Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Chớp mắt thế mà 60 năm đã trôi qua, chớp mắt thế mà mình đã chạm ngưỡng tuổi 90 (!), đến một ngày lẩy bẩy như chuối chín trên cây, ông Hoàng Văn Phẩm (thị trấn Thảo Nguyên, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La) ngồi tính đếm lại cái cuộc đời nổi chìm, nhục nhằn chẳng giống ai của mình.
 
Những mảnh đạn vẫn chạy cồm cộm ở đầu, ở bên cẳng tay phải dăn deo; Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng và rất nhiều danh hiệu cao quý treo trên bờ tường, 5 đứa con của người vợ quá cố đã phương trưởng... Tất cả đều vuông tròn mỹ mãn, chỉ xót xa cho bà vợ cả người Lào và 3 đứa con tội nghiệp của ông, 60 năm xa cách, biết ai còn, ai mất? Ông đột ngột biến mất sau 17 năm ở Lào, chắc chắn họ đã đặt ông lên bàn thờ từ ngày ông buộc phải rứt áo trốn đi lúc nửa đêm?

Người đàn ông đi đánh cá 60 năm chưa trở về

Hai vợ chồng già, trong căn nhà nhỏ bé giữa những thảo nguyên rạng rỡ một màu chè xanh. Trên bờ tường, ông Phẩm treo đủ Huy chương Kháng chiến hạng Nhất, Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng, bên cạnh là Huân, Huy chương "Có công giúp cách mạng Lào thời kỳ 1945 - 1975" do Nhà nước Lào trao tặng, Kỷ niệm chương Quân tình  nguyện VN giúp Lào (đơn vị F335)... Tôi thử gợi đến nước Cộng hoà DCND Lào, mắt ông Phẩm sáng lên: Tôi có vợ và 3 đứa con ở đó.

Con cháu bảo, ông Phẩm giấu chuyện "con riêng, con chung" ghê lắm, phải "dẫn dụ" thật khéo. Sinh năm 1919, trong thời thuộc Pháp, đầu những năm 1930, cậu bé Phẩm đã bị cái đói rách lôi đày lên Lạng Sơn làm thuê tại một hiệu bán tào phớ của người Hoa.

Nhanh nhẹn, láu lỉnh, cậu bé kiếm được tiền khá nhờ mánh nấu cháo bán cho các con thiêu thân "khát nước" đổ đời vào các sới bạc, sới nghiện hút, trác táng. Đang "vào cầu" với cả mớ tiền xu, tiền trinh gửi về gia đình ở Thái Bình, thì vào năm 1941, Hoàng Văn Phẩm bị giặc Pháp bắt phu bắt lính, sung vào đội lính khố xanh (lính người Việt), cưỡng chế sang Lào đánh nhau.

Đến tỉnh Luông Nậm Thà - nơi nằm giáp Thái Lan và Myanmar, cuộc chiến khốc liệt và phi nghĩa của thực dân, đã khiến anh thanh niên Hoàng Văn Phẩm bàng hoàng. Anh cùng một toán lính khố xanh trốn khỏi hàng ngũ, chạy thục mạng đến tận bờ sông Mêkông, ném toàn bộ khí giới xuống dòng nước mênh mông, trốn vào bản của người Lào tá túc.

Hai người con trai ở tuổi lục tuần của ông Phẩm tại Mộc Châu (hai người ngồi - bìa trái và phải), khi gặp lại ông bố mà họ đã lập bàn thờ nửa thế kỷ ở Lào.

Đường về cố hương bịt bùng, tại một bản hẻo lánh ven dòng suối Thung, được sự cưu mang của cư dân bộ tộc Lào, Hoàng Văn Phẩm và 2 người đồng đội đã lấy vợ, sinh con. Ông hoạt động cách mạng tại Lào, đánh Pháp. Nhật hất cẳng Pháp, Nhật bị giải giáp vũ khí, lúc nào Hoàng Văn Phẩm cũng là cán bộ cộng sản ở rất gần bà con. (Sau này, từ Lào sang Trung Quốc hoạt động, nhờ khả năng hơn 10 năm nói tiếng Lào, ông đã lập nhiều chiến công vang dội trong các điệp vụ bắt biệt kích lớn, với hơn 100 tên).

Những tưởng sẽ ăn đời ở kiếp với miền quê đã sinh ra mình lần thứ hai trong đời, thì đùng một cái, anh Phẩm và đồng đội bị bọn sắc dịch địa phương và tay sai thực dân dồn đến bước đường phải tự "biến mất" để cứu mình, cứu vợ cùng đàn con.

Ông phẩm đành giả vờ đi bắt cá rồi trốn theo bộ đội để tiếp tục hoạt động cách mạng, gạt nước mắt để vợ con nghĩ ông đã chết đuối, rồi sang Côn Minh, Quảng Đông học (ngoài tiếng Việt, ông Phẩm giỏi tiếng Lào, Trung, Khơ Mú, Thái đen, Mông, Lự...).

Ông Phẩm và 5 người bạn đã chạy xuyên ngày, xuyên đêm. Ông kể: Nửa đêm, nằm ngủ trên cây, phải vin dây rừng cuốn quanh thân, sợ mình rơi xuống làm mồi cho hoang thú. Cuối cùng chỉ 3 người sống sót.

Tham gia nhiều trận đánh khắp các tỉnh Bắc Lào, sau 17 năm, ông Hoàng Văn Phẩm về Lai Châu (cũ) đánh trận cuối đời là Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử. Ông Phẩm chỉ nhớ, mình ở Đoàn 82, Thượng Lào, đồng đội thân thiết của ông là anh Chăm, sau về sống ở cổng hậu Nhà máy dệt Nam Định, không biết giờ còn sống hay đã chết. Bây giờ, bốn mảnh đạn rờn rợn cứng mà ông thò tay, ngóc đầu cho tôi sờ thử đã đủ để nói về một cuộc đời trận mạc vị quốc ấy.

Nhưng, dù thế nào, chưa bao giờ ông thấy nguôi ngoai hình ảnh người vợ Lào đẹp, hiền, ân tình hết mực và 3 người con thân yêu. Ông đau đáu về cuộc giả chết đuối giữa đêm mưa của mình, vì cách mạng, vì sự sống của tất cả gia đình mình, ông phải rứt ruột ra đi. Bao năm nghèo khó ở Nông trường chè Mộc Châu, bao năm cách biệt hàng nghìn cây số hai quốc gia, nhất là cả giai đoạn lịch sử dài, chuyện "vợ nọ, con kia", ông Phẩm không tài nào lại dám hy vọng còn gặp lại các con. Bây giờ thật khó ai hiểu được sự xa cách suốt hơn nửa thế kỷ qua của vợ chồng, cha con ông Phẩm.

Cô Thu vui mừng gặp lại những người ruột thịt tại Luông Nậm Thà (Lào).

Ba người con đầu bạc và ông bố về từ... bàn thờ!

Vào một buổi chiều hiu hắt, ốm o, vết thương vì mảnh đạn pháo trên đầu đang tái phát quay cuồng, ông Phẩm ghé tai cô con gái Hoàng Thị Trung Thu - giáo viên dạy văn, Trường THCS 14/6, thị trấn Thảo Nguyên thổ lộ hết bí mật của đời mình. Tâm nguyện cuối đời của bố, cuộc hôn nhân và tình cảm máu thịt của bố làm cô giáo Thu khóc rất nhiều. Cô tìm cách liên lạc với những người bạn hay qua lại biên giới Việt - Lào (Mộc Châu là huyện biên giới với Lào).

Ông Phẩm nhớ địa chỉ, nhớ dòng suối Thung, nhớ tên các con; đặc biệt, ông còn giữ được một tấm ảnh bà Te (người vợ bên Lào của ông) chụp bên bãi bồi ven suối, cho nên việc "do thám" không mấy khó khăn.

Cô giáo Thu và 2 người anh em là Thanh và Huân quyết định làm thủ tục, sang Lào, thuê một chiếc xe ôtô, vượt 1.000km  qua Viêng Chăn, U Đom Say, về tỉnh Luông Nậm Thà, gần Tam giác vàng.

Người vợ Lào của ông Phẩm đã về trời. Trên nhà sàn, một góc ban thờ, những chiếc lông chim hoang dã thấm máu khô được cắm chi chít, một cây kiếm dài, một cánh nỏ vững chãi, đó là "nơi ở" của linh hồn "người đã chết" Hoàng Văn Phẩm. Vợ, các con và cư dân trong khu vực vô cùng thương xót người đàn ông đi đánh cá "chết đuối", họ thờ như vậy đã gần 60 năm!

Cả cụm dân cư kéo đến, họ vuốt má, ôm hôn con gái của Sỹ A (biệt danh của ông Phẩm khi hoạt động ở Lào). Cả người yêu cũ của Sỹ A cũng đến, bà vẫn rất đẹp, con của Phẩm thì cũng là con của mình mà... Họ kể về những ngày ông Phẩm giắt 4 quả lựu đạn, 1 khẩu súng đi hoạt động cách mạng, những kỷ niệm thương yêu của họ với ông Phẩm, nỗi đau của họ khi ông Phẩm "chết đuối" để lại 3 đứa con lẫm chẫm.

Người vợ ông Phẩm chết khoảng năm 2002. Xem những bức ảnh con gái vợ hai của mình múa lăm vông với 3 người con vợ cả (quốc tịch Lào), ông già Phẩm vẫn khóc rống lên vì hạnh phúc. Cô giáo Thu đã đưa cả hai người con của bố mình về Việt Nam. Đó là Bun Hon (Hoàng Văn Pằm), 61 tuổi và Bun Uồn, 59 tuổi.

Cả thị trấn, nông trường xôn xao xúc động. Hai người con da ngăm đen, tóc anh Uồn đã bạc đi rồi, họ quỳ từ ngoài sân căn nhà cấp bốn của ông Phẩm mà khóc rầm trời. Họ cứ quỳ như vậy, cứ bò như vậy vào trong nhà mà ôm ông già 90 tuổi mà khóc nức nở. Ba bố con họ nói với nhau bằng thứ tiếng mà chỉ có... họ mới hiểu nổi.

60 năm qua, các con không biết là bố còn sống, cũng chưa từng biết mặt ông; ông Phẩm thì biết tiếng, nhưng không biết viết chữ để mà thư từ. Cuộc gặp ấy, tất cả những người trong cuộc luôn nghĩ rằng, đến thần thánh cũng không tạo ra được. Họ ngỡ mình đang nằm mơ.

Câu chuyện đoàn viên khó tin của đại gia đình ông Phẩm, với tôi, nó cũng huyền ảo và diễm tình như núi - đồi - sông - suối ở cái thị trấn có tên mơ mộng nhất Việt Nam này: Thị trấn Thảo Nguyên...