Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

GS Hoàng Đạo Kính - Phó Chủ tịch Hội KTS VN: Phải duy trì cả tổng thể quỹ kiến trúc Pháp cổ

Sự có mặt của hàng trăm nhà biệt thự Pháp cổ đã biến các thành phố lớn như HN, TPHCM và Đà Lạt trở thành các bảo tàng hải ngoại của kiến trúc Pháp giai đoạn cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Chúng tạo ra một quỹ kiến trúc độc đáo, mang lại vẻ đẹp và chất thị thành cho các thành phố, nơi mà diện mạo kiến trúc khá lam lũ.

Theo tôi, hai hương sắc tạo nên cái duyên cho HN ngàn năm văn hiến từ xưa đến nay chính là khu phố cổ 36 phố phường và quỹ kiến trúc các công trình Pháp cổ, trong đó phải kể đến quần thể biệt thự.

Thực sự, sau kiến trúc Pháp, chúng ta chưa tạo ra hay có được một nền kiến trúc nào đẹp hơn. Hơn nữa, với nhiều biệt thự Pháp cổ tuổi đời hơn 100, 200 năm (hiếm có nhà nào của kiến trúc cổ VN có tuổi đời lâu như vậy), quần thể kiến trúc này có giá trị lịch sử rất lớn.

Vì vậy, chúng ta phải duy trì quỹ công trình này. Sự duy trì đó không thể hiện ở mức độ đơn chiếc mà phải cả ở mức độ tổng thể cảnh quan mà chúng tồn tại. Hiện nay, chỉ còn có khu Ba Đình (Hà Nội) còn giữ được nguyên vẹn như xưa, còn khu kiến trúc Pháp cổ tại phía nam hồ Gươm đã bị phá vỡ hoàn toàn bởi các công trình xây dựng to lớn xung quanh. Bên cạnh đó, khá nhiều khu biệt thự bị biến thành chung cư hay cơi nới một cách vô tội vạ, trở thành những dị thể ứ tồn cho kiến trúc thành phố.

Để không mất đi những "viên ngọc quý giá" này, chính quyền phải thực sự biết coi trọng, phải kiểm kê, đánh giá giá trị của tất cả các biệt thự, phân loại chúng và có những quy chế ứng xử đặc trưng. Nhưng tốt hơn hết là nên giữ lại toàn bộ và tìm ra những người mua chấp nhận mọi yêu cầu giữ kiến trúc, cảnh quan của chúng.

Tôi cho rằng, nghị quyết bán lại các nhà biệt thự có diện tích dưới 500m2 cho dân của TP HN là cực kỳ phi lý, chỉ mang giá trị thương mại. Giá trị của công trình kiến trúc không phụ thuộc vào diện tích mà phụ thuộc vào thời gian xây dựng, chất lượng công trình, thẩm mỹ kiến trúc và sự phù hợp với cảnh quan.

Nhà sử học Dương Trung Quốc: Biệt thự Pháp cổ là một lớp thời gian lịch sử

Trải qua nghìn năm văn hiến, kiến trúc HN được pha trộn bởi nhiều giai đoạn kiến trúc khác nhau, từ kiến trúc cổ VN, kiến trúc thời Pháp thuộc và kiến trúc hiện đại. Nói cách khác, khu phố cổ 36 phố phường, các công trình công cộng và biệt thự Pháp cổ, những công trình hiện đại là những lớp thời gian khác nhau của thành phố, toát lên được bề dày cũng như giá trị lịch sử của HN.

Vì nghĩ chiếm giữ lâu dài nên người Pháp đã rất kỳ công nghiên cứu, thuê các kiến trúc sư giỏi và không ngại bỏ tiền để xây nên những khu biệt thự. Thực sự mỗi công trình đều mang trong mình một ngôn ngữ, ý nghĩa riêng, có tính thẩm mỹ cao, tạo nên một vẻ đẹp hết sức độc đáo cho HN.

Tuy nhiên, trong thời gian chúng ta quản lý sau khi người Pháp rời đi, nhiều khu biệt thự Pháp cổ đã bị phá vỡ, cơi nới vô tội vạ để phục vụ nhu cầu mặt bằng. Sự đánh mất dần đi di sản kiến trúc đó làm HN xấu đi một cách ghê gớm.

Theo tôi, nên khôi phục lại và bảo tồn các khu biệt thự Pháp cổ để trả lại sự hấp dẫn của HN. Việc UBND TPHN cho phép bán chúng cho người dân cũng là một cách bảo tồn tốt bởi Nhà nước không đủ điều kiện, nguồn lực để di tu chúng. Tuy nhiên, phải có quy chế, quy định bắt buộc đối với người mua chứ không phải để họ muốn làm gì thì làm trên ngôi nhà mà họ mua được.

Nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Bảo: Suy nghĩ ăn xổi và nghèo là không giữ được lịch sử, dĩ vãng

Phố cổ HN được bao trùm bởi các lớp kiến trúc như kiến trúc VN cổ, Pháp cổ, xen lẫn phong cách Á Đông... Chính vì thế, phố cổ HN đa dạng hơn phố cổ Hội An. Sự đa dạng đó mang lại cho HN những giá trị lịch sử, xã hội sâu sắc và một vẻ đẹp độc đáo. Thế nhưng với suy nghĩ thiển cận là kiến trúc Pháp cổ mang hơi thở thực dân hay không đáp ứng được nhu cầu ở hiện nay, chúng ta đã lạnh lùng xoá sổ chúng dần đi hoặc chắp vá chúng bừa bãi. HN - một chàng trai đang mặc complet đỏm dáng bỗng khoác lên mình chiếc áo dài, đội mũ phớt... một cách kệnh cỡm. HN biến dạng hoàn toàn chỉ trong 20 năm trở lại đây.

Theo ví von của tôi, những biệt thự cổ là những giai điệu nhỏ làm nên thanh âm cho cả bản hoà ca kiến trúc HN. Giống như bao người sống lâu năm và yêu sâu sắc HN, tôi lại thấy xót xa mỗi khi một biệt thự Pháp cổ nào đó bị biến dạng hay biến mất. Nhưng biết sao được khi ý thức của con người và cơ chế quản lý những di sản văn hoá cổ mới chỉ nằm trên giấy tờ mà thôi.

Kiến trúc sư Nguyễn Hồng Phúc: Bán mà không quản lý là trao quyền phá cho dân

Người Pháp đã nghiên cứu rất kỹ lưỡng các yếu tố cảnh quan, môi trường khi xây các khu biệt thự tại HN trong thời gian đô hộ nước ta. Cho tới nay, các công trình mang những chi tiết kiến trúc Pháp cổ đó vẫn tỏ ra hài hoà với một HN đang phát triển mạnh mẽ. Chúng là dấu ấn rõ nét của một giai đoạn lịch sử mà HN ngàn năm văn hiến từng trải qua. Vì vậy, theo tôi, rất cần bảo tồn các biệt thự Pháp cổ tại HN và duy tu một cách hợp lý, thẩm mỹ để phù hợp với nhu cầu sống hiện tại.

Tôi nhận thấy rằng chính quyền HN mới chỉ để mắt tới việc quản lý một số công trình Pháp cổ lớn, công cộng, nhưng lại bỏ ngỏ những công trình nhỏ do người dân sử dụng. Do đó, nghị quyết cho phép bán nhà biệt thự cổ cho người dân mà HĐND HN vừa đưa ra giống như con dao hai lưỡi: có thể giúp Nhà nước dễ quản lý, bảo tồn các biệt thự hơn nhưng quản lý yếu sẽ dẫn đến việc tạo "quyền" cho người dân phá chúng.