´ Xin Chủ tịch cho biết những điều kiện để đảm bảo hoạt động chất vấn của đại biểu Quốc hội?

- Về ngữ nghĩa, “chất vấn” là “hỏi và đề nghị giải thích rõ về điều gì, việc gì”. Đây là hoạt động giám sát đặc biệt quan trọng, thể hiện quyền lực của cơ quan dân cử, qua đó thể hiện trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) với cử tri của mình, đồng thời cũng xác định rõ trách nhiệm của  người đứng đầu và các cơ quan chức năng.

Điều kiện để đảm bảo hoạt động “chất vấn” chính là  căn cứ pháp lý, quy định tại Điều 11, Điều 42, Điều 43 - Luật Hoạt động giám sát của QH, trong đó nói rõ:  ĐBQH có quyền chất vấn Chủ tịch Nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và các thành viên khác của Chính phủ, Chánh án TANDTC, Viện trưởng VKSNDTC. Cơ quan, người (gọi chung là người) được chất vấn có trách nhiệm trả lời những vấn đề mà ĐBQH chất vấn...

Trong thời gian QH họp, ĐBQH gửi chất vấn đến Chủ tịch QH để chuyển đến cơ quan hoặc người được chất vấn, cơ quan hoặc người được chất vấn có trách nhiệm trả lời trước QH tại kỳ họp đó. Đoàn thư ký kỳ họp có trách nhiệm giúp Chủ tịch QH tổng hợp các ý kiến chất vấn để tổ chức việc trả lời chất vấn tại kỳ  họp. Việc trả lời chất vấn tại phiên họp toàn thể được tiến hành theo trình tự sau: Chủ tọa nêu những vấn đề chất vấn và thứ tự trả lời chất vấn; người được chất vấn trả lời trực tiếp từng vấn đề hoặc nhóm vấn đề thuộc nội dung chất vấn.

ĐBQH có thể nêu thêm câu hỏi liên quan đến nội dung trả lời chất vấn. Trong trường hợp vấn đề chất vấn cần được điều tra thì QH có thể quyết định cho trả lời trước Uỷ ban Thường vụ QH hoặc tại kỳ họp sau của QH hoặc cho trả lời bằng văn bản.  Khi cần thiết, QH ra nghị quyết về việc trả lời chất vấn và trách nhiệm của người được chất vấn. Các phiên họp chất vấn được phát thanh, truyền hình trực tiếp.

Chủ tịch Tổng LĐLĐVN Đặng Ngọc Tùng (bên phải) thăm bữa ăn công nhân Cty Taek Wang Vietnam (Đồng Nai).    Ảnh: Hà Anh Chiến
Chủ tịch Tổng LĐLĐVN Đặng Ngọc Tùng (bên phải) thăm bữa ăn công nhân Cty Taek Wang Vietnam (Đồng Nai). Ảnh: Hà Anh Chiến

´ Xin Chủ tịch cho biết, để hoạt động chất vấn có hiệu quả, các chủ thể tham gia hoạt động chất vấn cần phát huy vai trò của mình thế nào?

- Hoạt động chất vấn liên quan đến người chất vấn (ĐBQH), người được chất vấn và người điều khiển chất vấn (chủ tọa kỳ họp).

Thứ nhất: Đối với ĐBQH, cần không ngừng rèn luyện kỹ năng lựa chọn vấn đề đưa ra chất vấn và ngôn ngữ đối thoại trong chất vấn. Cách diễn đạt thông tin chất vấn phải ngắn gọn, mạch lạc, rõ ràng, dễ hiểu. Nội dung chất vấn phải là những vấn đề bức xúc, có tầm ảnh hưởng lớn, được đông đảo cử tri các vùng miền quan tâm.

Trước khi chất vấn,  ĐBQH cần nghiên cứu kỹ các văn bản liên quan đến phiên chất vấn như: Báo cáo kết quả giải quyết những vấn đề mà cử tri quan tâm; văn bản tiếp nhận, giải trình và hứa sẽ giải quyết những vấn đề cử tri và các ĐBQH kiến nghị đến kỳ họp của các ngành...

Đặc biệt, cần nắm rõ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giải quyết của từng ngành, từng cấp để những câu hỏi chất vấn và kiến nghị được sát thực, đúng địa chỉ. Nếu cần, ĐBQH có thể trực tiếp đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề dự định chất vấn, như vậy sẽ có đầy đủ cơ sở pháp lý, thực tiễn để thuyết phục người trả lời chất vấn lẫn người dân thấy đấy là vấn đề lớn bức xúc cần phải được giải trình. Trường hợp người trả lời chất vấn giải trình chưa rõ, cần tranh luận, truy vấn đến cùng.

Thứ hai: Đối với người được chất vấn, cần trả lời tất cả ý kiến mà ĐBQH và cử tri đưa ra một cách ngắn gọn, đúng trọng tâm. Những vấn đề ĐBQH và cử tri phản ánh không đúng hoặc chỉ đúng một phần thì đưa ra cơ sở chứng minh, đồng thời tư vấn cách tiếp cận chuẩn xác hơn. Những vấn đề mà ĐBQH và cử tri phê bình về tinh thần trách nhiệm, tiến độ giải quyết chậm... thì bình tĩnh nêu rõ thực trạng; tiếp thu nghiêm túc, thiện chí, cầu thị; làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân. Khi hứa giải quyết vấn đề nào đó cần nêu rõ phương án, lộ trình để ĐBQH và cử tri giám sát...

Thứ ba: Đối với chủ toạ, phải thể hiện là người điều hành linh hoạt để các phiên chất vấn đảm bảo dân chủ, cởi mở, thẳng thắn. Những vấn đề đưa ra tranh luận, chủ toạ phải thể hiện được chính kiến cụ thể, công tâm, khách quan và có kết luận phân minh. Những vấn đề đã được tiếp nhận để giải quyết phải được theo dõi, từng bước giải quyết dứt điểm, như thế mới tăng cường được trách nhiệm của cơ quan giải quyết, mới thoả mãn tâm nguyện chính đáng của ĐBQH và cử tri.

- Xin cảm ơn Chủ tịch!

Dương Minh Đức thực hiện