Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Nhưng bên cạnh đó, không ít "đại gia" trong giới làm sách vốn đang là cái đích ngắm bắn không thương tiếc của giới làm sách lậu (SL) như Trẻ, Firstnews, Nhã Nam... thì lại vẫn kiên định lập trường "thà chết chứ không chịu đầu hàng địch", dù lòng tin của họ vào các nhà chức trách lắm lúc đã trở nên vô vọng...

Chuyện bịa như thật: NXB Hội Văn hoá?

Cái NXB chưa từng có tên trên bản đồ ngành xuất bản của VN ấy một ngày nọ bỗng hiện chình ình trên mặt sách: Cuốn "Gặp lại" (Marc Levy - một trong những tác giả ăn khách được Nhã Nam mua bản quyền hầu như trọn bộ những đầu sách best seller, đồng thời tất cả cũng đang bị làm giả).

Thay vào "khoảnh đất" đề logo của Nhã Nam và đơn vị liên kết (NXB Hội Nhà Văn), bản giả "Gặp lại" vui tính tự xưng danh là: Nhà xuất bản Hội Văn hoá. Còn có khiếu hài hước hơn thế là các bác làm SL cuốn "Pháo đài số" (NXB VHTT) khi chụp luôn dòng: "Bản quyền tiếng Việt thuộc về NXB VHTT - Tất cả các quyền được bảo hộ trên toàn cầu bao gồm cả quyền sao chép, tái bản toàn bộ hay từng phần dưới bất cứ hình thức nào" - như một cái cười mỉa với người làm sách thật.

Hai ví dụ trên đồng thời cũng là minh chứng cho hai "trường phái" làm SL phổ biến hiện nay ở ta. Một: Cố gắng làm giống như thật, một tám một mười (kể cả... tem chống giả). Hai: Không nhất thiết phải giống. Chừng nào làm SL còn chưa bị khép vào tội làm hàng giả, hàng trốn thuế thì chừng ấy cái tặc lưỡi chung của giới làm SL là tội gì phải làm giống, trừ khi cần "đánh lận con đen" để móc túi người người đọc bằng giá sách thật.

Bộ trinh thám ăn khách của Dan Brown được nhà VHTT mua bản quyền cũng là một ví dụ điển hình: "Mật mã Da Vinci", "Pháo đài số" - hai cuốn ra trước thì bị làm lậu với chất lượng kém hơn hẳn (lỗi chính tả, lỗi đóng xén...) và giá bán cũng rẻ hơn từ 10 - 20 nghìn, nhưng đến cuốn thứ 3 là "Điểm dối lừa" thì mức độ bắt chước đã đạt đến trình độ khó lòng phân biệt giả, thật và được bán ngang giá.

"Một cuốn "hit" mà không bán nổi 3.000 cuốn, mơ gì đến lãi và ăn nói với đối tác" - Phương Mai, Trưởng phòng Bản quyền NXB VHTT, kêu trời. Đó cũng là tình thế khiến NXB đang giữ bản quyền bộ 4 tác phẩm ăn khách của Dan Brown tại VN này mới đây đã phải quyết định hạ giá bán 3 trên 4 cuốn thuộc bộ này (trừ "Mật mã Da Vinci") xuống chỉ còn 1/2 giá cũ với bản sách bìa mềm, thay vì bìa cứng.

Ông Vũ Hoàng Giang - Phó Giám đốc Cty Nhã Nam - cho biết: "SL, có bản, chúng chỉ scan lại rồi đem in. Nhưng cũng có bản, được cho đánh máy lại, chế bản lại rồi mới đem in. Làm theo kiểu sau có vẻ công phu, "nghiêm túc" hơn nhưng cũng lại nguy hại hơn rất nhiều. Bởi scan lại tuy chất lượng thấp  nhưng nội dung câu chữ còn được bảo toàn, còn đánh máy lại thì không có ai đọc lại bản in nên vô số lỗi. Không ít bận Nhã Nam bị bạn đọc cho "ăn mắng" là vì thế!"

Lùi một bước để tiến (hay là lùi?) hai bước?

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn gần đây trên truyền hình về vấn nạn SL, một vị chức trách đã khiến dân làm sách (lậu lẫn thật) phải bụm miệng cười khi cho rằng: Căn nguyên của SL hiện nay là do các nhà in in nối bản, rồi tuồn ra thị trường. Lời kết tội không sai, có điều nó đã là chuyện "xưa như Diễm" vì bây giờ loại sách ấy không nhiều, ước chừng chỉ còn chiếm khoảng 10% trên tổng số SL trên thị trường.

Khi uy tín thương hiệu là sự sống còn đặc biệt với một nhà sách tư nhân làm ăn nghiêm túc, việc chống SL đã được các nhà làm sách cố gắng chặn ngay từ khâu in ấn. Cách làm phổ biến của các nhà sách là in xong thu lại phim, can. Tuy nhiên, ngay cả tem chống giả cũng là thứ bị làm giả nốt - nếu cần và nếu muốn, mà may ra chỉ có các nhà làm sách và các chuyên gia chống hàng giả mới phân biệt được.

Xung quanh chiêu chống SL bằng cách hạ giá điển hình như Bách Việt gần đây đã làm với cuốn "Xin lỗi, em chỉ là con đĩ" (Trang Hạ dịch) và cho rằng cho đến nay đấy tạm thời là cách chống SL hiệu quả nhất, có khá nhiều quan điểm trái chiều.
 
Tỏ ra khá tâm đắc với phương án được cho là đắc sách này, ông Lê Thanh Huy - Giám đốc Cty Bách Việt - đưa ra phép toán: "So với kiểu làm sách chính danh, chi phí làm SL tuy rằng không phải chịu thuế, nhuận bút, bản quyền... nhưng lại phải chi khá nhiều khoản "đi đêm" khác, các công đoạn chế biến cũng thủ công hơn nên tốn kém hơn... Cố nhiên, cũng cần hết sức lưu ý: Trước khi hạ giá, cũng phải nghe ngóng và tính toán sao cho mức giá mình đưa ra phải là mức "kịch kim", để bọn làm SL không thể chơi lại mình lần nữa.



Quan điểm của Nhã Nam lại khác: "Trừ phi, đó là những cuốn khó bán, đến một thời điểm nào đó cần phải hạ giá bán để thu hồi vốn. Còn nếu coi cách hạ giá sách là "lùi một bước để tiến hai bước" thì e là không hẳn. Lùi một bước để tiến hai bước hay biết đâu, còn phải lùi tiếp hai bước nữa? Năm nay anh giảm giá được một hai cuốn, năm sau liệu anh còn giảm được tiếp chừng ấy cuốn nữa không? Giá thành sách thực ra vẫn có barem chung.

Ví dụ, một cuốn sách văn học dịch, khoảng 300 trang giá bìa sẽ dao động trên dưới 40 ngàn. Trong đó, nó phải gánh cùng lúc gần chục khoản phí: Chiết khấu phát hành 30-45%, bản quyền 6-7%, nhuận bút dịch 10%, quản lý phí 6-7%, in ấn 15% cùng các chi phí hành chính khác... Đó là những gánh nặng khiến sách Nhã Nam (cũng như các NXB, nhà sách khác nói chung) khó mà giảm giá được, trừ khi giảm được các khoản phí hiện đang cao ở mức vô lý như quản lý phí, phát hành phí...".

Độc giả có thực được lợi?

Nhu cầu của hầu hết người đọc thông thường là chỉ là cần đọc cho biết nội dung cuốn sách. Thuốc giả uống vào có thể chết người, kem đánh răng kém chất lượng còn có thể gây ung thư... nhưng đọc sách giả thì chẳng chết ai cả, thậm chí người tiêu dùng còn được hưởng lợi - Đấy là tâm lý chung của nhiều người mua sách. Mặt tích cực của SL, vì thế, tương tự đĩa lậu, luôn được hiểu là sẽ giúp đến được với độc giả nhiều hơn, nhất là với sinh viên.

Song, trên thực tế thì không hẳn vậy. Khác với đĩa lậu, sách lậu tuy được bày bán công khai nhưng lại không phải lúc nào cũng được bán với giá rẻ như cho của đĩa lậu vì phân biệt sách thật và SL khó hơn nhiều, tâm lý săm soi của người mua cũng ít hơn. Vì vậy không hiếm bạn đọc đã mua phải SL chất lượng kém với giá của sách thật hoặc không thấp hơn sách thật bao nhiêu. Đa số người mua SL với giá sách thật - đó là một thiệt thòi lớn cho độc giả.

Chưa nói, còn là cái thiệt cho một nền văn hoá đọc, nếu xét về lâu về dài. "Nếu mọi việc không được cải thiện trong thời gian tới thì giới xuất bản VN sẽ mất uy tín, nhất là khi chúng ta đã tham gia Công ước Berne, bởi không nhà văn nào lại muốn bán bản quyền sang một nước bị in lậu tràn lan." - Ông Giang ngán ngẩm.