Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Công trình được đầu tư theo hình thức BOO (đầu tư - quản lý - khai thác), thuộc địa phận huyện Lạc Dương - huyện có đến 80% dân là người dân tộc thiểu số.

Ngành điện và người dân địa phương đặt không ít kỳ vọng vào công trình thuỷ điện sắp hoàn thành này, nhưng khi tận mắt thấy những gì đang diễn ra trên công trường, có lẽ ai cũng sẽ ngỡ ngàng và... đau!

Đạ Khai "sáng"

Con đường 723 mới mở từ Đà Lạt xuyên qua những cánh rừng thuộc địa phận huyện Lạc Dương để nối với phố biển Nha Trang đẹp như tranh vẽ. Ở giữa quãng đường gần 150 cây số này là công trình thuỷ điện Đạ Khai - tên một dòng suối đầy "tiềm năng" sa khoáng, một phụ lưu của sông Đa Nhim (Đa Nhim là một trong hai con sông lớn nhất của Nam Tây Nguyên).

Thấy tôi dựng xe máy và cởi phăng chiếc áo khoác, một anh công nhân cười hiền: "Nhìn là biết ngay người Đà Lạt! "Chúng anh" sướng thật - lạnh! Còn công nhân ở đây, ngày nào cũng đối mặt với cái nắng như thiêu như đốt thế này!".

Tôi đảo mắt nhìn một lượt: Có đến hàng trăm công nhân đang làm việc ở khu vực đập nước của công trình thuỷ điện Đạ Khai. Nắng đổ lửa. Mồ hôi nhễ nhại. Nhưng mặc nắng, mặc mồ hôi, họ vẫn miệt mài hăng say trên công trường bụi mù vì dòng điện ngày mai.

Tuân dừng tay "quạt" vạt áo, nói: "Anh đi thêm khoảng cây số nữa là đến ban quản lý. Gần nhà máy đằng kia".

Tôi tiếp tục hành trình trên chiếc xe máy "bụi đời" của mình. Con xe thật "bụi", nhưng xem ra vẫn "ngán" con đường dài chỉ khoảng một cây số thôi, nhưng bụi đất mù trời và đầy ổ gà, ổ voi.

"Nghe bảo chỉ còn có hai tháng nữa là phải đưa nhà máy vào vận hành nhưng thấy ngổn ngang quá, liệu có kịp không, thưa anh?" - tôi hỏi. Anh Ngô Khắc Tuân - Giám đốc Ban quản lý Dự án thuỷ điện Đạ Khai, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Xây dựng công trình giao thông 4 (Cienco 4, chủ đầu tư công trình) - cười xoà: "Trông ngổn ngang thế thôi, chứ đã hoàn thành hơn 95% khối lượng công việc rồi đấy. Nếu không có gì biến động, đến cuối tháng 6 hoặc đầu tháng 7 tới, Thuỷ điện Đạ Khai sẽ được hoàn thành, đưa vào vận hành và chính thức hoà vào lưới điện quốc gia".

Qua câu chuyện của người chỉ huy cao nhất ở đây, tôi được biết: Được khởi công từ tháng 8.2006, thuỷ điện Đạ Khai có tổng vốn đầu tư theo dự kiến ban đầu là 180 tỉ đồng (nay tăng lên 220 tỉ đồng); gồm 3 tổ máy phát điện, có công suất lắp máy 8,1MW. Tính cho đến lúc này, những hạng mục chính của công trình đã cơ bản hoàn thành, giờ chỉ chờ hoàn thiện phần "thô" là có thể phát điện.

Tuy nhiên, như cách nói của anh Hồ Văn Tuyên - người phụ trách kỹ thuật của công trình - là: "Do yêu cầu về độ chính xác tuyệt đối và phải đảm bảo đưa nhà máy chạy thử không tải đúng tiến độ trong tháng 6 tới đây, nên hơn 80 cán bộ, kỹ sư và công nhân của Cienco 4 hiện đang làm việc trên công trường này đã hạ quyết tâm cao với khẩu hiệu "Tất cả cho dòng điện toả sáng!" và đang làm việc hết sức khẩn trương, đầy trách nhiệm, thay ca làm cả ngày lẫn đêm".

Tôi lái câu chuyện sang một hướng khác: "Người dân địa phương, cụ thể là đồng bào dân tộc thiểu số của huyện Lạc Dương được hưởng lợi gì khi công trình thuỷ điện này hoàn thành?". Anh Tuân nói: "Giải quyết vấn đề điện thắp sáng cho cả một vùng dân cư rộng lớn thuộc địa bàn vùng sâu huyện Lạc Dương là bài toán xưa nay chưa có lời giải của ngành điện. Như anh thấy đấy, con đường nối Đà Lạt với Nha Trang đi ngang qua huyện Lạc Dương đã mở ra một cơ hội phát triển cho vùng rừng núi hoang vu và giàu tiềm năng này. Việc có thêm một công trình thuỷ điện "tại chỗ" như thế này, hẳn là thêm một cơ hội cần thiết. Không những tạo ra dòng điện, đơn vị chúng tôi còn đang ấp ủ một dự định về phát triển du lịch ngay tại vùng rừng núi hoang vu này!".

Cả một vùng rừng đầu nguồn thuộc khu vực lòng hồ Thuỷ điện Đạ Khai bị băm nát.

Đạ Khai "tối"

Bức tranh tương lai của Đạ Khai khá sáng sủa như trên đã nói. Nhưng, nói như những cán bộ có trách nhiệm của Ban quản lý dự án là "nó đang còn nhiều chuyện phải giải quyết lắm, đặc biệt là nạn "thiếc tặc"!". "Giải quyết dứt điểm chuyện "thiếc tặc" thì mới có thể hy vọng "vùng trời" của Đạ Khai này "quang" được!" - anh Ngô Khắc Tuân nói.

Để làm "bằng chứng" cho lời nói của mình, vị cán bộ này sẵn sàng cho tôi bản sao công văn số 75/CV-TĐĐK của Ban quản lý đề ngày 12.3.2009, công văn mới nhất, gửi UBND tỉnh Lâm Đồng nhờ can thiệp về việc: "Lấn chiếm và khai thác khoáng sản vùng lòng hồ của Dự án thuỷ điện Đạ Khai". Công văn ghi rõ: "Từ tháng 6.2006, Ban QL DA thuỷ điện Đạ Khai nhiều lần gửi công văn kiến nghị gửi các cấp và sở, ban, ngành của tỉnh Lâm Đồng và cũng đã giải quyết được một số vụ việc; nhưng đến nay, các hiện tượng làm nguy hại này vẫn tiếp diễn và chưa được xử lý triệt để. Vì vậy, đơn vị chúng tôi khẩn thiết đề nghị UBND tỉnh Lâm Đồng, UBND huyện Lạc Dương và các sở, ban, ngành liên quan của tỉnh có biện pháp giúp đỡ chúng tôi trong việc ngăn chặn các hành vi lấn chiếm làm thu hẹp diện tích lòng hồ và việc khai thác khoáng sản (thiếc) trong lòng hồ dẫn đến nguy cơ lấp cạn và phá hoại lòng hồ của các đơn vị và cá nhân...".

Tôi đọc công văn và xót xa: Chả nhẽ thiên hạ lại muốn khai tử cái công trình vài trăm tỉ đồng hết sức thiết thân này trước khi khai sinh ra nó? Tôi nhớ cách nay vài tháng, khi được tận mắt chứng kiến cảnh tượng "tàn sát đầu nguồn" một cách không thương tiếc do chính con người gây ra: Tại vùng đầu nguồn, dọc theo con suối Đạ Klir cả hai cây số nằm trong khu vực quản lý của thuỷ điện Đạ Khai, đầy rẫy những hầm, những hố sa khoáng và hàng loạt cây thông bị đốn hạ một cách không thương tiếc.

Dòng suối Đạ Klir đục ngầu bởi vài chục chiếc máy hút bùn, máy tuyển quặng hoạt động hết công suất. Khi đoàn kiểm tra liên ngành của huyện Lạc Dương vào đây truy quét, đoàn quân "thiếc tặc" bỏ chạy tán loạn. Nào là xô, chậu, cuốc, xẻng, bao bì, dây nhợ, nào là máy móc, xe cộ... bị vứt ngổn ngang.

"Đến lúc này, tuy không còn "rầm rộ" như trước, nhưng nói chung là khi đội quân truy quét rút đi thì đâu lại vào đấy. Đặc biệt là ngay trong lòng hồ thuỷ điện, nạn khai thác thiếc vẫn chưa được giải quyết một cách rốt ráo nên buộc lòng đơn vị chúng tôi phát công văn "cầu cứu" chính quyền tỉnh" - anh Tuân nói tiếp.

Về chuyện "đáng nói" này, có thể tóm tắt: Mặc dầu diện tích đất (bao gồm sông suối, đất nông nghiệp, lâm nghiệp...) tại đây đã được bàn giao cho đơn vị thi công - Cienco 4 - để xây dựng công trình thuỷ điện và đơn vị chủ đầu tư đã thực hiện chi trả tiền đền bù cho dân để tiến hành xây dựng hồ thuỷ điện, nhưng trong quá trình thi công đường 723 nối Đà Lạt với Nha Trang, UBND tỉnh Lâm Đồng lại đồng ý cho Công ty 7.5 tiến hành khai thác cát trong khu vực này theo giấy phép ngày 25.12.2006.

Chuyện "chẳng đặng đừng" ấy có thể không có gì đáng nói nếu như đơn vị khai thác cát không làm chuyện khuất tất: Sau một thời gian khai thác cát, một số người phát hiện ngay trong lòng hồ và dọc theo suối Đạ Klir có thiếc nên đã chuyển sang khai thác thiếc một cách công khai. Và từ bấy đến giờ, núp bóng dưới danh nghĩa khai thác cát để phục vụ cho thi công đường 723, nhiều người đã công khai băm nát vùng rừng thượng nguồn Đạ Khai bởi nguồn lợi khoáng sản.

Cấp chính quyền cao nhất của tỉnh đã phải liên tục có văn bản "yêu cầu chính quyền địa phương" cấp huyện "cần giải quyết dứt điểm" nạn khai thác thiếc ở vùng rừng đầu nguồn Đạ Nhim và ngay trong lòng hồ thuỷ điện Đạ Khai, nhưng lời than thở gần đây nhất của vị đại diện chủ đầu tư Ngô Khắc Tuân không phải là không đáng quan tâm: "Công văn mới nhất, không nhớ là thứ bao nhiêu, được chúng tôi gửi đi đã được hơn tháng nay rồi (công văn số 75/CV-TĐĐK ngày 12.3.2009) nhưng đến nay vẫn chưa được hồi âm!".

Tôi trở về Đà Lạt khi trời nhá nhem. Nhưng dưới cái "nhá nhem" của đất trời ấy, mấy cụm từ trong công văn nói trên vẫn hiện rõ ra trước mắt tôi: Nào là "nguy cơ lấp cạn", "phá hoại lòng hồ", nào là "giúp đỡ chúng tôi", "ngăn chặn các hành vi"... Và, ngoái nhìn phía sau lưng, tôi nhận ra bóng tối đang bao trùm lên công trường thuỷ điện Đạ Khai - công trình thuỷ điện đang chuẩn bị "sáng bừng"!

>> Yêu cầu bàn giao mặt bằng lòng hồ thủy điện Đạ Khai trước 20.5