Về vấn đề này chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn PGS-TS Đặng Văn Thanh - nguyên Tổng GĐ Kho bạc Nhà nước; nguyên Phó Chủ nhiệm UBKT&NS của QH khóa 11; Chuyên gia cao cấp của QH; Chủ tịch Hội Kế toán và Kiểm toán VN.

Thưa ông, dự thảo sửa đổi, bổ sung hiến pháp lần này đã đề cập đến tổ chức bộ máy của KTNN. Vậy vai trò của KTNN quan trọng thế nào mà cần phải được quy định trong hiến pháp?

- Quả đúng như vậy, địa vị pháp lý của KTNN phải được đưa vào hiến pháp mới đảm bảo sự vững chắc bằng luật pháp; KTNN phải là cơ quan độc lập, như một bộ phận rất quan trọng không thể thiếu trong việc điều tiết nền kinh tế quốc dân. Ở nhiều nước phát triển, KTNN có địa vị pháp lý rất cao, được quy định trong hiến pháp - Luật NSNN; KTNN không thể nằm trong cơ quan hành pháp như một cơ quan thuộc Chính phủ được bởi nó là cơ quan giám sát hoạt động về tài chính của Chính phủ. KTNN cũng không phải là cơ quan giúp việc cho QH, mà nó thường nằm độc lập như một phương tiện của Nhà nước, độc lập với QH, với cơ quan hành pháp. Các nước phát triển họ thường đặt cơ quan KTNN nằm ở nhánh tư pháp với tư cách là cơ quan chuyên môn sâu về kiểm tra tài chính công.

KTNN phải là cơ quan kiểm tra tài chính của Nhà nước, bất cứ ở đâu có nguồn lực tài chính nhà nước, sử dụng tài sản quốc gia, KTNN đều được “sờ” đến. Vì vậy, một sự kiểm tra tài chính công rộng lớn và phức tạp sẽ đụng chạm đến lợi ích của Nhà nước và quyền lực của cá nhân chức quyền, nên hoạt động kiểm tra tài chính của KTNN phải đứng ngoài hoạt động của hệ thống tài chính, đứng độc lập với hoạt động tài chính, chỉ tuân theo pháp luật, vì vậy hiến pháp - pháp luật phải quy định địa vị pháp lý cho hoạt động này.

Có như vậy, KTNN mới thực thi được chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn một cách đúng đắn, có hiệu lực, hiệu quả, làm cơ sở cho việc xác định nhiệm vụ và quyền hạn của KTNN trong các luật khác, đặc biệt là Luật NSNN.

Vậy trong mối tương quan với cơ quan lập pháp, Tổng KTNN thường có vai trò gì?

- Ở nhiều quốc gia, hiến pháp đều quy định vị thế của cơ quan KTNN và Tổng Kiểm toán. Tổng KTNN không được phép tham gia bất kỳ đảng phái nào. Ở Nghị viện/QH, Tổng KTNN được bố trí một ghế riêng trang trọng để dự các phiên thảo luận về KT-XH, NSNN. Tổng KTNN ở vị trí trung dung, ngồi nghe và nếu cần sẽ đưa ra những ý kiến độc lập, xác đáng và trung thực. Tổng KTNN có trách nhiệm trả lời những câu hỏi của các ĐBQH về lĩnh vực của mình một cách trung thực. Chính vì thế họ cho Tổng KTNN một thứ quyền bất khả xâm phạm như ĐBQH.


Nghĩa là KTNN là một kênh thông tin quan trọng để QH đưa ra những quyết định về tài chính, ngân sách cho đất nước?

- Do hoạt động của KTNN là hoạt động độc lập, đánh giá và xác nhận một cách khách quan về thông tin KT-TC. Vì vậy, kết quả KT hằng năm, báo cáo từng cuộc kiểm toán của KTNN là nguồn thông tin tin cậy, có giá trị pháp lý cao trong việc giúp QH nâng cao chất lượng, hiệu quả và đảm bảo thực quyền của QH trong các quyết định về TC-NS. Hằng năm, QH thảo luận và quyết định về dự toán NSNN, về phương án phân bổ ngân sách trung ương, về quyết toán NSNN được căn cứ vào nhiệm vụ phát triển KT – XH... và kết quả kiểm toán hằng năm của KTNN là một nguồn thông tin quan trọng giúp QH sử dụng trong quyết định và giám sát NSNN.

Với vai trò quan trọng như vậy, tôi cho rằng, hiến pháp sửa đổi lần này nên quy định thêm quyền năng và trách nhiệm của Tổng Kiểm toán Nhà nước trong việc phê chuẩn và phân bổ nguồn lực NN. Tổng Kiểm toán Nhà nước cũng phải được quyền tham gia ngay trong khâu Chính phủ trình phân bổ nguồn lực của Nhà nước ra QH, tham gia ý kiến xác đáng về chuyên môn và tính độc lập trong quá trình kiểm toán (định mức, tiêu chuẩn, kẽ hở pháp lý, lỗ hổng trong quá trình thực hiện chính sách...), cung cấp những thông tin, dữ liệu quan trọng cho QH, cho các cơ quan quản lý nhà nước thấy rõ hoạt động kinh tế, tài chính, ngân sách và những kiến nghị hoàn thiện, sửa đổi, bổ sung chính sách, giúp Chính phủ, QH bố trí nguồn lực tài chính một cách chặt chẽ.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!