Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Đó là đề tài "Nghiên cứu đánh giá khảo sát hiện trạng bức xạ tự nhiên và xây dựng cơ sở dữ liệu trên địa bàn tỉnh Lai Châu, huyện Phong Thổ và huyện Tam Đường" của Trường Đại học Mỏ - Địa chất.

Với đầy đủ các thiết bị hiện đại đo nguồn phóng xạ từ mẫu đất, nước và không khí, các chuyên gia của Trường Mỏ - Địa chất zum vào xã Nậm Xe. Theo đó, mức độ ô nhiễm phóng xạ ở khu vực bản Màu, bản Co Muông và đồn biên phòng 277 vượt mức cho phép nhiều lần, dao động từ 5 - 7 đến 11 millsievert (mSu)/ năm, tùy vào từng khu vực.

Trong khi đó, theo Pháp lệnh Kiểm soát & An toàn Bức xạ, liều phóng xạ mà một người phải chịu là không hơn 1 mSu/năm.

Bản đồ vẽ mức độ ô nhiễm phóng xạ ở Nậm Xe bao trùm lên màu xanh (màu biểu thị vùng ô nhiễm phóng xạ rộng trên 12 km). Trên nền xanh đó, khu vực bản Màu và đồn biên phòng 277 được tô màu tím (màu biểu thị mức ô nhiễm phóng xạ từ 5 - 11 mSu).

Trong vùng phóng xạ này, có hai loại quặng Urani và Thori. Nước suối Nậm Xe cũng nhiễm quặng kim loại. Nồng độ radon trong không khí cũng vượt quá mức độ cho phép nhiều lần.

Các chuyên gia khuyến cáo, đối với những vùng ô nhiễm phóng xạ trên ba mSu/ năm, không được cho dân làm nhà sinh sống; không cho phép phụ nữ có thai, nuôi con nhỏ, trẻ em dưới 18 tuổi sinh sống và làm việc tại vùng này; dừng ngay việc canh tác trồng cấy tất cả các loại cây lương thực, thực phẩm cũng như việc chăn nuôi gia súc, gia cầm; không dùng các nguồn nước trực tiếp sinh hoạt, cần xây dựng hệ thống xử lý nước, nhất là khu vực có khu mỏ như Nậm Xe...

Đặc biệt, một số vùng ô nhiễm phóng xạ lại được tiếp sức bởi hoạt động khai thác khoáng sản (quặng fluorit, đất hiếm, vàng,...) thiếu quy hoạch đã làm thay đổi môi trường sinh thái và cân bằng tự nhiên, rừng đầu nguồn bị tàn phá, đất đai bị xói mòn, hàng năm gây ra lũ ở vùng hạ nguồn của các dòng sông.

Không ít người khai thác đất có chất phóng xạ làm gạch thủ công. Viên gạch ấy được nung lên rồi bán đi nhiều nơi. Các chuyên gia trường Đại học Mỏ - Địa chất lần theo đường đi của những viên gạch, dùng máy đo mức độ phóng xạ các bức tường được xây bằng những viên gạch ấy. Kết quả, gạch cũng nhiễm phóng xạ.

Chuyên gia trường Đại học Mỏ - Địa chất đo phóng xạ tại xã Nậm Xe.

Khi tôi hỏi về vùng phóng xạ ở xã Nậm Xe, ông Nguyễn Quốc Luân - Bí thư Huyện ủy huyện Phong Thổ, lại không biết những câu chuyện trên. Những hiện tượng bất thường về sức khỏe của dân xã Nậm Xe cũng chưa một lần được đề cập trong các cuộc họp của HĐND tỉnh Lai Châu.

Ông Vũ Văn Hoàn - Giám đốc Sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Lai Châu - cho hay: "Về vấn đề phóng xạ ở Nậm Xe chúng tôi có nhận được thông tin của các cơ quan nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, kết quả chính thức để cảnh báo hay để cho các cấp chính quyền có biện pháp thì cũng chưa cụ thể.

Chúng tôi sẽ kiến nghị với các cấp chính quyền để có những giải pháp hữu hiệu như tập trung tuyên truyền, khuyến cáo dân trong khu vực hạn chế mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh trong khu vực có môi trường phóng xạ".

Khi đề cập đến câu chuyện di dân khỏi vùng phóng xạ, ông Hoàn cho rằng, đấy là vấn đề lớn, cần có ý kiến chính thức từ các cơ quan khoa học của nhà nước và phải lập dự án, phải có ngân sách, còn trước mắt thì đành "giữ nguyên hiện trạng".

Ông Hoàn cũng cho biết, tỉnh đã đề nghị cấm dân sử dụng đất trên núi để nung gạch, tránh nguy cơ phát tán độ nhiễm xạ. Nhưng việc hướng dẫn dân sử dụng thực phẩm và nước sinh hoạt sao cho an toàn thì chưa được tiến hành.

Khác với những gì tôi chứng kiến và kết quả nghiên cứu của Trường Đại học Mỏ - Địa chất, ông Nguyễn Công Huấn, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Lai Châu, lại cho rằng: "Từ nghìn năm nay ở khu vực Nậm Xe đã có mỏ Urani nhưng dân vẫn sống bao thế hệ với mảnh đất này. Chúng tôi theo dõi thì cũng chưa có biến đổi gì do ảnh hưởng của phóng xạ. Do đó, chúng tôi thấy rằng bà con cứ yên tâm công tác, làm việc, sinh sống tại đó".

Nhưng chị Nùng Thị Tính, người bản Màu, đã chứng kiến những trường hợp quái thai, trì độn, lại chẳng hề yên tâm. Người phụ nữ dân tộc chưa hiểu khái niệm phóng xạ này nói: "Chúng tôi rất mong các cơ quan đến với bản Màu, bản Co Muông để giúp bà con. Chúng tôi hay bị ốm lắm".