Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

>> Lời đồn đại về căn hầm bí mật trong dinh Gia Long

Những năm vừa qua, Tiến sĩ Đặng Văn Thắng - Trưởng phòng Tuyên truyền và Thạc sĩ Trần Hạnh Minh Phương cùng anh em Phòng Tuyên truyền Bảo tàng TP HCM đã mất nhiều công tìm kiếm và một phần sự thật về hệ thống hầm ngầm này được khám phá.

Khi anh em Diệm - Nhu lên nắm chính quyền ở miền Nam, chúng đã cho thực thi một chế độ độc tài, tàn ác gia đình trị, thực thi chính sách đi ngược lại lợi ích của nhân dân… Tất cả đã gây nên làn sóng căm phẫn trong nhân dân khắp nơi.

Trong khi đó, anh em Diệm - Nhu đã hai lần bị một số trong quân đội Sài Gòn âm mưu làm đảo chính và mưu sát vào tháng 11.1960. Và đặc biệt là sự kiện ngày 27.2.1962, hai Trung úy phi công quân đội Sài Gòn là Phạm Phú Quốc và Nguyễn Văn Cử lái hai máy bay khu trục AD 6 ném bom xuống dinh Độc Lập nhằm mưu sát gia đình Tổng thống Ngô Đình Diệm.

Ngay sau sự kiện này, anh em Diệm - Nhu phải rời dinh Độc lập về dinh Gia Long… Để lo giữ mạng sống cho mình và gia đình, Ngô Đình Diệm đã quyết định xây dựng hệ thống boong ke làm nơi trú ẩn cho mình và gia đình dưới dinh Gia Long.

Do tính chất bí mật của đường hầm nên hồ sơ lưu trữ về đường hầm không nhiều, không có bản thiết kế và dự trù kinh phí ban đầu mà chỉ tìm thấy một hồ sơ thuyết trình vì sao chi phí thực tế xây cất cao hơn dự toán do Phó Giám đốc Nha Kiều Lộ lập (Phông Phủ Thủ tướng - 21.747) bao gồm tờ trình chi phí công tác xây cất hầm đến ngày 3.4.1963 kèm theo bản tổng kết chi tiêu, bảng so sánh công tác dự trù và công tác thực hiện, 1 họa đồ sơ bộ, 2 họa đồ công tác đã thực hiện.

Và hồ sơ, số 15675 - Phông Phủ Thủ tướng bao gồm các công văn về việc kết toán công tác xây dựng hầm sau ngày Diệm bị lật đổ (1.11.1963). Tuy nhiên, qua nghiên cứu hai hồ sơ này cũng giúp làm sáng tỏ nhiều vấn đề về hầm bí mật trong dinh Gia Long.

Là người thiết kế xây dựng mới dinh Độc Lập và hệ thống hầm ngầm dưới dinh Độc Lập theo phong cách mới, phá bỏ dinh toàn quyền Đông Dương do thực dân Pháp xây dựng trước đây, xóa dấu vết của thực dân cũ trong dinh sau trận bom năm 1962, kiến trúc sư Ngô Viết Thụ là người được Ngô Đình Diệm tín cẩn giao cho việc vẽ bản thiết kế xây dựng hầm bí mật tại dinh Gia Long.

Phòng làm việc của Ngô Đình Diệm dưới hầm ngầm.

Qua hồ sơ lưu trữ (Phông Phủ Thủ tướng 15675) chúng ta biết, sau khi Ngô Viết Thụ đi Mỹ, kỹ sư Kiều Lộ Phan Đình Tăng - Phó Giám đốc Nha Kiều Lộ - người duy nhất được giao nhiệm vụ thi công, kiểm soát, nghiên cứu lại đồ án và hoàn tất bản vẽ như hiện nay.

Hầm được nhà thầu Trương Đăng Khoa xây dựng từ tháng 5/1962 đến ngày 30.10.1963 mới hoàn thành. Đúng một ngày sau (1.11.1963) thì Diệm - Nhu bị đảo chính và Diệm - Nhu cũng đã kịp sử dụng hệ thống hầm ngầm này trong những giờ phút cuối cùng của mình.

Tuy nhiên, mãi đến ngày 13.5.1964 mới hoàn tất việc kết toán công trình với tổng kinh phí 12.514.114 USD. Chi phí thi công cao hơn dự toán do những phát sinh không thể tính toán được trước như, trong thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thì tường hầm dày có 0,6m, sợ không đủ độ an toàn, kỹ sư Phan Đình Tăng đã trình bày với Ngô Đình Diệm.

Sau đó, Diệm chỉ đạo phải làm cho chắc chắn, vì thế họa đồ phải vẽ lại tới lần thứ 3 và độ dày của tường hầm được nâng lên 1m và đúc bằng bê tông cốt thép như một boong ke. Cũng vì thế mà móng cũng phải được nới rộng lên hơn 2 lần.

Ngoài ra, cầu thang bên trái (B), hệ thống dự trữ nước sinh hoạt, vệ sinh không có trong thiết kế cũng được làm thêm. Công trình này còn phát sinh thêm một hầm để máy phát điện để phòng mất điện, phòng này được thiết kế cách xa phòng truyền tin để tránh tiếng ồn ảnh hưởng đến máy truyền tin.

Ngoài ra, còn thiết kế thêm một hầm nhỏ đựng các vật có mùi hôi hoặc cần được cất kín. Trong quá trình thi công hầm ngầm còn đụng phải nhiều công trình ngầm khác như điện, nước, hệ thống thu lôi cũ của tòa nhà, rồi 70m các hầm I và II cũng có sai biệt… vì thế công trình đã phát sinh rất nhiều.

Hầm được đào sâu xuống mặt đất khoảng 4 mét, đúc bằng xi măng cốt sắt (170kg sắt/m³ bê tông) rất kiên cố, tường dày 1m các loại trọng pháo và bom 500kg nếu oanh tạc vào dinh Gia Long cũng không thể làm sập hầm.

Hầm có 6 cửa bằng sắt, đóng mở bằng bánh lái như tàu thủy để xoay, phía trong còn có chốt sắt thật lớn để cài. Phần mặt đất phía trên nắp hầm được ngụy trang bằng những chậu cây cảnh. Trong hầm có hệ thống thông gió, hệ thống điện thắp sáng, nước sạch và cống dẫn nước thải, nước mưa.

Tổng diện tích mặt bằng hầm 1.392,3m² (30,6 x 45,5m). Từ trên xuống (theo hướng đường Lý Tự Trọng) hầm theo hai đường. Cầu thang A (hướng đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa) xuống có hai phòng liền nhau.

Phòng ngoài là phòng khách, diện tích 12,8m² (3,2 x 4m) đặt chiếc bàn tròn, một cái ghế bành, sát tường là một chiếc tràng kỷ. Kế bên là phòng vệ sinh, diện tích 12,8m² (3,2 x 4m), theo bản vẽ có một lavabo và một bàn cầu.

Theo cầu thang B (hướng đường Pasteur) đi xuống, đầu tiên gặp phòng máy đèn, diện tích 13m² (4 x 3,25m) có một máy phát điện, bên trong là phòng để vật có mùi hôi hoặc cất kín, diện tích 2,25m² (1x 2,25m).

Từ phòng này xuống gặp phòng Ngô Đình Nhu, kế bên là phòng Ngô Đình Diệm, diện tích 17m² (4,25 x 4m) có đặt một chiếc bàn vuông, một cái bệ nhỏ và hệ thống máy thông tin liên lạc gồm: một bình ắc quy, radio lớn, radio xách tay, một máy thu phát tín hiệu RCA, giữa hai phòng có hồ nước (2 x 0,65m).

Hầm có một lối ra một lô cốt hướng đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa và 6 lỗ thông gió, hai lỗ thoát nước bẩn (vị trí theo bản vẽ). Đây là một công trình quan trọng và có tính cách đặc biệt.

Công tác thi công gặp nhiều khó khăn vì công trình chôn dưới đất mà phải thực hiện trong mùa mưa, ở chỗ chật hẹp, khó ra vào, lại phải cho phù hợp với kiến trúc có sẵn của dinh Gia Long… có thể thấy như việc xây thêm hai phần kiến trúc khá lớn ở phía sau ngôi nhà nhằm che cửa hai cầu thang A và B dẫn từ lầu 1 và tầng trệt xuống hầm bí mật.

Mặt khác, bản thiết kế ban đầu có đôi chỗ không phù hợp hay bổ sung thêm hạng mục khi thi công nên vừa thực hành vừa kiểm soát lại và tiếp tục nghiên cứu đồ án lại.

Hơn nữa, với tính cách bí mật của đường hầm nên kỹ sư Phan Đình Tăng không có cộng sự, ông phải tự nghiên cứu, tự thực hiện.

Do yêu cầu bí mật, các giấy tờ liên quan đến việc xây dựng hầm trước ngày 1.11.1963 đều tránh nêu từ  "hầm" mà chỉ là "công tác xây cất ở dinh Gia Long" hay "ngân khoản cho dinh Gia Long" và sau khi Diệm đổ, công văn Thủ tướng Chính phủ gửi Tổng trưởng Bộ Công chánh và Giao thông ngày 12.12.1963 chính thức viết "về việc kết toán công tác hầm trú ẩn tại dinh Gia Long".

Cho đến ngày 1.11.1963, đường hầm còn một hạng mục rất cần thiết có trong dự trù nhưng chưa hoàn thành là đặt hệ thống máy quạt để điều hòa không khí trong hầm dù 6 máy quạt đã nhập về để ở Sở Nội dịch. Mãi đến ngày 2.21964, Tổng trưởng Bộ Công chánh và Giao thông có công văn trình Thủ tướng Chính phủ xin đặt các máy quạt xuống hầm.

Hầm được xây dựng trong bí mật nhưng đến ngày 1.11.1963 nó không còn là bí mật nữa, quân đảo chính đã tấn công vào đây, hệ thống điện, nước trong hầm bị phá vỡ nhiều nơi, bàn ghế, máy móc nằm ngổn ngang.

Hầm được xây dựng trong thời gian gấp rút nên chưa trang bị các vật dụng tiện nghi nhưng Ngô Đình Diệm cũng đã kịp sử dụng dù trong thời gian ngắn. Khi xuống hầm, các nhà báo đã thấy một lá cờ trắng, một số tài liệu viết tay ghi lại những cuộc điện đàm tại phòng của Ngô Đình Diệm - nơi đặt hệ thống thu phát tín hiệu.

Có thể trước khi trốn khỏi dinh về Chợ Lớn, Ngô Đình Diệm đã xuống hầm sử dụng hệ thống thông tin này để gọi các binh chủng và lực lượng bán quân sự đến tiếp cứu. Trong bảng chiết tính chi phí xây dựng hầm còn có số tiền trả nhân công là 150 ngàn USD cho thấy, việc mô tả dùng tù binh xây hầm như các tài liệu nói trên là không có cơ sở.

Hầm bí mật trong dinh Gia Long là một bằng chứng về chính quyền bù nhìn tay sai Ngô Đình Diệm vô cùng bi thảm và việc thay ngựa giữa dòng của đế quốc Mỹ bằng cuộc đảo chính ngày 1.11.1963. Ngày nay, hầm này đã được mở cửa trở lại và khách tham quan chỉ được tham quan 2 trong 6 phòng mà thôi.