Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Vậy, sắp đến sẽ là gì nữa? Công dân xứ sương mù đang mơ màng nghĩ đến danh hiệu: "ĐàLạt - Đô thị di sản kiến trúc"!

Từ lâu Đà Lạt luôn được đánh giá là đô thị kiến trúc mang phong cách đặc biệt so với các đô thị Việt Nam, dẫu thành phố chỉ mới hơn 115 năm tuổi. Hòa trong thiên nhiên thơ mộng và khí hậu Á nhiệt đới đặc thù của Nam Tây Nguyên, kiến trúc Đà Lạt biết dựa vào thiên nhiên để "sống" với thời gian bằng phong cách cổ điển phương Tây hòa trộn với phương Đông.

Dạo quanh Đà Lạt, ngắm nhìn những công trình kiến trúc cổ người Pháp để lại trên xứ sở ngàn thông này, chúng tôi chợt nhớ đến một khái niệm kiến trúc của kiến trúc sư di sản người Pháp - ông Jean Manuel Paoli - đưa ra khi tham gia chương trình tôn tạo di sản kiến trúc và đô thị của tỉnh Lâm Đồng: "Khuynh hướng địa phương".

Theo Jean Manuel Paoli thì vào khoảng nửa cuối thế kỷ 19 tại châu Âu, trào lưu kiến trúc "khuynh lướng địa phương" thịnh hành ở các vùng nghỉ dưỡng, cao nguyên, ven biển... Đó là khuynh hướng bắt đầu từ ý tưởng kiến trúc "gợi lại cội nguồn" để kết hợp với kiến trúc đương thời nhằm tạo ra một phong cách mới với kiến trúc phù hợp môi trường tự nhiên và con người.

Cũng theo ông Jean Manuel Paoli, cho dù "khuynh hướng địa phương" ở Pháp chỉ tồn tại khoảng mười năm sau thế chiến thứ nhất (1914 - 1918) nhưng nó đã kịp du nhập sang Đà Lạt của Việt Nam và đã "nở hoa" tại đây với những sản phẩm tiêu biểu như Dinh Toàn quyền (Dinh 2), Dinh Bảo Đại (Dinh 3), nhà ga Đà Lạt, Viện Pasteur, nhà thờ Chánh Tòa, Nhà Địa dư, cụm biệt thự Trần Hưng Đạo...

Bên cạnh những công trình kiến trúc dựa vào thiên nhiên mang phong cách châu Âu cuối thế kỷ 19, trong lòng Đà Lạt còn hiện hữu phong cách kiến trúc phương Đông với những điểm nhấn tiêu biểu là các công trình kiến trúc tôn giáo: chùa Linh Sơn, chùa Linh Phước, nhà thờ Cam Ly...

Không chỉ ở những công trình kiến trúc độc đáo và rất đặc trưng, đô thị di sản kiến trúc Đà Lạt còn được nhìn nhận ở những công trình hồ nước nhân tạo mà sự đầu tư về trí tuệ của các kiến trúc sư là không nhỏ khi quy hoạch thành phố này ngay từ buổi bình minh Đà Lạt. Điều khiến không ít người... ngạc nhiên đó là, ý tưởng xây dựng Đà Lạt trên nền của những hồ nước nhân tạo được một kiến trúc sư đưa ra cách nay gần 90 năm vẫn còn đúng cho đến tận bây giờ! Đó là vào năm 1923, kiến trúc sư người Pháp Hébrard đã đưa ra một ý tưởng kiến trúc rất lãng mạn trong đồ án quy hoạch Đà Lạt: Thành phố này sẽ được xây dựng xung quanh một chuỗi hồ nhân tạo, mỗi hồ là một hạt nhân của một phân khu chức năng; và trong chuỗi hồ đó thì hồ Xuân Hương là tâm điểm của toàn thể bức tranh kiến trúc Đà Lạt.

Ý tưởng của kiến trúc sư Hébrard đã được thực hiện để đến tận bây giờ, với diện tích mặt nước chiếm khoảng 4% diện tích tự nhiên, không gian đô thị Đà Lạt trông thoáng đãng và lãng mạn hơn nhiều so với các đô thị khác của Việt Nam.

* * *

Rõ ràng, kiến trúc chính là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng để giúp Đà Lạt bước được vào "cánh cửa" của đô thị loại I. Cho nên, một khi Đà Lạt được công nhận là đô thị loại một thì nhiệm vụ bảo tồn kiến trúc của thành phố này càng cấp thiết và nặng nề hơn.

Một trong những điều đáng quan tâm khi Đà Lạt trở thành đô thị loại I là hiện nay thành phố này giống như một chiếc áo chật cần được cải thiện một cách khoa học. Theo số liệu của UBND TP Đà Lạt, diện tích tự nhiên của Đà Lạt hiện chỉ là con số quá nhỏ so với nhiều thành phố khác trong cả nước: không đến 40.000ha. Theo quy hoạch mới, để Đà Lạt xứng tầm với đô thị loại I, con số này sẽ được nâng lên gần 95.000ha. Và như vậy, không gian đô thị của Đà Lạt cũng sẽ được mở rộng đến tận xã Lát (Lạc Dương), Liên Nghĩa (Đức Trọng)...

Điều thú vị là vị kiến trúc sư người Pháp Hébrard cách nay gần 90 năm về trước đưa ra ý tưởng lãng mạn là quy hoạch Đà Lạt như một bàn tay xòe có hồ Xuân Hương làm trung tâm đến tận giờ này vẫn không sai.

Cũng theo quy hoạch đô thị Đà Lạt từ năm 1923 của kiến trúc sư Hébrard, khu trung tâm thành phố là khu vực hạn chế xây dựng các công trình nhà ở và công cộng. Và mới đây, theo quy hoạch đã được Chính phủ phê duyệt thì khu vực hạn chế xây dựng ở trung tâm Đà Lạt được xác định bằng một con số rất cụ thể: 533ha.

Tuy nhiên, con số trung bình hằng năm ngành chức năng của thành phố này phát hiện và xử lý khoảng trên 200 vụ xây dựng trái phép là một thực trạng đáng lo ngại. Kiến trúc sư Nguyễn Văn Lập - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Lâm Đồng - nói rằng: "Việc quy hoạch phát triển các công trình xây dựng trên địa bàn Đà Lạt khi thành phố này được mở rộng cần tuân thủ nguyên tắc "nhà trong rừng - rừng trong thành phố". Đà Lạt đã có bài học chua xót trong quản lý xây dựng và kiến trúc đối với khu vực trung tâm thành phố rồi!".

Trong một vài lần hội thảo khoa học về quy hoạch đô thị Đà Lạt, không ít nhà khoa học và kiến trúc sư đã không ngần ngại khi nói rằng Đà Lạt là đô thị độc đáo bậc nhất châu Á; trong đó, yếu tố kiến trúc là nổi trội hơn cả. Song, điều rất đáng buồn là trong những năm qua, bộ mặt của đô thị độc đáo bậc nhất châu Á trên cao nguyên Lâm Viên đã phần nào bị biến dạng khi các công trình kiến trúc "tối ưu hóa không gian" vẫn được chấp thuận từ một chính sách quản lý không thống nhất. Đang xuất hiện ngày càng nhiều những công trình xây dựng dạng nhà ống, nhà hộp rất lạc lõng và... vô duyên giữa một quần thể kiến trúc độc đáo của Đà Lạt.

Hiện tại, ngành chức năng và chính quyền TP Đà Lạt và tỉnh Lâm Đồng đang làm mọi cách có thể để lập ra ở cao nguyên Lâm Viên này một bảo tàng kiến trúc "sống" giữa đất trời và "sống" giữa những rừng thông ngút ngàn.

Theo nhận định của các chuyên gia kiến trúc, trong hệ thống đô thị của cả nước, chỉ có Huế và Đà Lạt là đô thị có di sản kiến trúc mang tầm cỡ quốc gia; và đó là tài sản chung của cả nước. Và, danh hiệu "Đô thị di sản" của Đà Lạt liệu có có hay không phụ thuộc không nhỏ vào sự lo toan của chính quyền và của các nhà quản lý đô thị Đà Lạt và tỉnh Lâm Đồng.