhất quán hơn và sự phối hợp của cả xã hội mới mong giữ được sự tinh túy, trong sáng, thiêng liêng của tiếng Việt - điều mà nhạc sĩ Phạm Duy đã trải lòng trong khúc hát Tình ca: “Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời, người ơi. Mẹ hiền ru những câu xa vời... Tiếng nước tôi! Tiếng mẹ sinh từ lúc nằm nôi. Thoắt ngàn năm thành tiếng lòng tôi, nước ơi!...”.