Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Dấu ấn 10 năm lễ hội Vía Bà chúa xứ núi Sam được nâng cấp lễ hội quốc gia: Rớt hạng

Nằm trong cụm 4 di tích cấp quốc gia dưới chân núi Sam (thị xã Châu Đốc, An Giang), lễ hội Vía Bà chúa xứ núi Sam (LHVBCXNS) có sức hấp dẫn du khách kỳ lạ. Năm 2001, Bộ VHTT (nay là Bộ VHTTDL) quyết định nâng cấp lễ hội lên tầm quốc gia. Nguyên tiêu năm 2010, tại Trung tâm Thương mại Núi Sam, thị xã Châu Đốc long trọng khai hội LHVBCXNS.

Với chủ đề "Châu Đốc mùa vui ước hẹn", các nhà tổ chức đã cố công dàn dựng chương trình sân khấu hóa với chi phí lên đến 4 tỉ đồng để ghi dấu ấn 10 năm lễ hội tín ngưỡng địa phương được nâng cấp quốc gia. Nhưng đằng sau ánh đèn lấp loáng đó là hiện thân của sự... rớt hạng.

Không chỉ chạy đôn chạy đáo thuê mướn, thậm chí phải tận dụng sân chợ mới có mặt bằng tổ chức lễ khai hội, mà suốt 10 năm qua, nơi đây vẫn đầy ắp những chuyện tưởng chừng như chỉ có ở lễ hội làng.

Hạ thấp nội lực

Đó là thực trạng đã và đang làm xé lòng những ai quan tâm đến LHVBCXNS. Bởi lẽ kể từ ngày được nâng cấp lễ hội quốc gia, đã có thêm nhiều hoạt động mới như: Lễ khai hội và lễ phục hiện rước tượng Bà từ đỉnh núi Sam xuống miếu, nhưng phần lớn được xây trên nền chắp vá, sai lệch lịch sử nên đã phần nào hạ thấp nội lực, sức hấp dẫn vốn có của lễ hội. Nổi bật là chuyện mặt bằng tổ chức lễ khai hội.

Tiếng là lễ hội quốc gia, nhưng suốt 10 năm qua chưa một lần LHVBCXNS có được sân chơi xứng tầm. Sau 7 năm ở nhờ khu vực mặt tiền khu di tích Lăng Thoại Ngọc Hầu, 3 năm gần đây phải vào chợ (Trung tâm Thương mại Núi Sam) làm lễ khai hội. Dư luận xã hội rất bất bình với việc làm chắp vá này, bởi vấn đề không chỉ là địa điểm tổ chức ở đâu, ra sao, mà là vì sao 10 năm trôi qua mà vẫn chưa tìm được chỗ đứng xứng tầm với di tích mỗi năm “thu hoạch” đến hàng triệu đô la. Do tâm hay do tầm?

Trong nội dung lễ hội cũng xuất hiện nhiều hạt sạn khiến LHVBCXNS nhuốm màu mê tín mà điển hình là việc đưa lễ phục hiện rước tượng Bà từ đỉnh núi Sam xuống miếu vào chương trình chính. Thực chất đây là câu chuyện bắt nguồn từ truyền thuyết mang đầy màu sắc mê tín: Sau khi hàng chục trai tráng không xê dịch nổi tượng Bà thì 9 cô gái đồng trinh khiêng một mạch từ đỉnh núi đến địa điểm xây miếu ngày nay.

Sự thật, tượng Bà được tạc từ đá xanh theo mô-típ mỹ thuật đạo Bà-la-môn có nguồn gốc từ Ấn Độ. “Vì thế, nếu so với lợi ích tạo thêm sản phẩm phục vụ du lịch, thì chúng ta mất rất nhiều từ cái gọi là phục hiện rước tượng Bà. Bởi ở đây không chỉ làm sai lệch sự thật lịch sử, mà còn “bắc cầu” cho mê tín, dị đoan” - nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Hiệp bức xúc.

Khu lăng Thoại Ngọc Hầu sau khi trùng tu có màu sắc sặc sỡ.  Ảnh: L.T

Đánh mất ngoại lực

Không chỉ đánh mất nội lực, những người có trách nhiệm với LHVBCXNS tiếp tục đánh mất luôn “ngoại lực” khi bỏ qua nhiều sự kiện góp phần tạo dấu ấn văn hóa cho lễ hội mà điển hình là việc xếp xó trên 100 tượng nghệ thuật do gần 100 điêu khắc gia trong nước và quốc tế gửi tặng.

Trong 2 năm 2003 - 2005, tỉnh An Giang đã tổ chức 2 trại sáng tác điêu khắc quốc tế “Dấu ấn An Giang” với tổng chi phí lên đến 10 tỉ đồng, thu hút nhiều nhà điêu khắc đương đại nổi tiếng từ nhiều quốc gia (Mỹ, Canada, Anh, Pháp, Nhật, Hàn Quốc…) tham gia.

Sau khi hoàn thành, các tác giả tự nguyện tặng tác phẩm cho địa phương để tổ chức vườn tượng nhằm tạo thêm sức hấp dẫn cho lễ hội. Những ngày đầu, khách trong và ngoài nước đến núi Sam du lịch đều tỏ ra thán phục: An Giang không chỉ biết chuyện lúa-cá, mà còn biết trân trọng nghệ thuật, luôn muốn thiết đãi du khách món ăn tinh thần giàu hình tượng.

Không quá hào hứng, nhưng rõ ràng với hơn 100 tác phẩm điêu khắc mang tầm quốc tế, thị xã Châu Đốc sở hữu vườn tượng có quy mô lớn nhất VN và đáng quý hơn, đó còn là vườn tượng được tổng hợp từ nhiều trường phái nghệ thuật điêu khắc trên thế giới. Người ta hy vọng, náo nức chờ ngày LHVBCXNS trình làng “sân chơi” mới. Thế nhưng, từ đó đến nay, cơ hội này đã lặng lẽ trôi qua trong sự nuối tiếc.

Không chỉ thiếu vườn tượng như lời hứa ban đầu, trên 100 pho tượng còn bị hành xử thô bạo khi được nhốt tạm bợ trong khu đất chật chội, bao quanh bằng hàng rào sơ sài, dân địa phương hay tận dụng để phơi quần áo. Đã thế, phần lớn tượng bị đặt trệch xuống đất và không được quản lý, sắp xếp thuận tiện nên rất khó cho khách thưởng thức. Chiếc ly phản cảm càng tràn trề khi thời gian gần đây được rót thêm giọt nước của nạn viết, vẽ và vứt bậy trong vườn tượng…