Chạy án
Báo chí ngày 21.5 đưa tin liên quan đến các vụ chạy án ở Long An, Phú Yên. Các vụ chạy án bị lộ là do lợi ích của người chạy án không quá lớn, họ lại bị vòi vĩnh quá nhiều nên bỏ cuộc, quay ra tố cáo, chứ không phải do cơ chế tư pháp ưu việt ngăn chặn.
Chạy án là một từ mới, chỉ tình trạng dùng tiền mua quan tòa, nảy sinh bởi nền tư pháp còn non yếu, chưa đóng nổi vai trò thần công lý cho người dân. Điều nguy hiểm là nó làm cho bọn tội phạm, bọn tham nhũng không sợ luật pháp, bởi chúng thừa tiền mua quan tòa. Càng nguy hiểm hơn nữa là người lương thiện mất hết niềm tin ở công lý, lao vào chạy án, đồng lõa với quỷ dữ!
Sau đổi mới, hệ thống tư pháp được hồi phục, tăng cường; việc xây dựng luật pháp được coi trọng. Tuy nhiên, nhiều bất cập vẫn kéo dài: Án oan, sai còn nhiều; việc điều tra, bắt, tạm giam, hỏi cung… không đúng luật. Ban đầu, sai phạm phổ biến là do năng lực cán bộ hạn chế, nhưng điều đáng lo là số vụ sai phạm do cán bộ thoái hóa có phần tăng lên.
Nhiều nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự thường bị vi phạm: Nguyên tắc tôn trọng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; nguyên tắc bảo vệ các quyền tự do thân thể, danh dự, nhân phẩm, tài sản của công dân khi bị tạm giam, khi là bị can, bị cáo; nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa; nguyên tắc suy đoán vô tội, khi chưa được chứng minh qua một quy trình tự do pháp luật và được xác định bởi một bản án đã có hiệu lực pháp luật; nguyên tắc xét xử bình đẳng, không phân biệt đối xử bởi các yếu tố địa vị xã hội, nghề nghiệp, chức vụ...; nguyên tắc tranh tụng, trình bày chứng cứ, tìm ra sự thật khách quan. Không tôn trọng các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự cũng là nguyên nhân thúc đẩy người vi phạm pháp luật chạy án.
Từ năm 2005, Bộ Chính trị đã ra Nghị quyết 48 NQ/TW về hoàn thiện pháp luật VN đến năm 2020 và Nghị quyết 49 NQ/TW về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020. Cải cách tư pháp: “Các cơ quan tư pháp phải thực sự là chỗ dựa của nhân dân trong việc bảo vệ công lý, quyền con người, đồng thời phải là công cụ hữu hiệu bảo vệ pháp luật…”. Hệ thống pháp luật: “Bảo đảm quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân”. “Quy định trách nhiệm hình sự nghiêm khắc hơn đối với những tội phạm là người có thẩm quyền trong thực thi pháp luật, những người lợi dụng chức vụ quyền hạn để phạm tội. Người có chức vụ càng cao mà lợi dụng chức vụ quyền hạn phạm tội thì càng phải xử lý nghiêm khắc để làm gương cho người khác”.
Nhiều điều trong hai nghị quyết nói trên chưa được thực hiện, có điều còn bị làm trái lại như nhiều người chức vụ cao phạm tội đã được chiếu cố nhân thân xử lý nhẹ hơn! Gần đây, UBTVQH đề ra việc phải “cởi trói” cho luật sư, bởi họ luôn bị làm khó, không cấp giấy chứng nhận bào chữa! Cũng nhân dịp này phát hiện tỉ lệ luật sư so với dân số vô cùng ít ỏi: 1 luật sư trên 12.000 dân!
Ngày 12.3 vừa qua, Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp họp dưới sự chủ trì của Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang, một trong những yêu cầu cấp bách được đề đạt là: Để tòa án thực sự là chỗ dựa công lý cho nhân dân thì tòa án phải độc lập, chỉ xét xử theo luật pháp, không bị tác động bởi quyền lực. Hy vọng nạn chạy án sẽ bị thu hẹp dần bởi môi trường tư pháp minh bạch, lành mạnh.