Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Siêu dự án đường sắt cao tốc (ĐSCT) Hà Nội - TPHCM (hay còn gọi là ĐSCT Bắc - Nam) có tổng mức đầu tư dự kiến lên tới 55,85 tỉ USD - tương đương 1.066.792 tỉ đồng. Khi triển khai xây dựng, dự kiến diện tích chiếm đất lên tới 4.170ha; gần 9.500 hộ dân sẽ phải di dời và đây cũng là dự án chiếm kỷ lục về tổng chi phí đền bù giải phóng mặt bằng, tái định cư với 30.437 tỉ đồng. Dự án vừa được trình Chính phủ trong phiên họp thường kỳ tháng 2 và chuẩn bị trình Quốc hội xem xét, quyết định về chủ trương đầu tư. (Xem tiếp trang 3)

Dự án khổng lồ

Hiện trạng hệ thống giao thông cho thấy, do việc đầu tư quá tập trung vào đường bộ, làm gia tăng quá nhanh phương tiện cá nhân là một trong những nguyên nhân khiến ùn tắc và tai nạn giao thông ngày càng trầm trọng.
 
Vận tải bằng đường sắt là loại hình vận tải được ưu tiên trong Chiến lược giao thông vận tải (GTVT) của VN, do có khối lượng vận chuyển lớn, thân thiện với môi trường, không ùn tắc và an toàn.
 
Tuy nhiên, trong quy hoạch mạng lưới giao thông tương lai thì thị phần vận tải hành khách bằng đường sắt cao tốc cũng chỉ ở mức 13,5% (tương ứng với 48.000 hành khách/ngày - đến năm 2020 và 273.000 hành khách/ngày - năm 2050) và toàn ngành vận tải đường sắt là 18,6% so với các loại hình vận tải nói chung.
 
Theo tính toán của ngành đường sắt, với năng lực hiện tại của tuyến đường sắt Thống Nhất là 18 đôi tàu/ngày đêm, vận chuyển được nhiều nhất 5.400 khách/ngày đêm, thì sẽ không thể đáp ứng được nhu cầu đi lại của người dân, đặc biệt là các đợt cao điểm như các ngày lễ, tết hoặc dịp hè trong năm. Vì vậy, nếu tăng cường đầu tư tuyến ĐSCT với năng lực vận chuyển đến năm 2020 là 48.000 hành khách/ngày đêm, thì việc đáp ứng nhu cầu đi lại sẽ trở nên trong tầm tay.

Trước tính cấp thiết phải đầu tư ĐSCT, Chính phủ đã chỉ đạo TCty Đường sắt VN với sự trợ giúp 2 tổ chức tư vấn lập và thẩm tra báo cáo đầu tư gồm Liên danh tư vấn VN - Nhật Bản (VJC) và Liên danh tư vấn Tonichi - RCIC lập báo cáo đầu tư; đồng thời thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước gồm các chuyên gia đầu ngành để thẩm định dự án trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư.

Về cơ bản, Hội đồng thẩm định và các chuyên gia tư vấn thống nhất về nội dung báo cáo đầu tư do chủ đầu tư trình, có thể hình dung siêu dự án đạt được các đồng thuận: Quy mô dự án bao gồm xây dựng mới tuyến đường sắt với tốc độ vận chuyển 300km/h (tốc độ thiết kế 350km/h) chuyên chở hành khách, đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hoá với công nghệ động lực phân tán (EMU).

Dự kiến quy mô tuyến đường sẽ dài 1.570km, trong đó phải xây dựng 27 sân ga (25 ga dọc tuyến và 2 ga đầu cuối), 5 cơ sở chỉnh trị và sửa chữa đầu máy toa xe. Nếu dự án bắt đầu khởi công vào năm 2014 thì giai đoạn 1 (đến 2020) sẽ đưa vào khai thác đoạn từ Hà Nội - Vinh và đoạn Nha Trang - TPHCM; giai đoạn 2 (đến năm 2030) đưa vào khai thác đoạn Vinh - Đà Nẵng và hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.

Chi phí hạ tầng quá lớn

Một trong những quan ngại mà các chuyên gia thẩm định đưa ra là với mức đầu tư đặc biệt lớn - 55,85 tỉ USD, suất đầu tư khoảng 680 tỉ đồng/km (tương đương 35,6 triệu USD/km) là con số khổng lồ. Tuy nhiên, trong báo cáo đầu tư lại chưa nêu rõ tính khả thi của các phương án huy động vốn, cơ cấu vốn, khả năng thu hồi và trả nợ vốn vay để có cơ sở phân tích. Một số thông số đầu vào quan trọng để tính toán như chi phí khai thác, doanh thu ngoài vận tải... được giả thiết trên cơ sở và điều kiện của Nhật Bản lại chưa có phân tích, đối chiếu với điều kiện của VN. Vì thế, để tính toán hiệu quả tổng thể của dự án là rất khó.

Hơn nữa, hiện trong tổng mức đầu tư dự án sơ bộ được xác định nêu trên, thì chi phí cho xây dựng kết cấu hạ tầng ước tính đã lên tới gần 600.000 tỉ đồng (tương đương 30,9 tỉ USD); chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là 34.200 tỉ đồng (khoảng 1,79 tỉ USD) là con số kỷ lục từ trước đến nay. Theo tính toán của liên danh tư vấn, trường hợp nếu đưa cả chi phí hạ tầng vào chi phí vận chuyển, khai thác thì hiệu quả tài chính của dự án ở mức rất thấp (từ 2 - 6%), còn nếu bóc tách phần đầu tư hạ tầng ra thì hiệu quả tăng lên rõ rệt (15,3%)...

Các chuyên gia của Hội đồng thẩm định cũng quan ngại, dự án có nhu cầu sử dụng đất quá cao đến 4.170ha, trong đó có 383,7ha đất dân cư đô thị, trên 813ha đất dân cư vùng nông thôn, 1.589ha đất nông nghiệp và 1.383,9ha đất rừng. Mặc dù đồng ý với chủ trương xây dựng tuyến ĐSCT, nhưng nhiều bộ, ngành, địa phương nơi có đường sắt đi qua cũng lo ngại về hiệu quả đầu tư dự án, tác động đến môi trường, dân sinh...