Trong khi đó, các chủ nợ là ngân hàng và người cung cấp nguyên vật liệu túc trực phong tỏa để đòi nợ suốt hơn 2 tháng nay. Vì sao một doanh nghiệp được ưu tiên khuyến khích đầu tư lại phải rơi vào bờ vực phá sản?

Quản lý đầu tư và hoạt động đều kém

Nhà máy sản xuất ethanol (xăng sinh học) Đại Tân có công suất 100.000 tấn/năm (125 triệu lít/năm), hoàn thành cuối năm 2010, với tổng vốn 576 tỉ đồng, trong đó vay dài hạn của Ngân hàng BIDV Quảng Nam 328 tỉ đồng, vốn tự có của doanh nghiệp 140 tỉ đồng và... chiếm dụng nguồn vốn vay ngắn hạn của BIVD dùng vào đầu tư tài sản cố định là 108 tỉ đồng. Đến đầu năm 2011, nhà máy chính thức đi vào hoạt động nhưng lại không có vốn để hoạt động, do nguồn vốn vay lưu động (để sản xuất kinh doanh) kể trên đã bị Cty chiếm dụng đầu tư vào tài sản cố định. Thời điểm này, các cổ đông của Cty đều là chủ hoặc lãnh đạo của các doanh nghiệp khác cũng đang gặp khó khăn, nên Cty không thể huy động thêm vốn góp.

Đến tháng 8.2011, Cty mới thỏa thuận được với Techcombank Đà Nẵng để được vay vốn sản xuất với điều kiện phải thế chấp bằng sản phẩm, nhờ vậy duy trì được sản xuất đến tháng 10.2012. Nhà máy đã sản xuất được tổng cộng 80 triệu lít ethanol, trong đó xuất khẩu được hơn 40 triệu USD, và cung cấp cho các Cty xăng dầu, chế biến xăng E5 phục vụ thị trường trong nước và các đơn vị khác phục vụ ngành dược phẩm, công nghiệp sơn, in..., giải quyết việc làm cho hơn 300 lao động và tạo đầu ra hàng trăm ngàn tấn sắn khô của hơn ngàn người trồng sắn.

Theo lãnh đạo Cty Đồng Xanh, do thiếu vốn sản xuất ngay từ đầu và điều kiện giải ngân của Techcombank rất khắt khe nên nhà máy chỉ có thể hoạt động cầm chừng, công suất chỉ đạt khoảng 50%, tiêu hao vật tư năng lượng vượt định mức. Trong khi đó, chi phí lãi ngân hàng quá cao (chiếm trên 15% giá thành). Trong 2 năm qua, Cty phải trả lãi ngân hàng 210 tỉ đồng (chỉ mới trả được 160 tỉ, còn nợ 50 tỉ). Mặt khác, giá ethanol thế giới lại giảm mạnh (giảm hơn 20% so với năm 2011). Đó là những nguyên nhân khiến nhà máy bị lỗ lũy kế hơn 100 tỉ đồng. Hiện Cty đang nợ Ngân hàng BIDV Quảng Nam 480 tỉ đồng (tháng 1.2013 là đến kỳ Cty phải trả nợ lần đầu), nợ Ngân hàng Techcombank Đà Nẵng 120 tỉ đồng, nợ các doanh nghiệp khác và các đại lý thu mua nguyên liệu sắn 100 tỉ đồng.

Xin Chính phủ “giải cứu”

Vào tháng 7.2012, nhà máy cồn đã phải dừng hoạt động do Ngân hàng Techcombank dừng giải ngân, các hợp đồng xuất khẩu đang thực hiện phải bỏ dở. Đây cũng là lúc phát sinh nợ quá hạn ngân hàng, nợ các nhà cung cấp, và cả nợ lương, các chế độ của cán bộ, công nhân nhà máy. Doanh thu bán hàng tồn kho thì ngân hàng thu nợ do hàng hóa đã thế chấp. Lãnh đạo nhà máy “mất tích”; những người cung cấp vật tư, nguyên liệu, làm thuê và công nhân nhà máy đều không được thanh toán nợ, nên họ tổ chức bao vây nhà máy không cho ngân hàng bán hàng tồn kho, dẫn đến xô xát tại nhà máy ngày 20.12.2012 (Báo LĐ đã thông tin).

Ông Phan Thành Công, PGĐ Sở Kế hoạch-Đầu tư Quảng Nam, nhận định: “Khó khăn của Cty Đồng Xanh là khó khăn chung mà các doanh nghiệp hiện nay trên cả nước đang phải vất vả vượt qua: Thiếu vốn sản xuất-dòng tiền bị ngừng trệ, lòng tin giữa ngân hàng và doanh nghiệp suy giảm. UBND tỉnh đã làm việc với lãnh đạo Cty và các cơ quan chức năng, trước mắt phải bảo vệ an toàn cho nhà máy. Tỉnh cũng yêu cầu Cty có phương án tái cơ cấu lại nợ, huy động nguồn vốn cổ đông, khắc phục khó khăn để dần dần khôi phục sản xuất, có nguồn trả nợ, giải quyết việc làm cho người lao động và nông dân trồng sắn”.

Còn theo ông Lê Phước Thanh- Chủ tịch UBND tỉnh, thì do tình hình quản lý đầu tư dự án và thực hiện hoạt động vốn chưa đúng quy định, vốn lưu động bị sử dụng sai mục đích, dẫn đến thiếu vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh, khiến doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, mất vốn vay và có nguy cơ phá sản. Việc phá sản này sẽ ảnh hưởng đến hàng trăm công nhân và hàng ngàn người trồng sắn. Trong khi đó, nhà máy ngừng hoạt động không phải do thiếu nguyên liệu, thị trường tiêu thụ sản phẩm, chất lượng sản phẩm mà là thiếu vốn lưu động để hoạt động sản xuất.

Mặt khác, Nhà máy Đại Tân được quy hoạch thực hiện sản xuất cồn ethanol theo chương trình khuyến khích sản xuất và là dự án được ưu tiên theo các quyết định, nghị định của Thủ tướng Chính phủ. Vì vậy, UBND tỉnh vừa gửi văn bản trình Thủ tướng Chính phủ quan tâm hỗ trợ Cty Đồng Xanh tháo gỡ khó khăn để sản xuất, trước mắt chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng thương mại liên quan khoanh nợ vay, lãi vay và thẩm tra phương án sản xuất tiếp tục cho vay vốn lưu động để duy trì sản xuất, vượt qua khó khăn để phát triển sản xuất lâu dài.