Không hiểu sao chính quyền Thủ đô không phất cao ngọn cờ hướng tới các công trình phục dân sinh, cải thiện môi trường và phát triển kinh tế, xã hội mà lại cứ giương khẩu hiệu "Công trình chào mừng 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội"? Mục đích phục vụ dân sinh và phát triển kinh tế là lâu dài và vĩnh cửu chứ đâu phải chỉ lấy thành tích để phục vụ vài ngày lễ trọng đại đó?
 
Hầu hết các công trình chậm tiến độ đều do khâu giải phóng mặt bằng (GPMB), mà bức xúc nhất của người dân trong diện GPMB là cách thức làm việc của cán bộ và việc áp dụng pháp luật trong chính sách đền bù. Nhiều địa phương, từ phường, xã đến quận huyện thường có những báo cáo sai lệch lên Thành phố để được áp dụng những "chính sách đặc thù" để hỗ trợ phần nào giá trị nhà, đất cho người dân và không phải áp dụng luật pháp để tránh bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Chúng ta vẫn thấy các cấp chính quyền kêu ca rằng việc GPMB vắt qua nhiều thời kỳ với nhiều chính sách khác nhau, chính sách sau có lợi hơn trước nên người dân có tâm lý chây ỳ, chờ đợi chính sách có lợi hơn dẫn đến khó khăn, khiếu kiện, thậm chí chống đối nhưng chúng ta không biết rằng những “chính sách” đó không phù hợp, nói chính xác là trái với quy định của pháp luật, gây thiệt hại nặng nề cho người bị thu hồi đất nên người dân khiếu kiện.

Người dân khiếu kiện gay gắt và kéo dài thì chính quyền lại sửa đổi và nâng mức hỗ trợ lên một chút, khiếu kiện tiếp thì lại phải nâng tiếp... Nhưng nâng mức hỗ trợ % lên bao nhiêu cũng chưa bằng bồi thường 100% mà người dân phải được đền bù. Hơn 80% khiếu kiện liên quan đến đất đai, không hẳn là do Luật đất đai và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan có vấn đề mà vấn đề nằm ở chỗ các cấp chính quyền ở Hà Nội không áp dụng các điều, khoản được quy định tại các văn bản pháp quy đó.

Tại Hà Nội đang tồn tại một hình thức áp dụng chính sách hết sức lạ kỳ và khôn khéo: Cấp dưới (có thể gồm liên ngành, sở) báo cáo lên Thành phố rằng nhà đất của dân không đủ điều kiện được bồi thường và đề nghị Thành phố chấp thuận chỉ hỗ trợ theo tỉ lệ 20%, 30% rồi 50%. Văn bản (thường là công văn) chấp thuận của Thành phố được coi là căn cứ pháp lý lớn nhất và duy nhất để cấp quận, huyện áp dụng trong đền bù cho người bị thu hồi đất.

Người dân thì căn cứ vào các điều, khoản quy định tại các văn bản pháp quy và khẳng định quyền lợi của họ bị xâm phạm. Họ không thể khiếu nại hay khởi kiện các “công văn có chứa quy phạm pháp luật” hoặc “công văn chấp thuận tờ trình” bởi một lý do đơn giản: Đó không phải là các quyết định hành chính, không phải là đối tượng bị khiếu kiện...

Khiếu kiện không được giải quyết thì việc ách tắc trong GPMB là không tránh khỏi, dẫn đến mâu thuẫn, xung đột giữa người dân và chính quyền ngày càng gay gắt.

Là một người kinh qua các giai đoạn GPMB của một công trình trọng điểm của Thành phố Hà Nội, hết từ mục tiêu phục vụ SEA Games đến APEC rồi lại chuyển sang chào đón 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội mà cho đến giờ vẫn ngổn ngang, dang dở với khiếu kiện và tố cáo; tôi đề xuất một giải pháp dứt điểm mà hết sức đơn giản như sau:

Thành uỷ, HĐND, UBND Thành phố chủ trì tổ chức một buổi (hoặc 1 ngày) để các cấp chính quyền liên quan đối thoại công khai, dân chủ với người dân để các bên đưa ra các căn cứ pháp lý khẳng định quan điểm của mình - đặc biệt, có sự tham dự đông đảo của các cơ quan báo chí, truyền thông.

Trong vai trò như các quan toà, lãnh đạo Thành phố cần khách quan và phải hết sức dũng cảm nhìn nhận đúng - sai trên cơ sở các quy định của luật pháp để phán quyết chứ không phải dựa trên quan điểm, báo cáo của một nhóm người nào đó - không thể lo sợ mất uy tín lãnh đạo, lo sợ phải sửa sai để thu hồi, huỷ bỏ những văn bản, công văn sai trái và khắc phục ngay những sai lầm trong xây dựng, áp dụng chính sách GPMB.

Cũng không thể lo sợ rằng nếu sửa sai thì những người dân đã bàn giao mặt bằng quay lại khiếu kiện nên phải tiếp tục làm sai. Cũng từ buổi đối thoại đó, đúng sai được phân định, trách nhiệm của từng cá nhân, từng tổ chức được xác lập và xử lý dứt điểm theo hướng thực thi pháp luật. Cách làm này sẽ có người cho là gay gắt, tiêu cực khi làm các quan chức khó xử, hoặc sẽ không thể có chuyện đối thoại công khai bởi làm thế là vạch áo cho người xem lưng hay chính quyền thua ngay trên sân nhà.

Tuy nhiên, thực tế diễn ra tại các công trình, dự án trọng điểm không chỉ ở Hà Nội mà trên toàn quốc đang khẳng định việc làm đó là cần thiết và thể hiện tinh thần dân chủ, lấy dân làm gốc và vì dân. Công luận sẽ đánh giá khách quan về đúng sai của các bên.

Tôi tin rằng một ngày làm việc như thế có giá trị và hiệu quả gấp hàng chục lần các buổi giao ban, họp hành để loay hoay tìm biện pháp tháo gỡ như hiện nay.