Báo laodong điện tử tin tức thời sự cập nhật liên tục

Rất tự nhiên...cái tứ ấy nhập thành tiêu đề bài phóng sự đăng trên Lao Động số ra ngày 21.5.1999. Bây giờ, trước biển...lồng lộng cờ hoa, cả thành phố tưng bừng bố cáo: "Nha Trang đã trở thành đô thị loại I!". Tôi tin, cơ hội mới sẽ tiếp thêm nội lực để Nha Trang tiếp tục vượt lên trong chuỗi liên kết phát triển đô thị biển Việt Nam.

Ngày ấy, bây giờ...

Trong ký ức tất thảy những người từng gắn bó với vùng vịnh hiền hoà, thơ mộng này, xóm Cồn là nơi phát tích đô thị cổ Nha Trang. Ngày 29.7.1891, một con tàu viễn Đông trên đường khám phá vùng biển Việt Nam đã tình cờ ngang qua đây. Nha Trang nguyên sơ thăm thẳm đã hút hồn chàng thanh niên 28 tuổi người Pháp, gốc Thụy Sĩ - AlexandreYersin.

Một mình lên bờ, dừng chân ở xóm Cồn, trò chuyện với những cư dân hiền như đất...; bấy giờ chắc hẳn bác sĩ A.Yersin không ngờ đó là bước khởi đầu hình thành một đô thị ven biển đẹp như thơ. Năm 1895, Yersin trở lại xóm Cồn và quyết định từ bỏ "chân trời rộng mở" ở Paris để gắn bó với Nha Trang mãi mãi!

Đất lành, chim...làm tổ, nửa thế kỷ sống và làm việc trong tình yêu thương vô bờ bến của người dân Nha Trang, Yersin đã cống hiến cho khoa học 55 công trình nghiên cứu có giá trị và đặc biệt ông đã cùng các cộng sự ở Viện Pasteur Nha Trang tìm ra vi trùng gây bệnh dịch hạch, cứu nhân loại thoát khỏi hoạ diệt vong.

Bảo tàng lịch sử A.Yersin còn lưu bút tích Yersin viết về xóm Cồn. Đó là một làng chài nhỏ bé với khoảng dăm chục nóc nhà lợp lá đơn sơ và vài trăm con người chuyên sống bằng nghề săn bắt cá. Là công dân Nha Trang, hơn một lần quyết tâm khám phá phố cổ giữa xóm Cồn, nhưng mọi có gắng đều nhận thông hồi phản hồi:"Chẳng còn dấu tích xưa!".
 
Cụ Nguyễn Văn Chánh, 82 tuổi, ngư dân xóm Cồn chính hiệu, giải thích: "Con sông Cái từ thượng nguồn đổ về biển, đến Nha Trang bỗng chia thành hai nhánh. Trước khi về với biển, nhánh lớn ngừng trôi, tạo thành đầm sâu Cù Đàm, rồi bất ngờ nhấn chìm bớt núi non, tạo nên hai cồn cát lớn - cồn Cù Lao bên cửa Bắc, cồn Giữa phía cửa Nam. Cồn Giữa chính là xóm Cồn của ông Năm Yersin, nay là địa phận phường Xương Huân, dân cư đông đúc lắm".

Tôi hiểu, giới hạn "phố cổ" bắt đầu từ lầu ông Năm (bây giờ là Nhà khách Bộ Công an) chạy dọc tuyến đường Nguyễn Bỉnh Khiêm rồi vòng qua chợ Đầm, Vạn Thạnh, Phương Sài...

Tự bao đời, quy luật sinh tồn chỉ lối cho con người lên rừng hay xuống biển; theo thời gian...đi mãi thành đường, buôn bán hoài thành chợ, lớp lớp quần cư liên kế hiển hiện vóc dáng phố phường. Và, không gian đô thị Nha Trang cứ thế nối dài bên mép...biển.

Sử sách chép rằng, vùng đất Khánh Hoà hình thành từ giữa thế kỷ 17, nhưng mãi đến đầu thế kỷ 20, đô thị Nha Trang mới chính thức ra đời - ngày 30.8.1924, Toàn quyền Đông Dương ký nghị định thành lập thị trấn Nha Trang (centre urbain) trên cơ sở hợp nhất 5 làng chài: Xương Huân (xóm Cồn), Phương Câu, Vạn Thạnh, Phương Sài và Phước Hải. Thời Pháp thuộc, Nha Trang là tỉnh lỵ (chef lieu) của Khánh Hoà.

Ngày 7.5.1937, Toàn quyền Đông Dương ký quyết định nâng thị trấn Nha Trang thành thị xã. Trải qua bao thăng trầm chiến tranh, mãi đến sau giải phóng - ngày 10.3.1977, Nha Trang mới được Hội đồng Chính phủ phê duyệt quyết định công nhận là thành phố trực thuộc tỉnh.

Ông Võ Lâm Phi - Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hoà - khẳng định: "Bước phát triển nhảy vọt quan trọng trong vòng 10 năm gần đây đã tạo ra thế và lực mới cho Nha Trang. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 12,7%/năm, thu nhập bình quân đầu người đạt xấp xỉ 2.000USD, tỉ lệ nhà ở kiên cố so với tổng quỹ nhà ở đạt trên 60%...

Thành phố đã và đang "thay da, đổi thịt"... Ai đi xa vài năm bây giờ trở lại không nhận ra "bóng dáng" xóm Cù Lao. Dự án kè sông Cái với tổng mức đầu tư hàng ngàn tỉ đồng đang tiếp tục triển khai, trong vòng 1-2 năm tới, xóm Cồn sẽ được chỉnh trang để trở thành đường phố đẹp nhất trước cửa biển".

Nha Trang vươn mình trước biển.

Vươn mình trước biển!

Tạo hoá vô cùng ưu ái khi sắp đặt Nha Trang giữa bức tranh thiên nhiên "sơn thuỷ hữu tình". Toàn thành phố rộng xấp xỉ 250 cây số vuông, gần 38 vạn dân cư trú ở 19 phường, 8 xã; riêng khu vực nội thị hiện có khoảng 29 vạn dân, lực lượng lao động phi nông nghiệp chiếm gần 97%.

Theo tài liệu của Viện Hải dương học Nha Trang, vịnh biển Nha Trang hình thành cách nay hơn 18.000 năm, hội tụ đầy đủ một cách kỳ lạ tất cả những yếu tố để phát triển 5/6 ngành kinh tế biển quan trọng là hải cảng, giao thông đường thuỷ, nghề cá-nuôi trồng thuỷ sản, du lịch - nghỉ dưỡng và thể thao - giải trí trên biển.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia kiến trúc, đô thị Nha Trang đã được người Pháp định hình từ ý tưởng tổ chức không gian phát triển các hệ sinh thái du lịch và hành lang đô thị - trên cơ sở khai thác lợi thế về điều kiện tự nhiên, cảnh quan môi trường vốn có, bao gồm các hệ sinh thái du lịch núi, sông, ven biển, biển, đảo và hải dương học; bên cạnh những hành lang dân cư, trung tâm hành chính, thương mại, dịch vụ công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp...

Tầm nhìn hướng biển, các thế hệ lãnh đạo tỉnh Khánh Hoà cũng như TP.Nha Trang đều thống nhất quyết tâm: Từng bước nâng cao chất lượng đô thị, xây dựng Nha Trang trở thành trung tâm du lịch biển quốc gia và quốc tế.
 
Còn nhớ năm 2003, khi Nha Trang được kết nạp vào CLB các vịnh biển đẹp nhất thế giới, Chủ tịch CLB Guy Rousset đã phân tích: "Đô thị biển Nha Trang phát triển với đầy đủ các giá trị văn hoá, nhân văn, quan trọng hơn là môi trường tự nhiên vùng vịnh khá trong sạch, mật độ dân số không quá cao (13.981 người/km2-TG), đủ để tạo cảm giác thanh tịnh và đủ để bồi đắp chất lượng cuộc sống tốt hơn".

Đề cập đến những giải pháp nhằm tiếp tục đẩy mạnh xây dựng và phát triển Nha Trang trên "tầm cao mới", lãnh đạo UBND thành phố cho biết: "Hiện đang triển khai nhiều dự án cải tạo các khu dân cư hiện hữu và mở rộng đô thị về phía nam; dự kiến đến năm 2015 sẽ hoàn thành tuyến đường lớn Cao Bá Quát - Cầu Lùng và hoàn chỉnh đường, bờ kè sông Cái, đảm bảo tỉ lệ giao thông đô thị đạt 23%. Từ nay đến năm 2015, Nha Trang sẽ nâng tổng công suất các nhà máy nước để cung cấp nước sạch cho người dân đạt 120-150 lít/người/ngày.

Cùng với dự án cải tạo vệ sinh môi trường đang thực hiện bằng nguồn vốn vay của Ngân hàng Thế giới, chính quyền thành phố đã triển khai quy hoạch chi tiết 1/500 và lập dự án nâng cấp cơ sở hạ tầng một số khu vực tập trung dân cư, phấn đấu đến năm 2015 tỉ lệ nước thải, rác thải thu gom xấp xỉ 80%...".

Vâng, đô thị biển Việt Nam đang đứng trước nhiều vấn đề mới phát sinh mang tính toàn cầu như biến đổi khí hậu, nước biển dâng cao...; hệ lụy tất yếu của quá trình đô thị hoá là vấn đề dịch chuyển dân cư ồ ạt, thiếu nhà ở, việc làm, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, gia tăng chênh lệch giàu - nghèo...

Khoảng một tuần trước khi Nha Trang tổ chức đại lễ chính thức công bố quyết định "đô thị loại I", tôi đã phỏng vấn nhanh nhiều người là học sinh, sinh viên, kỹ sư, bác sĩ, văn nghệ sĩ, nhà báo, cán bộ lão thành...và cả những người lãnh đạo cao nhất của thành phố. Câu hỏi duy nhất: "Những việc cần làm ngay cho Nha Trang để TP xứng đáng với tầm vóc đô thị loại I?". Tất nhiên, "mỗi người, mỗi vẻ...", nhưng mẫu số chung của 50 câu trả lời tựu trung 3 nhóm nội dung:

"Thứ nhất, lãnh đạo Đảng và các cấp chính quyền cần gần dân, hiểu dân hơn. Thứ hai, phải khơi dậy lòng tự hào và ý thức trách nhiệm công dân đối với những giá trị hữu hình và vô hình của Nha Trang. Thứ ba, song song với đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, UBND TP nên huy động sức mạnh tổng hợp - "Nhà nước và nhân dân cùng làm" - thành lập "Quỹ an sinh xã hội" để hỗ trợ tầng lớp thị dân có mức thu nhập dưới trung bình học nghề, tìm việc...cải thiện đời sống, thu hẹp khoảng cách giàu - nghèo".

* * *
Nha Trang là thành phố được cải tạo, xây dựng trên nền của một đô thị đã có lịch sử hình thành từ đầu thế kỷ XX mà vốn dĩ là những làng chài ẩn chứa bao phong tục, tập quán và tín ngưỡng văn hoá dân gian miền biển. Từ làng sang phố, không ít giá trị đã mai một và cũng rất nhiều lợi thế được bổ sung, dù thế nào, Nha Trang cũng đã tự ghi danh trên bản đồ du lịch thế giới.

Hy vọng, trên đường...hội nhập, Nha Trang sẽ giải quyết cân đối bài toán "bảo tồn và phát triển" để kết nối với Đà Nẵng, Hải Phòng... mở rộng quy mô, tiếp thêm sinh lực, trở thành biểu tượng du lịch biển của quốc gia, khu vực và quốc tế.