Múa vụng chớ đổ cho đất lệch
Tuyên bố ngày 20.7 vừa qua của bộ trưởng ngoại giao ASEAN về nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về biển Đông được nhất trí theo kênh ngoại giao riêng, chứ không phải là kết quả của một hội nghị nào của ASEAN, mà trong đó vai trò của Indonesia nổi trội hơn cả.
Việc đạt được sự nhất trí này tương phản sâu sắc với sự bất đồng quan điểm trong nội bộ ASEAN tại hội nghị mới rồi ở Campuchia. Tương tự như thế với vai trò của Campuchia trong tư cách là nước chủ nhà của hội nghị và vai trò của Indonesia để có được tuyên bố nói trên.
Cứ theo lời của Bộ trưởng Ngoại giao Philippines tại Hội nghị Bộ trưởng ngoại giao ASEAN ở Campuchia thì lý do khiến hội nghị này không thông qua được tuyên bố chung là bất đồng quan điểm về đề cập tới tình hình chính trị an ninh trên biển Đông trong tuyên bố chung, cụ thể là có thành viên ASEAN không muốn đưa chuyện đó vào tuyên bố chung, coi chuyện đó là chuyện song phương với Trung Quốc, chứ không phải là chuyện chung của ASEAN. Đương nhiên, đó là thành viên ASEAN không bị Trung Quốc xâm phạm chủ quyền lãnh thổ trên biển Đông. Ở đây thể hiện rất rõ là thành viên này không muốn vì ASEAN nói chung và một số thành viên ASEAN nói riêng mà làm mếch lòng Trung Quốc.
Ở tổ chức khu vực và quốc tế nào cũng vậy, chủ tịch đương nhiệm đóng vai trò rất quan trọng. Sứ mệnh hàng đầu của vị chủ tịch là củng cố và tăng cường sự đoàn kết nhất trí và gắn kết nội bộ. Không thể nói nhiệm kỳ chủ tịch tổ chức thành công, khi chủ tịch tổ chức không khắc phục được sự rạn nứt nội bộ, lại càng không thể thế nếu vị chủ tịch này còn làm cho nội bộ tổ chức rạn nứt.
Ở đây cần phân biệt là đề cập đến vấn đề biển Đông trong tuyên bố chung của Hội nghị Bộ trưởng ngoại giao thường niên của ASEAN có ý nghĩa chính trị và giá trị thực tiễn khác với một tuyên bố chung của bộ trưởng ngoại giao ASEAN về biển Đông ở ngoài khuôn khổ hội nghị. Những nội dung trong tuyên bố của bộ trưởng ngoại giao ASEAN về nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về biển Đông trong thực chất không mới, nhưng không được đưa ra ở Campuchia vì Campuchia không muốn có tuyên bố ấy ở Campuchia. Nếu tâm đắc với những nguyên tắc ấy thì Trung Quốc đã không hành xử như đã và đang hành xử ở biển Đông.
Tuyên bố nói trên vớt vát được phần nào cho kết quả đáng buồn của Hội nghị Bộ trưởng ngoại giao ASEAN mới rồi ở Campuchia và tạo cơ sở để có thể đánh giá chuẩn xác hơn nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN của Campuchia. Nhưng nếu như có ai đó đổ lỗi cho Việt Nam và Philippines thì họ thật chẳng khác gì đã múa vụng lại còn đổ cho đất lệch.