Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Nói đây là bước đột phá bởi mô hình quản lý của quỹ hoàn toàn mới khi triển khai tài trợ cho các hoạt động nghiên cứu khoa học: tài trợ cho các nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ theo cơ chế cạnh tranh. PV Lao Động đã trao đổi với TS Phan Hồng Sơn - Giám đốc điều hành Quỹ Phát triển khoa học và Công nghệ quốc gia.

- Vậy tiêu chí xét duyệt các dự án, các chương trình là gì, thưa ông?

- Quỹ được thành lập để tài trợ cho các nghiên cứu có chất lượng khoa học cao nhất, nhà khoa học nào đề xuất được những vấn đề khoa học có ý nghĩa nhất thì tài trợ. Điều này hoàn toàn khác với cơ chế phân phối như trước đây. Mục tiêu của quỹ là làm sao nâng cao nền tảng tri thức cộng đồng các nhà khoa học VN lên tầm quốc tế.

Chính vì vậy, đòi hỏi chất lượng nghiên cứu là nét khá mới mẻ ở VN. Do đó, quỹ đã đề ra các tiêu chí rõ ràng với những người tham gia các chương trình tài trợ phải đáp ứng những năng lực nghiên cứu nhất định.

Các nhà khoa học muốn nhận được tài trợ của quỹ thì phải có các công trình nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế, hoặc đăng ký phát minh, sáng chế, quyền sở hữu trí tuệ và công bố các kết quả nghiên cứu trên các tạp chí khoa học quốc tế. Khi các nhà khoa học làm được điều đó, đội ngũ nghiên cứu khoa học của VN đã đạt được một mức nhất định. Đây chính là nét mới của quỹ mà đã nhiều năm qua không được không được chú trọng.

- Đầu vào của quỹ được lấy từ những nguồn nào?

- Quỹ Phát triển khoa học và Công nghệ quốc gia được thành lập theo Nghị định 122 của CP ban hành, trong đó nêu rõ nguồn vốn của quỹ chủ yếu từ ngân sách, đảm bảo mỗi năm tối thiểu là 200 tỉ đồng. Ngoài ra, quỹ có thể huy động thêm từ các nguồn tài trợ khác. Tuy nhiên, tới thời điểm này thì nguồn vốn chủ yếu vẫn là từ ngân sách nhà nước. Quỹ đã làm việc với Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ và được hai bộ quản lý ban hành những văn bản quy định quy chế quản lý tài chính, trong đó yêu cầu rất rõ: sử dụng kinh phí nghiên cứu rõ ràng và minh bạch; lao động của các nhà khoa học sẽ được đánh giá xứng đáng,...

Giám đốc Phan Hồng Sơn.

- Sau một năm hoạt động, đến nay đã có bao nhiêu đề tài, chương trình nhận được sự hỗ trợ từ quỹ, thưa ông?

- Sau một năm triển khai, tính tới thời điểm này quỹ đã bắt đầu công bố chương trình tài trợ đầu tiên: Đó là chương trình tài trợ cho nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và tài trợ cho nghiên cứu do các doanh nghiệp thực hiện để nghiên cứu, đổi mới công nghệ. Trong thời gian, tới quỹ sẽ tài trợ thêm cho các đối tượng khác là các nhà khoa học trẻ và các nhóm nghiên cứu khác.

Quỹ hoạt động tương đối độc lập trong việc tài trợ cho các nhóm nghiên cứu. Đối tượng tài trợ của quỹ là tất cả các nhà khoa học trong tất cả các lĩnh vực, các cơ quan trong nước: các trường đại học, các cơ quan nghiên cứu, các nhà khoa học có nhu cầu,.. không phân biệt. Tuy nhiên, hàng năm quỹ cũng có công bố định hướng ưu tiên tài trợ đối với từng lĩnh vực, ưu tiên những hướng nhất định trong các năm. Trong năm 2009, quỹ hướng tới việc tài trợ cho các nghiên cứu trong lĩnh vực tự nhiên: toán học, hoá học, sinh học, tin học, cơ học và khoa học trái đất. Hiện, quỹ đang xem xét để cấp kinh phí. Dự kiến sẽ có 200-300 dự án nghiên cứu cơ bản được cấp kinh phí trong năm nay.
 
- Thành quả lớn nhất tính tới thời điểm này là gì, thưa ông?

- Mô hình hoạt động của quỹ lần đầu tiên được triển khai ở VN, do đó, cũng gặp phải những khó khăn. Nhiệm vụ của quỹ là triển khai được phương thức quản lý mới, làm tăng chất lượng nghiên cứu khoa học, đáp ứng được mong mỏi của cộng đồng nhà khoa học VN. Hiện quỹ vẫn đang phấn đấu theo định hướng đề ra: đổi mới phương thức quản lý để đạt chất lượng cao trong nghiên cứu do quỹ tài trợ.

Từ khi đi vào hoạt động, tới nay khoảng thời gian chưa dài nên thành quả đạt được chưa thể nói một cách rõ ràng bởi nghiên cứu cho các nhà khoa học phải sau nhiều năm sau mới có thể đạt được kết quả. Họ có thể có nhiều nguồn tài trợ khác nhau như từ các bộ ngành, ngoài ra còn có thể trực tiếp xin kinh phí từ các tổ chức nước ngoài. Nguồn tài trợ từ quỹ chỉ là một phần, nhưng có thể nói thành quả lớn nhất của quỹ là đã tạo được môi trường thuận lợi cho các nhà nghiên cứu khoa học.
 

Quỹ KHCN tăng cường vai trò hỗ trợ cho nghiên cứu và DN KHCN.

- Có ưu tiên gì đối với các doanh nghiệp muốn tiếp cận nguồn tài trợ của quỹ?

- Đối tượng chính của quỹ là các nhà nghiên cứu ở các viện nghiên cứu và các trường đại học. Bởi các doanh nghiệp có thể tìm kiếm hỗ trợ từ nhiều nguồn khác nhau một cách dễ dàng hơn. Tuy nhiên, với các nghiên cứu khoa học trong các doanh nghiệp nhằm cải tiến, đổi mới, sáng tạo, phát minh, sáng chế ra những công nghệ mới thì quỹ hoàn toàn ủng hộ và sẵn sàng dành nguồn kinh phí hỗ trợ. Đây cũng là một trong những nhân tố khuyến khích doanh nghiệp quan tâm tới nghiên cứu khoa học. Nhưng cũng phải khẳng định rằng, đến nay, năng lực nghiên cứu khoa học của doanh nghiệp VN hầu như chưa có.

- Trong thời gian tới, kỳ vọng của ông về thành tựu khoa học của VN sẽ như thế nào khi có một phần đóng góp từ quỹ?

- Khoa học VN hiện nay đang xếp sau rất nhiều nước. Chúng ta cũng có nhiều nhà KH công bố các công trình nghiên cứu ra các diễn đàn KH quốc tế. Việc công bố đó có thể coi là thước đo tốt nhất dùng để đánh giá hoạt động khoa học của bất cứ quốc gia nào. Ở VN, con số đó là quá ít.  Quỹ kỳ vọng sau một thời gian, chất lượng nghiên cứu khoa học của VN sẽ được cải thiện.
 
Hiện nay 1 năm VN có khoảng gần 200 bài công bố trên các tạp chí khoa học thế giới trong nhiều lĩnh vực nhưng nhiều nhất là toán học, vật lý, sau đó đến công nghệ sinh học, hoá học,... Hy vọng, sau hai đến ba năm nữa các công bố khoa học của VN trên các diễn đàn khoa học thế giới sẽ nhiều hơn, gấp 2-3 lần hiện nay. Đây cũng chính là thước đo hiệu quả hoạt động của quỹ.

- Xin cảm ơn ông!