Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Ông trách Bộ Giáo dục đã cho lập ra cái hội đặt tên là "Hội phụ huynh học sinh" để đến nỗi việc dùng sai cả về mặt trong sáng tiếng Việt lẫn mất ý thức tư tưởng kéo dài đến nay.

Sai về mặt làm mất sự trong sáng tiếng Việt là sính dùng từ Hán Việt, còn sai về mặt ý thức tư tưởng là gì? Đó là việc dùng từ phụ huynh để chỉ chung người lớn trong gia đình tức là "trọng nam khinh nữ", chỉ coi cha (phụ) và anh (huynh) mới là người lớn có quyền cai quản gia đình còn mẹ và chị là nữ thì không. Ông đề nghị dùng chữ "Hội cha mẹ học sinh" thay thế để khỏi mắc hai cái sai kia. Xin được góp vài lời trao đổi lại.

Về cái chuyện chỉ gọi những người lớn trong gia đình học sinh mỗi khi tiếp xúc với nhà trường là phụ huynh kể ra cũng có điều không thuận. Không thuận không phải là "trọng nam khinh nữ" theo tập tục ở xã hội phong kiến xưa (có cả cái hơi hướng của đạo "tam tòng" theo lễ giáo: "Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu"... và "quyền huynh thế phụ").

Bây giờ, người Việt ít ai nghĩ đến cái nền tảng đạo lý ấy khi dùng hai chữ phụ huynh chỉ người thay mặt gia đình học sinh. Không thuận là ở chỗ mỗi khi nhà trường báo cáo kết quả học tập của học sinh hoặc bàn việc phối hợp giáo dục với gia đình mà cứ "Thưa các vị phụ huynh" thì nó buồn cười. Vì những người biết đến nghĩa của hai từ Hán Việt "phụ huynh" cứ cười vì rất nhiều người thay mặt gia đình ngồi dự là phụ nữ gồm cả mẹ, cả bà, có khi cả chị gái!

Ấy là cái cười của người có tri thức, biết chữ nghĩa! Nhưng thật ra nhiều người có thể giải thích rằng đó chỉ là cái logic chung, logic ở ngôn ngữ trong việc tạo từ. Ở xã hội phong kiến xưa, những người nam (cha và anh) là người có quyền pháp lý, có cả hiểu biết xã hội nên đứng ra giao tiếp với người ngoài mỗi khi có việc liên quan đến con, em trong gia đình thật. Và khi có nhu cầu khái quát cái ý nghĩa "người lớn trong nhà" thì người ta dùng chữ phụ huynh mà không cần quan tâm đến giới tính của người giao tiếp.

Cái quy luật khái quát hoá đó ở ngôn ngữ là phổ biến, nó cho phép vượt lên cái lôgich thông thường khác. Cứ lấy chữ "quần áo" của ta để chỉ đồ mặc thì biết. Khi bảo ai đó "quần áo sang trọng" thì có thể là nói cả đến thứ đồ mặc ở trên đầu (khăn và mũ) và dưới chân (giầy dép).

Cứ bắt bẻ theo logic thông thường như trên thì có đổi ra "Hội cha mẹ học sinh" rồi cũng bắt bẻ được, vì sẽ có một số người là ông bà, anh chị học sinh tham gia vì nhiều lý do khác nhau. Và cũng sẽ rất khó cho các thầy cô giáo khi xưng hô ở các cuộc họp với đại diện gia đình học sinh.

Lê Xuân Mậu
Vẫn phải dùng từ "phụ huynh"

Trên LĐCT số 33 có đăng bài "Tại sao lại là "phụ huynh"?" của tác giả Thuận Lý, trong đó tác giả có đưa ra ý kiến phản đối việc dùng từ "phụ huynh" trong nhà trường hiện nay và đề nghị không dùng từ phụ huynh mà nên dùng từ "cha mẹ học sinh" để nêu cao vai trò người phụ nữ ngang hàng với nam giới trong việc giáo dục con cái.

Theo tôi, không thể dùng từ "cha mẹ" thay cho từ "phụ huynh" được, bởi vì cha mẹ học sinh là đối tượng cụ thể mang nghĩa hẹp, còn phụ huynh là bao gồm cả ông bà, cha mẹ, anh chị, cô, dì, chú, bác... nói chung là người đỡ đầu học sinh.

Từ "phụ huynh" có gốc Hán nghĩa là cha-anh, nhưng từ lâu ta đã quen dùng như một cặp từ đã được Việt hoá. Trong bài viết, tác giả đã trích dẫn định nghĩa "phụ huynh" trong Từ điển tiếng Việt, công trình của 17 giáo sư do Hoàng Phê chủ biên, xuất bản lần đầu năm 1988, tái bản vẫn giữ nguyên: Phụ huynh (danh từ): Cha mẹ hoặc người đại diện cho gia đình học sinh trong quan hệ với nhà trường.

Rồi tác giả lại dẫn định nghĩa "phụ huynh" trong Tự điển Hán Việt do cụ Đào Duy Anh biên soạn, xuất bản cách đây hơn nửa thế kỷ: "Phụ huynh: cha anh = Tiếng gọi chung cho người lớn trong nhà".

Hai định nghĩa này hoàn toàn không có gì mâu thuẫn cả. Nếu ta dùng từ "cha mẹ học sinh" thì vô tình tạo ra kẽ hở trong khâu tổ chức - hành chính, có thể xảy ra những rắc rối không đáng có.

Ví dụ, nếu ta ghi trong giấy mời họp là "các bậc cha mẹ học sinh", thì chắc chắn phụ huynh học sinh không có cha mẹ sẽ vắng mặt trong các cuộc họp. Còn ý kiến cho rằng trong tiếng Việt không thiếu gì từ diễn tả thay cho từ "phụ huynh" thì có phần hơi chủ quan. Tìm từ nào thoả đáng hơn để thay thế từ "phụ huynh" mà ta vẫn dùng hiện nay, có lẽ các nhà ngôn ngữ học cũng cần nghiên cứu. Vũ Quốc Tuý