Khẳng định vai trò đại diện của công đoàn
Về vai trò đại diện của công đoàn cho giai cấp công nhân (GCCN), đại đa số ý kiến thì cho vai trò đại diện của CĐ là chức năng bẩm sinh, đã được luật hóa.
Nhưng vẫn còn một số ý kiến coi vai trò đại diện của CĐ là chức năng cơ bản thì có quá đề cao vị thế và vai trò CĐ so với các tổ chức chính trị – xã hội khác không? Vai trò đại diện của CĐ cần được đồng thuận cao không chỉ trong việc Quốc hội thông qua Luật CĐ (sửa đổi), mà quan trong hơn là trong việc đưa Luật CĐ (sửa đổi) vào cuộc sống.
Đại diện là vai trò tất yếu
Cơ cấu đại diện hay tổ chức đại diện là tất yếu phải có của bất cứ tổ chức chính trị hay chính trị – xã hội nào ở nước ta, khi mà nhân dân thực hiện quyền làm chủ trực tiếp và quyền làm chủ gián tiếp thông qua tổ chức chính trị hoặc tổ chức chính trị – xã hội của mình. Vấn đề cơ bản này cũng đã được khẳng định trong đạo luật cơ bản nước ta là Hiến pháp 1992.
Trong nhiều văn kiện cơ bản của Đảng cũng đã ghi: “Đoàn thể chính trị – xã hội của các giai cấp và tầng lớp nhân dân do Đảng lãnh đạo, là người đại diện, bảo vệ lợi ích và quyền làm chủ của nhân dân” (Nghị quyết 8 Trung ương Đảng khóa VI (3.1990) về đổi mới công tác quần chúng của Đảng). “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân... đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân...”. Đó là sự thừa nhận vai trò đại diện tất yếu của các đoàn thể nhân dân, trong đó có tổ chức CĐ.
Như vậy, cùng một đối tượng nhân dân không nhất thiết chỉ có một tổ chức đại diện, mà phải và có thể có nhiều tổ chức đại diện cho mình trên từng lĩnh vực quyền và lợi ích cụ thể.
Theo nguyên lý đó và do vị trí quan trọng của GCCN Việt Nam, lực lượng tiền phong của xã hội, là nền tảng và cơ sở chính trị – xã hội chủ yếu của Nhà nước, nên GCCN có đồng thời ba tổ chức đại diện tương ứng với vị trí chinh trị – xã hội và vai trò kinh tế của mình, đó là Đảng Cộng sản Việt Nam; Nhà nước CHXHCN Việt Nam và tổ chức công đoàn, trong đó, tổ chức công đoàn là tổ chức có và chịu trách nhiệm chăm lo và bảo vệ quyền dân chủ và lợi ích chính đáng, hợp pháp của GCCN và những người lao động, CĐ có vai trò và trách nhiệm đại diện về mặt quyền lợi (quyền dân chủ và lợi ích kinh tế) cho GCCN.
Như vậy là sự phân định tính chất, phạm vi và nội dung đại diện của từng tổ chức như trên đã quá rõ ràng. Chẳng những không có sự chồng chéo lên nhau, mà còn tạo điều kiện cho các tổ chức chính trị - XH trong GCCN và của GCCN thực hiện tốt trách nhiệm của mình đối với GCCN, nói rộng ra là đối với xã hội. Vấn đề quan trọng quyết định là hiện thực hóa như thế nào quyền và trách nhiệm đại diện của từng tổ chức.
Định hướng chuẩn hóa vai trò đại diện của CĐ
Về nguyên lý và nguyên tắc thì CĐ có vai trò (hay chức năng, quyền hạn) đại diện về mặt quyền lợi của GCCN và những người lao động. Nhưng trong chế độ ta, cùng với CĐ, Đảng, Nhà nước và một số tổ chức khác cũng có trách nhiệm chăm lo đời sống và bảo vệ quyền lợi của GCCN.
Nên để thể hiện được sự cần có và nhất thiết phải có vai trò đại diện và chức năng đặc thù của CĐ, rất cần thiết chuẩn hóa vai trò đại diện và chức năng của CĐ dưới ba dạng thức chủ yếu:
- Quyền và lợi ích gì của công nhân mà CĐ chịu trách nhiệm chính và tự làm là chủ yếu; đồng thời có sự phối hợp và trợ giúp của chính quyền nhà nước.
- Quyền và lợi ích gì của công nhân, lao động mà chính quyền chịu trách nhiệm chính và tự làm là chủ yếu; đồng thời có sự phối hợp và trợ giúp của CĐ.
- Quyền và lợi ích gì của công nhân, lao động mà cả CĐ và chính quyền đồng thời cùng có trách nhiệm thực hiện. Song cũng phải có sự phân định thứ tự trách nhiệm CĐ và chính quyền.
Đành rằng trong thực tế có những việc khó phân định rạch ròi, nhưng tổ chức CĐ rất cần từng bước chuẩn hóa, thì mới biết cần làm gì và phải làm như thế nào cho rõ việc CĐ, ngõ hầu chấm dứt tình trạng “không em thì chợ vẫn đông” để khẳng định vai trò đại diện của CĐ trong thực tế, chứ không phải dừng lại ở pháp luật, nghị quyết.