Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

PHẤN ĐẤU KIỀM CHẾ LẠM PHÁT, ỔN ĐỊNH KINH TẾ VĨ MÔ, BẢO ĐẢM AN SINH XÃ HỘI VÀ TĂNG TRƯỞNG BỀN VỮNG

Thưa các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam,

Thưa các vị đại biểu Quốc hội,

Thưa các đồng chí lão thành cách mạng và các vị khách,

Thưa đồng bào, đồng chí và các bạn,

Trước kỳ họp này của Quốc hội, Chính phủ đã gửi đến các vị đại biểu Quốc hội hai báo cáo. Một là, Báo cáo bổ sung tình hình kinh tế - xã hội năm 2007 và triển khai thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2008; hai là, Báo cáo bổ sung tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2007 và triển khai nhiệm vụ ngân sách nhà nước năm 2008.

Theo yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ cũng đã gửi đến các vị đại biểu Quốc hội một số báo cáo chuyên đề khác. Các báo cáo đó đã đề cập toàn diện tình hình kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước và những vấn đề cần giải quyết trong việc thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội.

Trong báo cáo này, thay mặt Chính phủ, tôi xin trình bày một số vấn đề quan trọng nổi lên qua việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2007, 4 tháng đầu năm 2008 và những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nhằm kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và duy trì sự tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

I. TÌNH HÌNH THỰC HIỆN NHIỆM VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI NĂM 2007 VÀ 4 THÁNG ĐẦU NĂM 2008

Năm 2007, phấn khởi trước những thành tựu của sự nghiệp đổi mới, đất nước ta đã tranh thủ thời cơ, thuận lợi, vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, giữ vững ổn định chính trị xã hội và tiếp tục phát triển trên nhiều lĩnh vực. Kinh tế tăng trưởng 8,48% so với năm 2006; hầu hết các chỉ tiêu kinh tế - xã hội của năm 2007 được hoàn thành và hoàn thành vượt mức kế hoạch đề ra[1].

Công nghiệp tăng trưởng khá, giá trị sản xuất tăng 17,1%; nông nghiệp tiếp tục phát triển, giá trị sản xuất toàn ngành tăng 4,6%; các ngành dịch vụ có nhiều chuyển biến tích cực, tốc độ tăng trưởng cao hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế, giá trị tăng thêm đạt 8,68%. Tổng kim ngạch xuất khẩu tăng 21,9%, có 10 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ đô la Mỹ.

Vốn đầu tư toàn xã hội đạt 505 nghìn tỷ đồng, bằng 44% GDP; trong đó, vốn đầu tư thuộc ngân sách nhà nước, vốn đầu tư của dân cư đều tăng, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và vốn hỗ trợ phát triển chính thức đạt mức cao nhất từ trước đến nay. Thu ngân sách nhà nước vượt 12,1% dự toán, tăng 16,9% so với thực hiện năm 2006; chi ngân sách vượt 11,8% dự toán, tăng 20%.

Các lĩnh vực văn hoá, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ duy trì được đà phát triển và có những tiến bộ mới. Tạo thêm việc làm cho 1,68 triệu lao động. Đời sống của nhân dân trên nhiều mặt tiếp tục được cải thiện. Các chương trình đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội ở các vùng khó khăn và các chính sách trợ giúp trực tiếp cho sản xuất và đời sống của người nghèo, người bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh được đẩy mạnh và đem lại hiệu quả thiết thực. Tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 14,8%.

Hoạt động đối ngoại, hội nhập và hợp tác kinh tế quốc tế đạt được nhiều kết quả tích cực, tạo thêm thuận lợi cho sự phát triển và góp phần nâng cao vị thế của nước ta trên trường quốc tế. Quốc phòng, an ninh được giữ vững. Trật tự an toàn xã hội được bảo đảm.

Chúng ta xây dựng và thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2008 trong bối cảnh thời cơ, thuận lợi rất lớn từ những thành tựu đạt được của hơn 20 năm đổi mới, nhất là năm 2006 và 2007; nhưng cũng đứng trước những khó khăn, thách thức không nhỏ, như: quy mô nền kinh tế còn nhỏ, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm; chất lượng tăng trưởng, năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh còn thấp; nền kinh tế vẫn đang tiếp tục chuyển đổi, thể chế kinh tế thị trường chưa hoàn thiện, hội nhập kinh tế quốc tế chưa có nhiều kinh nghiệm; kinh tế vĩ mô chưa thật vững chắc; hạ tầng kinh tế - xã hội và nguồn nhân lực chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát triển; khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế còn thấp; nhiều vấn đề xã hội bức xúc còn chậm được khắc phục. 

Mặt khác, những tháng cuối năm 2007 tình hình kinh tế thế giới diễn biến rất phức tạp; giá dầu thô, giá lương thực và giá nguyên vật liệu, máy móc thiết bị tăng cao tạo thêm những thách thức gay gắt cho việc điều hành nền kinh tế và tác động tiêu cực đến ổn định kinh tế vĩ mô; giá tiêu dùng trong nước quý IV tăng rất mạnh, làm cho chỉ số giá tiêu dùng cả năm 2007 tăng 12,63%; kim ngạch nhập khẩu cả năm tăng 39,6%, nhập siêu tăng cao, bằng 29% tổng kim ngạch xuất khẩu và gấp hơn 2,7 lần năm 2006[2].

Trước tình hình đó, trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2008, Chính phủ đã tập trung sức chỉ đạo theo dõi sát các diễn biến của tình hình, phát hiện và xử lý những vấn đề mới phát sinh.

Nhiều chính sách, biện pháp đã được khẩn trương triển khai thực hiện nhằm kiềm chế lạm phát; tăng cường quản lý thị trường, giá cả và ổn định thị trường tiền tệ, thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho phát triển sản xuất, đầu tư; đẩy mạnh xuất khẩu, hạn chế nhập siêu và bảo đảm cân đối các hàng hoá thiết yếu; hỗ trợ thiết thực để ổn định đời sống và sản xuất của nhân dân, nhất là nông dân, ngư dân, người nghèo, người bị thiệt hại, khó khăn do thiên tai, dịch bệnh và giá cả tăng cao.

Với sự nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của các cấp, các ngành và cộng đồng doanh nghiệp, tình hình kinh tế - xã hội 4 tháng đầu năm 2008 tiếp tục đạt được những kết quả rất đáng ghi nhận, nhưng cũng đã xuất hiện những mặt yếu kém và những khó khăn rất lớn.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế quý I tuy đạt khá cao (7,4%) nhưng thấp hơn cùng kỳ năm trước (7,8%) và thấp xa so với mục tiêu kế hoạch cả năm (8,5 đến 9% và phấn đấu đạt mức cao hơn); giá trị sản xuất công nghiệp 4 tháng đầu năm 2008 tăng 16,4% nhưng thấp hơn cùng kỳ (16,7%); sản xuất nông nghiệp tăng trưởng cao hơn cùng kỳ nhưng đang gặp nhiều khó khăn do thiên tai, dịch bệnh; khu vực dịch vụ quý I tăng 8,1%, cao hơn cùng kỳ (8%); vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 4 tháng đầu năm tiếp tục tăng cao so với cùng kỳ cả về số lượng đăng ký mới (41,4%) và về số thực hiện (26%).

Xuất khẩu 4 tháng đầu năm tăng cao hơn cùng kỳ năm trước (27,6% so với 22%), nhưng nhập khẩu tăng quá cao so với 4 tháng đầu năm 2007 (71% so với 33,6%), nhập siêu 4 tháng bằng 60,8% kim ngạch xuất khẩu, đây là mức nhập siêu cao nhất trong nhiều năm qua.

Nhập khẩu tăng cao chủ yếu là do số lượng nhập khẩu các nhóm hàng nguyên nhiên vật liệu, thiết bị máy móc phục vụ sản xuất tăng nhanh và phải chịu mặt bằng giá cao hơn nhiều so với cùng kỳ; nhưng nguyên nhân sâu xa là cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm và còn nhiều yếu kém, công nghiệp sản xuất tư liệu sản xuất và công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển, hàng công nghiệp xuất khẩu chủ yếu là gia công lắp ráp (khoảng 70% nguyên liệu và linh kiện phải nhập khẩu) và hiệu quả đầu tư thấp, còn nhiều lãng phí trong sản xuất và tiêu dùng.

Giá tiêu dùng tuy đã có dấu hiệu chững lại nhưng vẫn ở mức rất cao[3]; tháng 4 năm 2008 tăng 11,6% so với tháng 12 năm 2007. Nếu so với tháng 4 năm 2007 thì tốc độ tăng giá lên đến 21,42%, là mức tăng giá cao nhất trong nhiều năm qua.

Các lĩnh vực văn hoá, xã hội, khoa học, công nghệ, giáo dục, y tế, giải quyết việc làm, bảo vệ môi trường, xoá đói giảm nghèo, cải cách hành chính, phòng chống tham nhũng, công tác đối ngoại và bảo đảm quốc phòng, an ninh... được khẩn trương triển khai thực hiện và đạt được những kết quả tích cực. Chính trị xã hội ổn định.

Nhưng nổi cộm lên và đáng lo ngại là tình hình lạm phát, giá cả tiêu dùng và nhập siêu tăng cao, cùng với những biến động bất thường của thị trường tiền tệ, thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản đã đe dọa nghiêm trọng sự ổn định của kinh tế vĩ mô, tác động tiêu cực đến sản xuất, đến tăng trưởng của nền kinh tế và môi trường đầu tư, ảnh hưởng đến công ăn việc làm, thu nhập và đời sống của nhân dân, nhất là người nghèo, người lao động có thu nhập thấp và đồng bào ở những vùng bị thiên tai, dịch bệnh.

Tình hình trên đây có nguyên nhân khách quan rất lớn từ kinh tế Mỹ suy giảm và đồng đô la Mỹ mất giá kéo theo sự suy giảm của kinh tế toàn cầu; giá cả thế giới tăng cao đột biến, nhất là giá dầu thô, lương thực và giá nhiều vật tư, nguyên liệu chủ yếu đã tác động xấu đến các nền kinh tế và làm lạm phát tăng cao ở hầu hết các nước.

Với nước ta, độ mở của nền kinh tế lớn (tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá năm 2007 trên 150% GDP, riêng nhập khẩu gần 90%) nên bị tác động rất mạnh. Ở trong nước, thiên tai và dịch bệnh xảy ra liên tiếp trong nhiều năm, gây khó khăn cho nhiều ngành sản xuất, nhất là sản xuất nông nghiệp.

Trong bối cảnh khách quan nêu trên, bên cạnh những mặt mạnh, mặt tích cực, thì những yếu kém, bất cập trong quản lý, điều hành của Chính phủ là nguyên nhân chủ quan trực tiếp, quan trọng đã làm cho những yếu kém vốn có của nền kinh tế nước ta càng bộc lộ rõ hơn và tác động sâu rộng hơn.

Những yếu kém, bất cập trong quản lý, điều hành của Chính phủ thể hiện trên các mặt chủ yếu sau đây:

Một là, thực hiện chính sách tiền tệ nới lỏng trong nhiều năm, nhất là trong năm 2007, làm tổng phương tiện thanh toán và tổng dư nợ tín dụng tăng cao gây áp lực trực tiếp đến lạm phát[4]. Thắt chặt tiền tệ để ưu tiên kiềm chế lạm phát là việc làm rất cần thiết, nhưng một số biện pháp xử lý cụ thể chưa thật thích hợp và đồng bộ, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan nên đã làm nảy sinh những khó khăn mới.

Quản lý nhà nước đối với hoạt động của hệ thống ngân hàng và tổ chức tín dụng, nhất là việc kiểm tra, giám sát hoạt động của các ngân hàng thương mại còn nhiều bất cập, kém hiệu quả, để nhiều ngân hàng cổ phần tăng dư nợ tín dụng quá cao và sử dụng tỷ lệ lớn vốn ngắn hạn cho vay dài hạn, cho vay kinh doanh chứng khoán và kinh doanh bất động sản, gây khó khăn cho việc quản lý và ổn định kinh tế vĩ mô. Điều hành tỷ giá, nhất là tỷ giá đồng Việt Nam với đồng đô la Mỹ chưa thật linh hoạt, phù hợp.

Hai là, tỷ lệ bội chi ngân sách ở mức 5% được giữ liên tục trong nhiều năm trong khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn nhưng chưa đặt ra kế hoạch phấn đấu giảm dần bội chi; do đó không tạo được áp lực đối với việc kiểm soát và tiết kiệm chi tiêu ngân sách. Chi đầu tư từ khu vực nhà nước còn lớn và hiệu quả thấp. Tình trạng này cũng diễn ra khá phổ biến trong việc đầu tư của nhiều doanh nghiệp nhà nước và trong sử dụng tín dụng ưu đãi của Nhà nước.

Chính sách và giải pháp quản lý chưa hướng mạnh việc đầu tư phát triển của toàn xã hội vào đầu tư chiều sâu, phát triển bền vững, chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế và tiết kiệm cả trong sản xuất và tiêu dùng. Hệ số ICOR của nước ta cao hơn so với nhiều nền kinh tế ở thời kỳ phát triển tương đương làm giảm chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Ba là, vai trò của Nhà nước trong quản lý thị trường (trong đó có thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản) và quản lý giá cả, quản lý xuất nhập khẩu còn nhiều bất cập, yếu kém; chậm đề ra các chính sách thích hợp, có hiệu quả để quản lý và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của các hoạt động này. Việc kiên trì thực hiện giá cả theo cơ chế thị trường là chủ trương đúng đắn và cần thiết, nhưng trong điều hành, có lúc, có việc chưa thật hợp lý. Các giải pháp chống đầu cơ, buôn lậu hiệu quả chưa cao.

Bốn là, công tác nghiên cứu dự báo và thông tin thị trường chưa được coi trọng đúng mức. Năng lực tham mưu tổng hợp về kinh tế vĩ mô chưa đáp ứng kịp yêu cầu quản lý điều hành. Đến những tháng cuối năm 2007, trong khí thế lạc quan chung về những thành tựu đạt được, vẫn nhìn nhận nhiều về thời cơ, thuận lợi, chưa phân tích dự báo được hết những khó khăn thách thức mới, nên Chính phủ vẫn trình Quốc hội thông qua chỉ tiêu tăng trưởng cao trong năm 2008 (GDP tăng từ 8,5 đến 9%, phấn đấu đạt mức cao hơn) và tốc độ tăng giá tiêu dùng thấp hơn tốc độ tăng GDP.

Năm là, công tác thông tin tuyên truyền, giải thích tình hình vẫn chưa kịp thời, chưa đủ rõ và thiếu nhất quán, nhất là trước những diễn biến mới và khi ban hành các chính sách, giải pháp có tính nhạy cảm, gây tâm tư lo lắng trong xã hội. Chưa quản lý và chỉ đạo tốt các phương tiện thông tin đại chúng tham gia thiết thực, hiệu quả trong việc thực hiện những nhiệm vụ cấp bách, quan trọng của đất nước.

Những bất cập, yếu kém nêu trên trong quản lý, điều hành của Chính phủ, cùng với những yếu kém nội sinh của nền kinh tế đã làm cho nền kinh tế nước ta dễ bị tổn thương trước những biến động bất lợi từ bên ngoài. Chính phủ đã nghiêm túc kiểm điểm, nhận rõ những kết quả đạt được, mặt mạnh, mặt tích cực, đồng thời nhìn nhận sâu sắc về những mặt bất cập, yếu kém, khuyết điểm của mình trong quản lý, điều hành.

Chính phủ đã báo cáo Bộ Chính trị và Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tình hình kinh tế xã hội quý I, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp tiếp tục điều hành trong năm 2008 và đã khẩn trương triển khai thực hiện đồng bộ Kết luận chỉ đạo của Bộ Chính trị.