Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Mệ trong bài viết này không phải danh xưng theo hoàng tộc triều Nguyễn, mà là mệ Lê Thị Ngảnh, năm nay đã hơn 75 tuổi, ở xã Thuỷ Thanh, huyện Hương Thuỷ, tỉnh Thừa Thiên-Huế.

Mệ Ngảnh đang làm... hướng dẫn viên ở Nhà trưng bày nông cụ.

Còn nhớ hồi Festival Huế 2006, xã Thuỷ Thanh làm xôn xao du khách bốn phương khi xây dựng và đưa vào hoạt động Nhà trưng bày nông cụ. Đó là những câu chuyện kể về sinh hoạt đời thường của người dân quê Thuỷ Thanh nói riêng và Thừa Thiên-Huế nói chung thông qua các hiện vật nông cụ, ngư cụ như: Thuyền, lu, chơm cá, liềm gặt lúa, cối xay lúa...

Nhà trưng bày nông cụ được du khách, đặc biệt là khách nước ngoài, đón chào nồng nhiệt, tò mò, bởi mỗi hiện vật là một câu chuyện, gắn liền với những sinh hoạt dung dị của người dân Việt Nam qua hàng ngàn năm lịch sử, là chuyện của một thời chưa xa nhưng đã trở thành xưa cũ. Nhà trưng bày nông cụ là một sự bổ sung tuyệt vời cho "điểm đến" Thuỷ Thanh lâu nay đã rất nổi tiếng với hình ảnh cầu ngói Thanh Toàn, một công trình kiến trúc độc đáo được xây dựng từ thế kỷ 17, theo lối kiến trúc "trên nhà, dưới cầu", tương tự như chùa Cầu ở phố cổ Hội An.

"Mệ thấy tội cho mấy o, mấy chú bên Tây..."
Tuy nhiên, Nhà trưng bày nông cụ chỉ "xôn xao" trong những ngày Festival Huế 2006, rồi sau đó đóng cửa im ỉm chẳng khác nào nhà kho chứa nông cụ đơn thuần. "Lúc nớ, mệ thấy mấy chú cán bộ xã sáng mô cũng ra mở cửa Nhà nông cụ ni một chặp rồi... đóng cửa đi về. Những lúc nớ mệ thấy tội cho mấy o, mấy chú bên Tây. Họ lặn lội mấy ngàn cây số qua đây để thăm bà con mình, thăm Nhà nông cụ, nhưng tới nơi thì Nhà nông cụ đóng cửa, nên họ chỉ đi loanh quanh ở cầu ngói Thanh Toàn rồi về.

Mệ nói với mấy chú cán bộ xã để hàng ngày mệ ra đây trông coi, quét dọn miễn phí cho, nhân dịp cho mệ đặt ở đó cái quầy để bán hàng lưu niệm cho khách. Họ đồng ý, rứa là mệ làm luôn cho tới chừ" - Mệ Lê Thị Ngảnh kể về nguyên nhân mệ trở thành hướng dẫn viên du lịch.

Lúc đầu, công việc hàng ngày của mệ Ngảnh chỉ là mở cửa Nhà nông cụ, quét dọn sạch sẽ để đón khách du lịch đến tham quan. Tuy nhiên ở nhà nông cụ, có những nông cụ như: Nhủi, lừ... (để bắt cá) ngay cả hướng dẫn viên chuyên nghiệp cũng không biết đó là gì, và có biết thì không làm cách nào để giải thích cho khách hiểu về công năng của nó trong thực tế. "Rứa là bất đắc dĩ, mệ phải giành việc của mấy o, mấy chú hướng dẫn viên để giải thích cho khách hiểu về từng cái nớ. Có khi nói mãi mà khách họ vẫn không hiểu, rứa là mệ phải nói... bằng tay".

Mệ Ngảnh vừa kể vừa minh hoạ bằng động tác: "Ví dụ khách hỏi đến cối xay lúa, mệ phải làm xay lúa như ri để cho họ nghe, hiểu các việc từ cắt lúa ngoài ruộng, rồi bỏ vào cối xay, sau đó sàng thành gạo, nấu thành cơm và ăn ra răng. Rồi có ai hỏi đến các thứ để bắt cá, mệ phải đeo oi, cầm chơm và việc lội chân thấp chân cao dưới ruộng để chơm cá và bắt cá bỏ vô oi...".

Sau một hồi chạy đi chạy lại để kể chuyện và làm mẫu động tác với tất cả những loại nông cụ, mệ Ngảnh dừng lại thở dốc: "Mà chú biết không, Không biết mệ kể và làm ra răng mà ai cũng... vỗ tay rào rào!".

Tôi thắc mắc không hiểu là khi gặp khách Tây, đặc biệt là Tây đi lẻ không có hướng dẫn viên thì làm sao mà họ hiểu được những gì mệ nói? Mệ cười: "Dễ lắm, mệ không cần nói. Vì tất cả các vật trưng bày ở đây đều có tờ giấy viết bằng tiếng Anh. Mệ chỉ cần đứng nhìn, thấy hắn đi đến cái cối xay, là mệ tới cối xay làm động tác xay lúa; hắn đi đến bên cái cày, rứa là mệ mang áo, cầm roi biểu diễn động tác đang đi cày... Tây ngó rứa chớ thông minh lắm. Mệ mần chi bọn hắn cũng hiểu hết...".

Mệ cũng là một "sản phẩm du lịch"!
Công việc tốn nhiều thời gian nhất của mệ Ngảnh là quét dọn Nhà nông cụ và hướng dẫn cho khách, tuy nhiên, thu nhập chính của mệ lại là từ quầy hàng lưu niệm đặt ở dưới hiên nhà nông cụ gồm những sản phẩm bằng tre thu nhỏ mô phỏng các nông cụ được trưng bày trong nhà, do ông Phạm Văn Bút - 76 tuổi, chồng mệ - làm, để bán cho du khách. "Đây mới là thứ kiếm miếng ăn của vợ chồng tui. Ngày bán được, ngày không, nhưng thường mỗi ngày cũng kiếm được vài ba chục ngàn" - mệ kể - Chuyện là hồi Festival Huế 2002, khi xã Thuỷ Thanh tổ chức "Chợ quê ngày hội" để phục vụ khách du lịch.

Thấy chỉ có ông Bút còn biết đan các loại nông cụ, mấy chú cán bộ xã vô nhà tui nói chuyện hay là ông thử làm một số cái theo dạng đồ chơi để có cái của quê hương đem trình diễn và bán cho du khách. Mấy chú hứa là nếu bán không ai mua thì mấy chú trích ngân sách xã ra để mua. Rứa là chồng tui làm. Ai ngờ ngày đầu tiên mới dọn ra khách đã mua hết".

Đến Festival Huế 2004 và 2006, ông Bút tiếp tục làm nông cụ để đem trình diễn và bán cho du khách được rất nhiều. "Thấy làm cũng có tiền, vợ chồng mệ quyết định làm và bán luôn hàng ngày như chừ" - mệ nói.

Hơn một năm nay, nhờ có mệ Ngảnh làm hướng dẫn viên, nhờ mệ mà nhà trưng bày nông cụ của xã Thuỷ Thanh có sức sống, thu hút hàng chục ngàn lượt khách trong, ngoài nước đến tham quan. Hiện tại tất cả các hãng lữ hành ở Huế và nước ngoài khi đưa tour đến Huế đều có chương trình tham quan cầu ngói và nhà trưng bày nông cụ. Qua mệ Ngảnh, hình ảnh du lịch Thuỷ Thanh với cầu ngói Thanh Toàn và Nhà trưng bày nông cụ được cải thiện, hấp dẫn và thú vị hơn rất nhiều trong lòng du khách... Thậm chí nhiều du khách còn khẳng định mệ Ngảnh không chỉ là hướng dẫn viên mà còn là một "sản phẩm du lịch" độc đáo.

Lâm - 27 tuổi, một khách du lịch tôi gặp ở Nhà nông cụ - cảm động đến mức không thể cảm động hơn bởi "đây là lần thứ hai tôi trở lại đây, và lần nào cũng được mệ Ngảnh hướng dẫn rất tỷ mỉ từng động tác, từng loại nông cụ, dù là một mình tôi hay có nhiều người. Tôi có tìm hiểu và được biết là mệ Ngảnh chỉ làm cho vui, nhưng tôi chưa thấy ai làm cho vui mà lại... vui và nhiệt tình như mệ. Thú thật, lần này tôi trở lại là vì mệ Ngảnh" - anh nói.

Mệ Diều xem bói cho Tây Xã Thuỷ Thanh còn có một "sản phẩm du lịch" khác, "quái" không thua gì mệ Ngảnh là mệ Diều, năm nay đã 72 tuổi, người đã hơn 12 năm nay kiếm sống bằng nghề xem bói cho khách du lịch, đặc biệt là khách Tây ở trên cầu ngói Thanh Toàn. Nói là xem bói, nhưng kỳ thật bà chỉ xem chỉ tay, đoán một vài đoản khúc vận mệnh vui buồn trong cuộc đời từ quá khứ, tương lai cho du khách. Mệ Diều đang xem bói cho Tây ở cầu ngói Thanh Toàn. Khách của mệ Diều có cả ta cả Tây bởi: "Tây cũng như ta thôi, ai cũng có tâm lý thích biết trước một chút về chuyện vui, chuyện buồn của đời mình. Đa số Tây trẻ lại thường thích xem chỉ tay. Họ quan tâm đến chuyện học hành, chuyện làm ăn, chuyện rủi may, hoạ phúc... và đặc biệt rất thích xem chuyện tình duyên" - Mệ Diều cho biết. Điều bất ngờ là mệ Diều trò chuyện với Tây bằng thứ tiếng Anh "bồi" khá lưu loát. Hỏi, mệ cười: "Tiếng Anh là do mệ học được hồi trước năm 1975, khi đi làm cho "Sở Mỹ" tại Phú Bài" - mệ nói. Hỏi nguyên nhân làm sao lại biết xem bói, mệ nói "do hồi trẻ nghèo khổ, làm không đủ nuôi con nên một nhà sư thấy thương rồi giao cho một cuốn sách dạy xem tướng số, tử vi. Mệ học thuộc rồi xem để kiếm sống cho tới chừ". Chuyện xem bói của bà chẳng hề mang bóng dáng của những điều mê tín dị đoan. Có lẽ vì vậy mà bao năm nay, chính quyền địa phương vẫn cho mệ ngồi đó để mỗi ngày đem đến cho du khách một chút niềm vui nho nhỏ qua vạn nẻo lữ hành. Và hình như cầu ngói Thanh Toàn nhờ có mệ Diều mà được ấm cúng hơn...