Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Về tình trạng thiếu điện những năm gần đây, Tập đoàn Điện lực VN (EVN) và Bộ Công Thương đều cho rằng, nguyên nhân là do tốc độ tăng trưởng phụ tải vượt quá mức dự báo và các tổng sơ đồ điện (TSĐ) công trình nguồn điện chậm tiến độ đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, nguyên nhân cơ bản là việc xây dựng TSĐ điện đã không tính đến dự phòng cho công trình điện vào chậm.
 
Một chuyên gia về năng lượng ước tính: Một TSĐ chỉ xây dựng trong 5 năm thì không thể đáp ứng được nhu cầu điện 5 năm. Trong khi đó, để giải quyết vấn đề lập quy hoạch, kế hoạch, cơ chế... đòi hỏi phải có một bộ đầu não là Bộ Năng lượng, thì lại đang khuyết.

>> Cung - cầu điện thiếu tầm nhìn chiến lược

Không thể "đốt cháy" giai đoạn

Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng VN - ông Trần Viết Ngãi (nguyên Phó TGĐ phụ trách đầu tư xây dựng cơ bản EVN) khẳng định: Việc các công trình nguồn chậm tiến độ đi vào hoạt động, dẫn đến thiếu điện là hậu quả đã được báo trước. Bởi một TSĐ xây dựng trong giai đoạn 5 năm, với một khối lượng công suất khổng lồ, nhưng lực lượng thiết kế, thi công vẫn chỉ là từng ấy "khuôn mặt" thì không có cách gì "đốt cháy" giai đoạn.
 
Cả nước hiện vẫn chỉ có 4 Cty tư vấn thiết kế xây dựng điện. Trước đây, 1 dự án theo đúng trình tự, thủ tục, khâu thiết kế phải mất trọn 3 năm. Nhưng hiện nay, cùng lúc, 1 đơn vị tư vấn thiết kế phải "ôm" cả chục dự án, thì không làm được hoặc chất lượng dự án không thể cao được. Trong QĐ 797 của Chính phủ, mới giải quyết được khâu thi công để đẩy nhanh tiến độ dự án, nhưng vấn đề lại nằm ở chỗ, phải có thiết kế tốt thì mới thi công tốt.

"Trong xây dựng cơ bản không thể có chuyện đốt cháy giai đoạn, mà phải có tầm nhìn. Tầm nhìn ở đây chính là việc phải chuẩn bị TSĐ dài hạn, thay vì 5 năm như hiện nay, chúng ta phải lập TSĐ cho thời gian dài hơn, từ 15-20 năm" - ông Ngãi nói.

Hiện nay, tính bình quân điện trên đầu người ở VN vào loại thấp trong khu vực: 500kWh/người/năm. Đến 2020, khi VN cơ bản trở thành nước công nghiệp, thì lúc đó, bình quân đầu người phải đạt trên 2.000kWh/người/năm, gấp 4 lần hiện nay.

Như vậy, để có đủ điện, dự báo mức công suất tối thiểu phải đạt đến năm 2020 là gấp 4 lần công suất hiện nay (khoảng từ 48.000-50.000MW). Nếu cộng thêm 20% công suất dự phòng, thì VN phải có tổng công suất đặt của hệ thống điện lên tới 55.000-60.000MW, trong đó, lượng công suất tăng thêm là 43.000-48.000MW.
 
Trong tính toán cân đối nguồn điện, các nhà hoạch định chính sách phải đưa ra được chủ trương đầu tư từng năm một, bình quân mỗi năm đầu tư bao nhiêu dự án, ai sẽ đầu tư, cơ cấu nguồn điện như thế nào? Bao nhiêu phần trăm thuỷ điện, bao nhiêu nhiệt điện?... Trên thực tế, kể cả TSĐ 6 vẫn chưa thoát khỏi cảnh "ăn đong".

Cần có cơ quan chuyên trách về năng lượng

Một chuyên gia Viện Năng lượng (thuộc EVN) cho rằng: Một trong những lý do dẫn đến tình trạng thiếu điện hiện nay chính là do chủ trương hạn chế nhà đầu tư nước ngoài tham gia đầu tư nguồn điện từ những năm trước đây. Nhà đầu tư bị khống chế bằng tỉ lệ đầu tư và khống chế giá mua điện.

Thực tế, cơ chế ngành điện nắm quyền đàm phán giá điện từ các nhà đầu tư nhà máy điện đã dẫn đễn tình trạng để tối đa hoá lợi nhuận, ngành điện sẽ không thể mua điện với giá có lợi nhuận cho nhà đầu tư. Chỉ đến khi tình trạng thiếu điện đã nhãn tiền và ngành điện dù vét hết "vốn liếng" vẫn không đủ đáp ứng phụ tải mới chấp nhận mua điện giá cao, để chạy phủ đỉnh (chủ yếu vào giờ cao điểm).

Về lý thuyết, sẽ không một nhà đầu tư nào đầu tư nhà máy chỉ để ngành điện huy động trong... vài giờ. Nhưng thực tế vẫn "đếm trên đầu ngón tay"nhà máy BOT như Phú Mỹ 2, Phú Mỹ 3 và gần đây là một số dự án của các nhà đầu tư lớn trong nước như Cà Mau 1-2, Nhơn Trạch 1 của TĐ Dầu khí VN, Na Dương, Cao Ngạn..., tuy nhiên đều rất khó khăn trong việc đàm phán giá mua bán điện với EVN.

Các chuyên gia về năng lượng nhìn nhận: Việc cần thiết phải có một cơ quan hoạch định chính sách về năng lượng như Bộ Năng lượng trước đây vì 2 lẽ: Trong cơ cấu ngành điện hiện nay, do EVN đang quản lý toàn bộ hệ thống truyền tải điện quốc gia, hệ thồng điều độ quốc gia, hệ thống phân phối điện, sau này các đơn vị này sẽ phải tách ra khỏi EVN để hoạt động độc lập. EVN chỉ còn là một đầu mối cung ứng điện.

Việc hình thành bộ chuyên ngành để hoạch định chính sách phát triển năng lượng như sẽ cơ cấu thành phần đầu tư ra sao, hình thành khung khổ pháp lý cho hoạt động của thị trường điện thế nào?
 
"Hiện Chính phủ đang làm việc ngược quy luật là để cho một DN đứng ra đàm phán giá điện với các nhà đầu tư" - một chuyên gia phân tích.

"Tới đây, chính bộ quản lý ngành phải xây dựng một biên độ giá bình quân trên cơ sở tính toán các chi phí cho giá công suất, giá điện năng, giá theo giờ cao, thấp điểm. Các nhà đầu tư sẽ tự cân đối tổng cầu, tổng cung, quy hoạch đã được duyệt để quyết định đầu tư và chỉ phải ký hợp đồng với đơn vị truyền tải, phân phối, không phải mất thời gian đàm phán qua EVN".