Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Chiếm tới 4 trong số 8 TĐKT được Thủ tướng thí điểm thành lập từ năm 2005, Bộ Công Thương hiện là bộ có đông nhất các TĐKT đang hoạt động. Các TĐKT đã khẳng định được vai trò chi phối trong nền kinh tế, đảm đương nhiệm vụ kiềm chế lạm phát, ổn định cân đối vĩ mô và thực hiện an sinh xã hội. Song mô hình TĐ cũng bộc lộ những khiếm khuyết cần sớm khắc phục, và trước hết, hành lang pháp lý cho các TĐKT cần hoàn thiện và vững chắc.

Không thể là những bị "khoai tây"

Cùng chung quan điểm khi chuyển từ mô hình TCty (pháp nhân trong pháp nhân) sang mô hình TĐ (Cty mẹ và các Cty con nhưng là các pháp nhân độc lập, liên kết theo tỉ lệ vốn góp), hoạt động của các TĐKT đã có sự chuyển biến căn bản.
 
Ông Đoàn Văn Kiển, Chủ tịch HĐQT TĐ CN Than- Khoáng sản VN (TKV) khẳng định: TKV đã chủ động trong hoạt động, thiết lập cơ chế tài chính, kiểm soát nội bộ. Chuyển hẳn các doanh nghiệp thành viên khai thác Cty than thành các nhà thầu khai thác thuê cho Cty mẹ. Sản phẩm than làm ra thuộc sở hữu của Cty mẹ và Cty mẹ đứng ra bán. Điều này tạo cho Cty mẹ vị thế chủ động và có tiếng nói quyết định đối với các Cty con. Tuy nhiên, trong các hành lang pháp lý cho hoạt động của các TĐKT vẫn chưa hoàn thiện.

Ông Kiển cho biết: Trong dự thảo lần 2 nghị định về các TĐKT nhà nước mà Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KHĐT) gửi lấy ý kiến các TĐ, vai trò và địa vị pháp lý của các TĐKT vẫn chưa rõ. Với TĐ là Cty mẹ vừa trực tiếp kinh doanh, vừa đầu tư vốn vào các DN khác, thì việc xác định TĐ là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân chưa rõ. Nếu không xác định được tư cách pháp nhân của TĐ mà như dự thảo chỉ là một nhóm các Cty có tư cách pháp nhân độc lập, hoạt động riêng lẻ thì sẽ không tập hợp được sức mạnh.

Chủ tịch HĐQT TĐ Dầu khí VN (PetroVietnam)- ông Đinh La Thăng bức xúc: TĐKT không thể là một "bị khoai tây hỗn độn", nhất thiết phải có tư cách pháp nhân được luật định. Muốn vậy, Nhà nước phải sớm hoàn thiện các căn cứ pháp lý, như NĐ về TĐKT, trong đó quy định rõ các tiêu chí về quy mô vốn, tài sản, lao động, ngành nghề kinh doanh... Cty mẹ - TĐ Dầu khí - tới đây sẽ phải nắm lại một số ngành nghề SXKD chủ chốt (như thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí). Cần phân cấp mạnh cho HĐQT TĐ vì đó là đại diện sở hữu vốn Nhà nước tại DN.

Ông Đào Văn Hưng - Chủ tịch HĐQT TĐ Điện lực VN (EVN) thì khiếu nại việc thời gian qua, báo chí, dư luận thường công kích vai trò người đứng đầu, song với quy định hiện nay thì không rõ ai là người đứng đầu TĐ, vì mọi vấn đề quan trọng của TĐ đều được lấy biểu quyết của các thành viên HĐQT. Vì vậy, Chủ tịch HĐQT (lâu nay vẫn hiểu là người đứng đầu) thì trên thực tế chỉ được quyết theo tỉ lệ bỏ phiếu một trên số thành viên HĐQT.

Băn khoăn về kinh doanh đa ngành

Nhiều trăn trở của đại diện các TĐ khi cho rằng, chủ trương của Chính phủ khi quyết định thí điểm các TĐKT (cụ thể là 3 TĐ Dầu khí, Điện lực, Than- Khoáng sản) là hình thành các TĐ Công nghiệp - Thương mại - Tài chính mạnh, có tiềm lực, kinh doanh đa ngành trong nước và quốc tế. Song khi các TĐ này triển khai hoạt động đa ngành thì ngay lập tức bị "thổi còi".

Ông Kiển lấy dẫn chứng, đầu tư của EVN vào E-Telecom rất hiệu quả, nhưng cũng bị dư luận "lên án" là đầu tư ra ngoài ngành.

Ông Đào Văn Hưng cũng bức xúc: "Chúng tôi đầu tư vào ngân hàng là một kênh tài trợ vốn hữu hiệu, trong bối cảnh nguồn vốn của EVN gặp nhiều khó khăn, nhưng cũng bị cho là đầu tư ra ngoài lĩnh vực chính.

Tương tự, ông Đinh La Thăng, cho biết: Dầu khí đầu tư làm điện, đáp ứng nhu cầu điện cho nền kinh tế và hoàn toàn phù hợp với chủ trương phát huy nội lực cũng bị mang tiếng là mang hàng nghìn tỉ đầu tư ngoài ngành.

Vấn đề mấu chốt vẫn là việc chưa có quy định cụ thể thế nào là đầu tư ngoài ngành? Những lĩnh vực nào thì được coi là đầu tư trong những ngành nghề có liên quan đến ngành nghề kinh doanh chính, và được phép đầu tư với tỉ lệ tối đa vốn góp bao nhiêu.

Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động bên lề hội nghị, GS. TS Phan Đăng Tuất, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược CN cho rằng: Việc đầu tư ngoài ngành của các TĐKT cần khuyến khích, song phải trong khuôn khổ. Chẳng hạn, nếu anh là góp vốn vào NH thì được ưu tiên vay, song không thể vượt quá quy định 15% vốn tự có của ngân hàng tối đa cho một đối tác. Trường hợp TĐ lấy nê góp vốn mà vay quá giới hạn làm phương hại đến lợi ích ngân hàng là không được.

Về lâu dài, theo TS Tuất, các TĐKT cần được tái cấu trúc theo hướng tập trung quyền lực vào Cty mẹ, hoặc phân cấp mạnh cho các DN thành viên, song phải có cơ chế giám sát hiệu quả.