Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Theo nghề, vì trượt đại học

Phạm Văn Đoàn (sinh 1986) học nghề tạc tượng từ năm 13 tuổi tại cơ sở của nghệ nhân Nguyễn Trí Hà. Sáng đi học văn hóa, còn chiều Đoàn làm quen với những công đoạn của nghề tạc tượng như đục, cưa, xẻ... Sau khi học tại nhà nghệ nhân Hà 1 năm, Đoàn còn học tại một nhà nghệ nhân khác 4 năm nữa. Trượt ĐH, Đoàn quyết định ở quê làm nghề truyền thống này kiếm sống.

Đoàn không phải hiện tượng cá biệt. Hầu hết thế hệ trẻ tại LN này theo học nghề là bởi yếu tố truyền thống của gia đình, của làng, chứ ít ai xác định đây là một cái nghề của cuộc đời mình, sống chết gắn bó với nghề, cố gắng học hỏi hết mình để lĩnh hội được cái tinh yếu của nghề, mặc dù họ đều theo học nghề từ 4- 5 năm.

Nhiều khi việc học này mới chỉ là học mót của nhau, không tiếp thu một cách cơ bản. Chính vì vậy mà SP làm ra không thể đạt đến độ "có thần" như một tác phẩm nghệ thuật thực sự như ngày xưa, mà mới chỉ dừng lại ở mức độ hàng hóa. Một nghệ nhân trong làng cho biết: Bây giờ, hiếm ai có thể sáng tạo những tác phẩm đạt đến độ tinh xảo, mỏng manh, có hồn như các cụ ngày xưa, mặc dù thanh niên ai cũng biết nghề.

Hiện nay, làng có 3 DN, 200 cơ sở SX trong lĩnh vực này, thu hút thường xuyên 2.000 lao động, trong đó đại đa số là thanh niên. Những người có tâm huyết với nghề rất ưu tư về lớp kế cận, bởi những SP của lớp trẻ làm ra mới chỉ đơn thuần đáp ứng về mặt hàng hóa, còn về mặt nghệ thuật tinh xảo, cái đã làm nên thương hiệu Sơn Đồng thì ngày càng mai một.

Bị "kinh tế thị trường" tác động"

Năm 1998 và 2001, được sự tài trợ của một tổ chức phi chính phủ, xã đã tổ chức hai khóa học đào tạo nghề tạc tượng, mỗi khóa học kéo dài 18 tháng, nhưng chủ yếu cho những người có hoàn cảnh khó khăn và trí tuệ không được bình thường. Đại đa số thanh niên vẫn theo học truyền nghề như Đoàn.

Ông Nguyễn Văn Hồng là một nghệ nhân luôn đau đáu với sự phát triển của LN. Ông không khỏi lo lắng trước thực trạng nhân lực trẻ trong làng hiện nay. "Những cụ thực sự giỏi nghề thì đã khuất núi cả rồi, những nghệ nhân bây giờ không bằng các cụ ngày xưa để truyền nghề một cách tốt nhất cho bọn trẻ nữa".

Ông Hồng giải thích, chất lượng chưa được như mong muốn của nhân lực trẻ trong làng có nhiều nguyên nhân. Cuộc sống hiện đại với nhiều sự lựa chọn khác nhau, nhiều nghề có thu nhập cao hơn nhiều so với nghề truyền thống của làng (một người làm nghề này lao động cật lực cả ngày, cả đêm thì thu nhập cũng chỉ khoảng 2-3 triệu), khiến thanh niên phân tán tư tưởng, không dồn hết tâm huyết vào nghề, không sống chết với nghề. Nhiều thanh niên có tư chất, nhưng mới chớm vào nghề, có chút vốn, thế là xoay ra KD, không trực tiếp sáng tạo ra SP nữa. Nhiều người, mặc dù có tay nghề, bỏ hẳn nghề, làm nghề khác kiếm tiền được nhiều hơn.

Bên cạnh đó, tác động của kinh tế thị trường cũng là một nguyên nhân. Khách hàng của LN hiện nay rất đông, nhưng nhiều khi yêu cầu của họ về SP chỉ là giá rẻ và nhìn bắt mắt, chứ rất ít người yêu cầu SP phải đạt được yếu tố nghệ thuật, truyền thần. Chính vì vậy mà SP làm ra cũng nhanh hơn, nhưng không có hồn, không thể hiện được sự sáng tạo, nét tâm huyết của người dân LN. Ngoài ra, các đơn đặt hàng thường bấp bênh, không ổn định cũng làm cho nhiều người không có tâm huyết với nghề.

LN Sơn Đồng vẫn ăn nên làm ra, người dân ngày càng giàu có, làng quê thay da đổi thịt, nhưng những người có tâm huyết với LN vẫn đau đáu nỗi lo về nguồn nhân lực tiếp nối...