Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Tuyệt chiêu… cưa đục

Quả không khó tìm xưởng mộc của ông Trần Minh Quốc (thương binh ấp Nam, xã Hoà Long, TX Bà Rịa - BRVT) dù TX Bà Rịa hiện đã mở rộng và đông người gấp 3-4 lần cách đây 5 năm. Đơn giản bởi nhiều gia đình ở đây có trong nhà mình những chiếc bàn ghế giường tủ mà ông đóng.

Đám trẻ con tíu tít dẫn tôi tới và chỉ vào một người đàn ông mập mạp, cởi trần trùng trục đang mải miết cưa khúc gỗ: "Ông Quốc mù đó chú!". Trong xưởng gỗ, tiếng cưa máy cắt gỗ xoèn xoẹt, tiếng búa, tiếng đục chí chát át tiếng trẻ. Tôi lấy máy ảnh, nháy đám thợ mộc im lặng rồi tiến gần cố tình "phang" thẳng đèn flash máy ảnh vào người đàn ông trên hòng kiểm tra độ chính xác về người mù tài ba này. "Bắn" 3-4 phát, vẫn thấy ông Quốc mải miết cưa. Lúc ông ngước lên, đôi mắt, vâng đôi mắt chỉ là 2 mảnh da mí sít khịt lại như bị khâu kín. Và tôi đã tin ông không còn thấy ánh sáng!

"Thợ sáng mắt chỉ cần lấy thước đo cự ly, dùng bút chì kẻ một đường thẳng rồi cứ thế cưa xẻ. Còn tui hổng thấy đường nên đóng đinh hai đầu, nối dây vào đinh rồi mò theo dây mà cưa. Còn bào, tui phải "căn" nhát bào đầu tiên, thẳng hết cánh tay. Sau đó dùng tay rờ chỗ vừa bào để phân biệt chỗ nhẵn và chỗ nhám để đặt tiếp lưỡi bào tiếp theo vào đúng chỗ. Khi bào nhát đầu đưa hết cánh tay thì nhát hai cũng phải nhất nhất thế nếu không sẽ chỗ nhẵn, chỗ nhám loạn xị". Ông Quốc giải thích cách làm của mình cho tôi hay khi cả hai đã yên vị trong căn nhà 2 tầng trị giá gần 200 triệu mà ông xây năm 2005.

Nghe có lý nhưng còn khoản cưa mộng đục lỗ? Hồi bé, tôi cũng biết đóng bàn ghế mà đôi khi còn đục toét cả chân ghế, đóng mộng lỏng loe lỏng loét, huống hồ người không thấy đường. Tôi nói thẳng ý nghĩ này với ông Quốc.

Ông Quốc nổi "chất lính", hét đám thợ mang cưa đục tới rồi cẩn trọng đo chiều dài, rộng bằng cái thước cự ly nổi tự chế. Sau đó tay giữ gỗ, ngón tay "căn" theo lưỡi cưa cho tới khi đến "ngưỡng" thì nhẹ nhàng lật thanh gỗ sang mặt kia, không cho nó xê dịch và tiếp tục.

Lúc đục lỗ gắn mộng, ông ngồi xổm, dồn cả sức nặng thân thể lên bàn chân tỳ chặt thanh gỗ, "căn" nơi cần đục (đã vạch nổi theo diện tích cái mộng) và… chát chát đều tay. "Lúc đầu đục phá phải mạnh tay hơn, đến khi nó sâu xuống chừng 1/3 thì đều và nhẹ tay dần kẻo nó phá gỗ!". Vừa làm, ông vừa dẫn giải.

Bí quyết… sờ, ngửi

... và sờ.

Một tay thợ mộc chạy lại báo cáo: "Thưa chú hết giấy nhám, cho con đi mua ạ!". Ông Quốc móc túi quần: "20.000 đây ra mua mấy tờ loại trắng nghen!". Tay thợ tất tả chạy đi. Còn tôi, sau vài giây tròn mắt ngạc nhiên rồi móc ví lấy 2 tờ tiền polymer (tờ 20.000đ ông Quốc đưa cho thợ là tiền cotton) đưa ông rờ thử. Chỉ mất vài giây, ông nói chính xác và vội giải thích tờ 50.000đ thì láng hơn tờ 100.000đ.

Thợ mộc Nguyễn Văn Điềm làm gần đó ghé tai tôi: "Tụi buôn gỗ khét tiếng ở miền Đông Nam Bộ còn phải bái phục ổng nữa là. Ổng chỉ cần ngửi vài ba lần, sờ sờ mấy cái là đọc rõ loại gỗ gì, bao nhiêu năm tuổi, thớ ngang dọc ra sao!".

Theo ông Quốc, khi đã mở xưởng làm ăn thì khoản nguyên liệu là tối quan trọng nên dù mù, ông phải bằng mọi giá học cách phân biệt chủng loại, chất lượng độ tuổi gỗ.

"Người sáng mắt đôi khi chủ quan. Còn tui, vì mù nên tui phải học bằng 3-4 người ta, bằng tất cả giác quan, cái tâm của mình! Đi mua gỗ, đầu tiên là tui sờ. Cây sao thì vỏ nó láng. Lột xé vỏ ra nó thành sợi dài như sợi dây. Thớ thịt của gỗ sao thường xuôi, chứ không ngang như giống gỗ căm xe. Vỏ cây mít, nếu láng thì là loại mít tơ, sần sùi mít ‘cụ" xài được. Sau đó tôi… ngửi. Gỗ dầu có mùi đặc trưng, thơm thơm như dầu trám ghe (dầu rái dùng để trám vào khe hở giữa các nan thuyền thúng miền biển cho kín)… Sau đó, tôi nhờ người sáng mắt cho biết gỗ có màu gì. Tổng hợp mấy chiêu đó lại là "đọc vị" ngay à!" - ông Quốc giải thích.

Quản lý kiểu… người mù

Với vài quan sát nhỏ, tôi chợt nhận ra, 5 thợ mộc làm thuê cho ông chủ mù này khá… ranh mãnh. Ông Quốc cũng gật gù: "Thời buổi này mà!". Lại một tay thợ cắt ngang cuộc trò chuyện của chúng tôi: "Chú ơi, cái thanh trước đóng giường, một đầu nó bé hơn đầu kia phải cắt nên làm mộng bị hụt!". Ông Quốc dõng dạc tả lại cây gỗ như người sáng mắt: "Thanh đó gỗ sao, dài 2m, rộng 20cm đều hai đầu chứ hụt hiếc gì. Mầy cắt quá tay phải hông. Cắt quá thì nói quá để sửa!". Tay thợ thèn thẹn: "Dạ, con cắt cưa máy hơi lẹm chút xíu!".

Xưởng mộc.

Rồi sực nhớ điều gì, ông Quốc lần lần ra cái phản mà đám thợ của mình đang hoàn thiện, lấy tay rờ rờ, gí sát mũi hít hít, rồi la toáng: "Sao lại đánh vecni lợt thế?". Tay thợ trẻ gãi đầu: "Dạ, thấy chú có khách, con pha áng chừng nên…". Ông bảo người mang cồn và cánh kiến (loại hoá chất dùng để đánh vécni đồ gỗ) rồi bắt tay thợ ngồi nhìn mình pha chế và dạy bảo: "Cứ cậy sáng mắt áng áng, chừng chừng. Người ta ra công thức pha chế để làm gì? Cái gì cũng có nguyên lý khoa học của nó!". Theo ông Quốc việc pha cồn và cánh kiến đều có tỉ lệ nhất định hết, 1 lít này cần bao nhiêu lạng kia. Không nhìn thấy nên không biết cân đong, ông cứ ra chợ, mua 5 lít cồn thì mua lượng cánh kiến tương ứng. Về cứ thế mà pha.

"La nó vầy, nhưng các cụ nói dụng nhân như dụng mộc chú à. Thường ngựa chứng là ngựa giỏi, mình phải biết khơi cho nó phát huy cái giỏi để lấn lướt cái "chứng" của nó!" - ông trầm ngâm.

Tất cả nhờ… nghị lực

Ông Quốc đã sống trong bóng tối 32 năm nay (nay ông 53 tuổi). Từ lúc 16 tuổi, ông đã chiến đấu ở chiến trường Đông Nam Bộ. Năm 1973 trong một trận chống càn, mảnh đạn pháo M.79 của kẻ thù đã thổi bay tròng mắt trái và xuyên thủng nhãn cầu mắt phải của ông. Từ đó cho đến năm 1979, ông sống ở các khu điều dưỡng quân đội (Đoàn 814) và Khu điều dưỡng Long Hải. "Lúc ấy, Nhà nước nuôi không khổ nhưng mình đau đớn là đang tuổi trai trẻ, hoà bình lập lại mà mắt thì… Có lúc tưởng sống mà như chết!" - ông bồi hồi.

Căn nhà hàng trăm triệu hình thành từ "đôi bàn tay có mắt" của ông.

Khi còn ở trại điều dưỡng, ông Quốc được một người con gái tận tình chăm sóc. Hai người thành vợ chồng năm 1976. Chồng nằm trại điều dưỡng, Nhà nước lo chu toàn, vợ con ở quê vật vã kiếm miếng cơm manh áo giữa nghiệt ngã thời bình. "Mình là đàn ông, là trụ cột sao lại sung sướng một mình để vợ con nheo nhóc?!". Ông Quốc vật vã một nỗi đau mới, rồi quyết định xin về nhà.

Vốn có biết đôi chút nghề mộc, ông bắt đầu dò dẫm sửa những chiếc bàn ghế của ngôi nhà vắng bóng đàn ông. Nói sửa cho oai chứ chỉ lò rò xem cái nào bị lỏng mộng đóng đinh cho chắc. Mắt chẳng thấy đường, nhiều khi đầu búa nhè… ngón tay mà đóng. Rồi tiến một bước nữa là đóng bàn ghế học cho con, ông nhờ vợ con mua cái cưa tay, cái đục, cái chàng, chế ra cái thước khắc cự ly nổi để dễ sờ thấy mà đo đạc.

Bây giờ tay nghề ông đã thành lão luyện, chứ hồi đó mày mò, lưỡi cưa, lưỡi đục sắc lẻm xoèn xoẹt vào tay vào chân như cơm bữa. Nhiều khi thấy máu me chồng be bét, vợ con khóc lóc xin đừng làm nữa, Quốc phải tỏ ra lạnh lùng, thậm chí la mắng lại để tiếp tục công việc.

Hàng xóm nghe chuyện không tin, ông xin sửa chữa giùm bà con những món đồ đơn giản. "Khó khăn lắm, có người tin, nhưng có người lại bảo: Giao việc cho thằng mù, không khéo mất cả chì lẫn chài!" - ông Quốc kể. Tuy nhiên cái nào cũng được sửa ngon lành. Chẳng bao lâu thấy ông đóng được những vật dụng phức tạp hơn và công phu hơn như: Tủ thờ, giường, đi văng… hàng xóm láng giềng kéo nhau đến thuê đóng bàn ghế thông dụng.

Năm 1986, Quốc mở xưởng mộc nhỏ tại nhà với 5 thợ phụ việc. 20 năm trôi qua, với tất cả nghị lực, sự kiên trì, cái xưởng đó tồn tại phát triển đến bây giờ giúp cho ông xây được ngôi nhà 2 tầng - nơi chúng tôi đang trò chuyện. Giúp cho 5 đứa con ông được ăn học, 2 đứa giờ đã nên gia thất. Giờ này tuổi đã cao, không còn sức, nhưng ông chủ xưởng mộc kiêm Chủ tịch Hội Người mù TX Bà Rịa này vẫn thi thoảng… dò dẫm cưa đục. Thợ mộc địa phương nói rằng hai bàn tay ông… có mắt!