Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Đàn tế nằm trong quần thể di tích thành nhà Hồ đã được lập hồ sơ đề nghị Trung tâm Di sản thế giới công nhận là di sản văn hóa của nhân loại. Sau 6 tháng làm việc, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy những bằng chứng mới khẳng định giá trị đặc biệt của đàn tế này.

TS Đỗ Quang Trọng - Trưởng ban Quản lý di tích thành nhà Hồ nói: “Hiện chúng tôi đã tìm thấy giếng ngự duyên có hình vuông, bốn cạnh bằng nhau được kè bằng đá (ảnh). Đặc biệt, mới đây nhất các nhà khảo cổ học đã phát hiện trục đường thần đạo, nơi vua đi lên trung tâm đàn để làm lễ tế trời cầu cho quốc thái dân an”.

Những ngày áp Tết Canh Dần, chúng tôi tìm về khu vực núi Đốn Sơn và chứng kiến di tích đàn tế đã rõ hình hài sau bốn lần khai quật. Đây là đàn tế duy nhất may mắn không bị xâm hại bởi các tác nhân tự nhiên cũng như sự tàn phá của con người sau hơn 600 năm. Xét ở góc độ giá trị kiến trúc và khảo cổ học thì đàn tế Nam Giao là di tích có cơ may để chúng ta thực hiện được mong muốn khôi phục một cách toàn vẹn.

Tuy nhiên, TS Đỗ Quang Trọng vẫn rất cẩn thận, ông nói rằng: “Vẫn có thể còn xuất hiện những điều bất ngờ tiếp theo trong quá trình tìm kiếm cứ liệu lịch sử sống ở cụm di tích có giá trị đặc biệt quý hiếm này”.

Qua 3 lần khai quật trước đây và giai đoạn một của lần khai quật cuối cùng đang diễn ra cho thấy toàn bộ mặt bằng hiện biết của đàn Nam Giao còn khá tốt với các cấp nền, đường đi, sân đàn... được bảo tồn gần như nguyên vẹn trong lòng đất. Và đã có bất ngờ xảy ra trong đợt khai quật thứ 4 khi các nhà khoa học tìm thấy giếng ngọc hay còn gọi là giếng ngự duyên, giếng vua.

Trong đợt khai quật lần thứ nhất, các nhà khoa học bước đầu nhận định giếng ngự duyên có hình tròn, xây dựng trên diện tích trên 10m2... Nhưng ở đợt khai quật lần thứ tư đã làm rõ được mặt bằng của giếng, tính từ miệng xuống đáy sâu 9m. Khi các nhà khảo cổ mở rộng  chiều sâu đến 3m thì tìm thấy các bờ kè bằng đá. Từ đó tìm thấy di tích giếng vua với các góc vuông 4 cạnh, mỗi cạnh rộng khoảng 14m và tìm thấy các bậc kè.

Sự kiện này đã làm thay đổi nhận thức trước đây và chứng minh giếng ngọc có hình vuông vẫn còn giữ nguyên cấu trúc như khi xây dựng. Qua việc phát hiện giếng ngọc, có thể khẳng định nhà Hồ là một trong những triều đại phong kiến sử dụng thành thạo nhất kỹ thuật ghép đá, gia cố, cắt gọt và lắp ghép.

Những cứ liệu khảo cổ mới nhất còn cho thấy các nhà khai quật đã làm phát lộ con đường thần đạo ở khu vực cấp nền thứ ba (nền cao nhất). Con đường này có ba lối đi, hai lối hai bên thấp hơn lối chính giữa. Đây là con đường vua đi lên khu vực chính đàn để tế trời. Cùng với con đường mới tìm thấy còn có khoảng sân còn nguyên vẹn, thể hiện sự đồ sộ, quy chuẩn về mặt quy hoạch và đầu tư trọng điểm của triều Hồ.
 
TS Đỗ Quang Trọng nói: Việc tìm thấy 3 lối đi được gia cố bằng đá với chiều dài khoảng 125-130m như nêu trên là một dấu mốc ghi ấn đặc biệt quan trọng đối với đàn tế Nam Giao. Nó thể hiện rõ sự phân định trong nghi thức của khu vực đàn tế. Đường thần đạo chỉ có vua (thiên tử) mới được đi trên nền đường cao nhất.

Việc khai quật đàn tế Nam Giao đang bước vào giai đoạn quan trọng hơn. Từ tài liệu lịch sử, một số nhà nghiên cứu khảo cổ cho rằng: Khu vực vua hành lễ tế trời có thể được đắp bằng đất nên khả năng bị bào trôi bởi thời gian là điều dễ hiểu. Do đó, giới khảo cổ đang chuẩn bị những điều kiện tốt nhất, những hiểu biết đầy đủ nhất và vạch ra lộ trình cho việc tiếp cận khu vực này nhằm làm rõ những giá trị cũng như cứ liệu lịch sử ở khu vực trung tâm.

Đến thời điểm này, có thể khẳng định giá trị toàn vẹn của đàn tế Nam Giao, một công trình đặc biệt ý nghĩa, ghi đậm dấu ấn của vương triều Hồ. Do đó, hàng trăm nghìn hiện vật sau khi khai quật và nghiên cứu đã được bảo quản một cách cẩn thận. Ở khu vực đàn tế, những điểm có khả năng bị hư hại, bào mòn bởi thời tiết, địa hình đã được xử lý như kè, phủ nylon, đệm cát che chắn. Tuy nhiên, cách bảo quản trên vẫn mang tính tạm thời, chưa đúng quy chuẩn.

Mới đây, Bộ VHTTDL và UBND tỉnh đã đồng ý cho xây kho bảo quản hiện vật khai quật từ thành nhà Hồ và đàn tế Nam Giao. Việc này cần được triển khai sớm, vì quần thể di tích thành nhà Hồ vừa là di tích lịch sử, vừa là di chỉ khảo cổ học, nên việc bảo quản là vô cùng quan trọng. Cách bảo quản hiện vật có đảm bảo hay không sẽ có ý nghĩa cụ thể đối với sự ghi nhận của Trung tâm Di sản thế giới nhằm công nhận đây là một trong những di sản của nhân loại.