Từ vụ Trường Thực Nghiệm (HN): Sao phải dồn vào trường điểm?

Năm học nào cũng vậy, trong bậc học phổ thông tại các đô thị lớn, tên các trường điểm từ lớp mẫu giáo trở lên đã nằm trong tầm ngắm của bậc phụ huynh. Ai cũng mong muốn con mình được học ở ngôi trường có danh tiếng...

Học trò là nhân vật trung tâm

Sáng 13.5, không thể vượt được “biển người” trước cổng Trường PTCS Thực Nghiệm, chúng tôi đành “làm việc” với nhà trường qua số máy 37628007. Chính BGH nhà trường cũng không ngờ năm học này số lượng PHHS có nhu cầu cho con theo học tại trường lại đông đến thế. Năm nào cũng có cảnh chen lấn, nhưng để “đạp” đổ cả cánh cổng sắt như năm nay thì chưa từng xảy ra.

Trường PTCS Thực Nghiệm ra đời từ năm 1978, do GS Hồ Ngọc Đại sáng lập, áp dụng “thực nghiệm” đối với bậc tiểu học - lứa tuổi “chập chững” bước chân vào môi trường học tập mới. Quan niệm của ông là làm sao cho trẻ yêu học chứ không sợ học quan điểm của ông: Xã hội hiện đại nó thay đổi từng ngày một, từng tháng một, và cái đó chỉ có trẻ em hiện đại nó mới chấp nhận được cái đó.

 Nó là con đẻ của xã hội đó thì nó có thể tạo nên cái xã hội của riêng thế hệ chúng nó, chứ không thể phỏng theo xã hội của người lớn hiện nay được. Mà người lớn hiện nay thì muốn áp đặt trẻ con phải theo họ thì đó là điều trái quy luật. Cho nên trẻ con hiện đại cũng phải hưởng được những thành tựu của khoa học hiện đại, của công nghệ hiện đại, trong tất cả các lãnh vực đời sống hằng ngày và trong tâm hồn, trong trí tuệ của nó sẽ được hiện đại.

Phải nói rằng người “bạo gan” lắm mới dám cho theo học trường của ông vì thấy con trẻ được tự do quá, sợ “đầu ra” liệu có cửa vào trường đại học không vì chương trình khác với chương trình của bộ. Nhưng 30 năm sau, sự kiện phụ huynh xô đổ cánh cổng sắt để tìm một chỗ học cho con trong ngôi trường này, có thể nói rằng, tư duy phụ huynh đã có nhiều thay đổi, bởi không ít phụ huynh đã quá “ngán” với phương pháp dạy và học theo mô hình “thầy đọc, trò chép” và một chương trình nhồi nhét kiến thức của hệ thống giáo dục nước nhà.

Đêm 11 - 12.5 và sáng sớm ngày 12 - 13.5, hàng trăm phụ huynh chen lấn, xô đẩy trước cổng Trường Thực Nghiệm để mong một suất học tại trường.

Học sinh học trường PTCS thực nghiệm không sợ bị điểm kém - nhưng sẽ không phải là học sinh dốt, học sinh được đánh thức sáng tạo chứ không bị rơi vào “áp đặt” theo “mẫu” đã định hướng của giáo viên, badem cứng nhắc khiến học sinh thui chột khả năng sáng tạo. Xã hội từng phê phán đề thi văn năm nào cũng xoay đi xoay lại mấy tác phẩm, tác giả, học sinh chỉ việc học văn mẫu là được điểm. Một nền giáo dục áp đặt - ai cũng thấy nhưng không phải phụ huynh nào cũng ‘thoát” ra được hệ tư duy “cộng đồng” ấy để tìm cho con một môi trường học tập mà theo GS Hồ Ngọc Đại: “Trường Thực Nghiệm vừa là trường, vừa không phải là trường.

Ở đây những tư tưởng, ý tưởng phải được làm thật, trên con người thật. Ở đây, chúng tôi nói với học sinh rằng “Thưa các em, thầy nghĩ như thế này, thầy là như thế, các em xem có đúng không, các em có chấp nhận hay không? Hiểu lầm lớn nhất từ xưa đến nay là cứ bắt con trẻ phải làm theo ý mình, nếu trẻ con mà làm trái ý coi như sai. Đáng lẽ khi trẻ hiểu sai ý mình thì mình phải tìm hiểu cái lý của nó là gì? Trẻ con không có âm mưu, chỉ suy nghĩ trên cơ sở chính nó, vì lợi ích cơ bản của nó, vì sự sống của nó chứ nó không tính về phía anh. Nhưng người lớn thì cái gì cũng tính về phía mình. Hai cách tính khác nhau, nên vênh”.

Không được phép sai lầm ở bậc tiểu học

Đó là ý kiến của TS Nguyễn Kế Hào - nguyên Vụ trưởng Vụ Tiểu học (Bộ GDĐT). Ông nói: Việc học sinh phải học khổ và phụ huynh phải cho con đi học trước vào lớp 1 là hậu quả của việc ngay từ lớp 1 đã có những áp lực không cần thiết do chính Bộ GDĐT tạo ra. Áp lực từ trên đó đã tạo thành trào lưu học thêm từ lớp mẫu giáo trong xã hội. Không ít phụ huynh than thở rằng, con không học thêm bị thua kém bạn bè, bị điểm kém, bị cô giáo phê bình, mất điểm thi đua của cả lớp và của cả cô. Thế là “trò trò học thêm, thầy thầy dạy thêm”.

Cảnh chầu chực, chen lấn xô đẩy mua hồ sơ trước cổng Trường PTCS Thực Nghiệm. ảnh: Đạt Lê

Mô hình giáo dục thực nghiệm của GS Hồ Ngọc Đại đã được triển khai đến một số tỉnh thành, được giáo viên đánh giá tốt, tuy nhiên mô hình đó nó không được “trọn vẹn” như đã được triển khai tại Trường Thực Nghiệm vì hai lẽ: Đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất. Sách giáo khoa tiếng Việt và môn toán của chương trình thực nghiệm đã được biên soạn khác với chương trình chuẩn của Bộ GDĐT, hơn nữa trường thuộc Viện Khoa học giáo dục được đầu tư cơ sở vật chất khá tốt, đâu phải địa phương nào cũng có điều kiện đầu tư “riêng” cho mô hình này.

Chính vì lẽ đó mà chương trình thực nghiệm của GS Hồ Ngọc Đại dù được đánh giá dạy theo phương pháp hiện đại, tôn trọng tính sáng tạo, tự chủ của học sinh nhưng không thể triển khai đại trà và phổ biến vì “nó” chỉ thử nghiệm cho đối tượng học sinh tiểu học. Bậc THCS và THPT của trường đều học theo chương trình của Bộ GDĐT. Chính vì vậy, nhiều phụ huynh chỉ cho con em mình học bậc tiểu học theo chương trình thử nghiệm rồi “rút quân” sang trường khác.

Sự kiện “ngày 12.5” ở Trường PTCS Thực Nghiệm có thể được xem là dấu hiệu “đáng mừng” đối với ngành giáo dục, giá như sau gần 30 năm triển khai thì ít nhất Viện Khoa học giáo dục cũng nên có tổng kết đánh giá ưu, khuyết, đừng để trường mãi mãi mang tên “thực nghiệm” nhưng lại là nơi được phụ huynh lựa chọn.