Phải xây dựng luật theo tư duy dân chủ
Ngày 7.2 tại TPHCM, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng Quốc hội tổ chức hội thảo chuyên gia góp ý về những vấn đề còn bất đồng của dự thảo lần 5 Luật Giáo dục đại học.
TS Lê Vinh Danh (ảnh) - Hiệu trưởng Trường Đại học Tôn Đức Thắng - đã có bài tham luận đóng góp nhiều nội dung liên quan đến giáo dục đại học. Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động, ông phân tích:
- Ngày nào mà việc xây dựng chương trình, mở ngành, quyết định số lượng tuyển sinh, tổ chức tuyển sinh còn nằm ngoài thẩm quyền của thủ trưởng cơ sở giáo dục đại học (CSGDĐH), ngày đó không có tự chủ đại học. Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước hay cơ quan hành pháp là ban hành “hệ thống tiêu chí” để các trường căn cứ vào đó, thực thi quyền của mình cho đúng, chứ không làm thay các trường.
Về tài chính, việc bao cấp luôn cho những CSGDĐH công lập là sai lầm vì quá duy ý chí hoặc điều này được tham vấn từ những nhóm lợi ích có lợi từ chương trình bao cấp này. Ở giáo dục bậc cao, nếu có khả năng bao cấp và quyết định bao cấp, hãy bao cấp cho những trường công lập trọng điểm, đào tạo và cung cấp nguồn lực nền tảng để vận hành hệ thống sản xuất và xã hội. Bao cấp làm sao để chuyên gia, nhà khoa học có thu nhập khá để họ chỉ tập trung cho việc nghiên cứu, công bố quốc tế, dạy học trò thật tốt và thật gương mẫu; sinh viên không phải đóng bất kỳ khoản phí nào.
Mục 2.3, trang 3 có ghi: “Để thu hút nguồn lực nước ngoài đầu tư cho giáo dục đại học Việt Nam, cũng như để bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư nước ngoài, thì việc các cơ sở giáo dục đại học có 100% vốn nước ngoài được tự chủ về cơ cấu tổ chức là cần thiết và hợp lý”, ông có nhận định gì về nội dung này?
- Tại sao lại coi khinh việc bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư trong nước vào giáo dục đại học, khi dành riêng một nội dung như vậy cho CSGDĐH tư nước ngoài, còn CSGDĐH tư trong nước thì không? Quy định này phản bội nguyên tắc mọi chủ thể hoạt động giáo dục tại VN đều công bằng trước pháp luật. Tôi đề nghị bỏ hẳn nội dung quy định cơ cấu tổ chức của CSGDĐH trong luật vì nó rất vô lý; hoặc chí ít ra, bỏ hẳn việc phân biệt đối xử dành cho CSGDĐH 100% vốn nước ngoài.
Sẽ là điều rất đáng trách và lịch sử cũng sẽ không tha thứ nếu để cho các CSGDĐH tư trong nước hiện nay có thể tự do thu từ 30 đến 80 triệu đồng/năm học/sinh viên; các trường đại học tư nước ngoài hoặc có liên kết với nước ngoài có thể thu từ 80 triệu đến 150 triệu đồng/năm/sinh viên, mà chất lượng thì không thể quản lý hết; và đa phần là không thể so sánh với chất lượng các CSGDĐH công lập.
Ông có thể đưa ra nhận định chung về tổng thể Dự thảo Luật Giáo dục đại học?
- Dự thảo luật toàn văn quá sức chi tiết. Việc quy định chi tiết thậm chí đối với những điều chưa được tổng kết là điều chắc chắn sẽ làm luật không có tính bền vững. Điều thứ hai, dự thảo luật này được xây dựng theo tư duy rất cũ: Đó là tư duy “mô tả và xác định những điều mà công dân và xã hội được làm”. Tư duy này cũ vì nó là tư duy cai trị, không phải tư duy dân chủ. Tư duy dân chủ coi trọng quyền tự do trong tư cách công dân của con người. Và vì những điều mà công dân được làm thì nhiều vô vàn lần hơn những điều mà họ không được làm.
Do vậy, làm luật theo tư duy dân chủ là “chỉ ra những điều mà công dân không được làm trong giáo dục đại học vì những lý do an ninh, phát triển cộng đồng và duy trì trật tự xã hội. Ngoài những điều không được làm này, tất cả những điều còn lại, công dân đều được làm nếu họ muốn”. Với tư cách công dân, những điều họ có thể làm là vô số. Do đó, đi tìm cách mô tả, quy định những điều họ được làm khiến cho nội hàm của sự mô tả hoặc xác định có rất ít tính bền vững.
- Xin cảm ơn ông!
Lê Thanh Phong thực hiện