Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Tuy nhiên, nhìn vào cơ chế hiện nay sẽ thấy các cơ quan quản lý đang nặng về điều hành mà chưa thiết lập được cơ chế giám sát.

Lỗ - lãi ai biết (?)

Một lý do muôn thuở mỗi khi DN kinh doanh đầu mối đòi tăng giá là: Giá thế giới lên cao, DN bị lỗ. Tùy từng mặt hàng mà các DN thường "kê" ra là lỗ nhiều hay ít. Liên tiếp trong 6 lần đề nghị tăng giá gần đây, mức lỗ mà các DN đưa ra thường là trên - dưới 1.000đ/lít. Cũng trong 6 lần đề nghị tăng, có một lần các DN đề nghị tăng 1.000đ/lít; còn lại mức giá đề nghị luôn là 500đ/lít.

Đến đây, một câu hỏi lớn trong kinh doanh xăng dầu hiện nay là: Cơ quan nào giám sát và xác nhận mức lỗ này? Thực tế là sau rất nhiều lần "nêu vấn đề" là sẽ đưa ra "công thức" giá - thuế; song cho đến nay, "công thức" này vẫn chưa được đưa ra và thực thi.

Mặt khác, câu hỏi trên không phải là không có lý khi mà từ trước tới nay, hầu như năm nào, giai đoạn nào DN cũng kêu lỗ; thế nhưng cùng với sự bù lỗ từ Nhà nước và lợi nhuận kinh doanh, các DN này luôn "sống khỏe". Một dẫn chứng thuyết phục nhất là tại báo cáo kiểm toán năm 2007 (công bố tháng 7.2008), cơ quan này đã phát hiện và đề nghị giảm cấp bù lỗ cho riêng mặt hàng dầu của TCty Xăng dầu VN số tiền lên tới hơn 41 tỉ đồng.

Trao đổi với phóng viên Lao Động, một chuyên gia kinh tế phân tích: DN căn cứ vào đâu, trên cơ sở nào để xác định mức lỗ khi mà thực tế bộ máy quản lý cồng kềnh, chi phí sản xuất quá cao. Thậm chí, chuyên gia này còn cho rằng kinh doanh xăng dầu hiện nay là sướng nhất bởi sẵn hàng mua - sẵn hàng bán, lãi thì DN hưởng, lỗ thì Nhà nước bù lỗ và nhân dân chia sẻ, gánh chịu.

Cần cải thiện cơ chế

Thực tế kinh doang xăng dầu VN đã được chuyển hoàn toàn sang cơ chế thị trường từ năm 2008. Tuy nhiên nhìn vào cơ chế hiện nay, rõ ràng có quá nhiều bất cập. Bất cập đầu tiên nằm ở chính các DN khi mà năng lực kinh doanh mặt hàng này. Cụ thể, có tới 11 DN đầu mối; song năng lực dự trữ lưu thông chỉ được tính trên dưới 1 tháng.

Với năng lực hạn chế này, an ninh năng lượng luôn được đặt vào tình trạng nóng. Bên cạnh đó, dù gọi là cơ chế thị trường, nhưng thực chất xăng dầu bán ra hôm nay chính là nguồn hàng đã được giao từ trên dưới 1 tháng trước đó. Điều đó đồng nghĩa với việc thị trường VN luôn có "độ trễ" so với thị trường thế giới hàng tháng trời.

Về phía các cơ quan quản lý, bất cập nằm chính ở cơ chế điều hành, giám sát DN và thị trường. Đại diện DN cho biết, rõ ràng với cơ chế hiện nay, 11 DN đã không được chủ động quyết định giá. Đặc biệt với cơ chế "đề nghị tăng giá" và "duyệt giá" trong 3 ngày hiện nay cũng rất dễ sinh ra lỗ hổng. Cụ thể, khi DN có văn bản xin tăng giá, nếu người của chính DN này "phím" cho người thân và đại lý găm hàng hoặc "lấy thêm hàng", khi đó việc trục lợi rất dễ thực hiện và số tiền có thể trục lợi là không nhỏ.

Cuối cùng, bất cập lớn nhất là với cơ chế hiện nay, DN vừa bị động và vừa "không cần chủ động" trong kinh doanh. Khi đó những DN này chỉ cần thực hiện đúng nhiệm vụ, chức năng với Nhà nước thông qua việc "sẵn mua - sẵn bán" và "theo giá quy định" là xong.

Với cơ chế hoạt động này, các DN sẽ chậm - thậm chí là không cần đổi mới trong quản trị DN, trong cơ cấu nhân sự, trong sản xuất kinh doanh... Khi đó, các chuyên gia cho rằng sức ỳ sẽ khiến DN "khó mà lớn được" và cũng khó lòng "vươn ra biển lớn" trong quá trình hội nhập.