Rước xe hoa trong lễ Phật đản Huế - Ảnh: H.V.M
TS triết học Thái Kim Lan:
Lễ Phật đản mang đậm chất lễ hội dân gian
Tiến sĩ Thái Kim Lan nguyên là giảng viên tại ĐH Ludwig - Maximilian (Munich, Đức) về triết học và Phật học, Chủ tịch Trung tâm Giao lưu văn hóa Đức - Châu Á. Chúng tôi có buổi trò chuyện với bà về những vấn đề của văn hóa Phật giáo VN nhân đại lễ Phật đản năm nay.
Thưa bà, đại lễ Phật đản ở Huế có gì khác biệt so với nhiều địa phương khác ở trong nước cũng như người Việt ở nước ngoài?
- Ở VN, lễ hội Phật đản đã đi vào lòng người. Nếu ai ở Huế vào những ngày này thì cũng chẳng cần đọc lại lịch sử. Những điều tôi vừa chứng kiến là nơi nơi, từ miền quê xa xôi cho đến phố xá, treo đèn kết hoa, dòng người đến chùa lũ lượt, các gia đình phật tử gia công nghệ thuật trang hoàng nhà cửa và xe hoa rước Phật... Nhìn cảnh ấy ắt biết sức sống mãnh liệt của ngày Phật đản. Lễ Phật đản có sức sống mãnh liệt vì mang đúng ý nghĩa, đậm chất lễ hội dân gian, ai ai cũng nức lòng tự nguyện, không bị ép buộc. Đây là ngày rất đẹp trong năm, ngày mang niềm tin và hy vọng, mang an lạc nội tâm, được cùng chia sẻ trong đồng đẳng Phật tính và lạc quan giải thoát dưới ánh sáng từ bi của đức Phật.
Theo bà, có nên bổ sung phần hội, cùng các hoạt động bổ trợ khác, như “Tuần văn hóa Phật giáo” với nhiều hoạt động triển lãm, hội thảo... thành một hoạt động thường niên để làm phong phú thêm cho “điểm đến” Huế?
- Theo tôi, Huế nên là một “điểm đến” về du lịch tâm linh. Nếu nhìn Huế như thế thì những ngày lễ hội dân gian như Phật đản, Vu lan, rằm tháng giêng, ngay cả Tết Nguyên đán và các lễ khác đều là những lễ hội tâm linh lớn. Chỉ cần triển khai ý nghĩa đặc thù của từng ngày là Huế có thể đứng hàng đầu về du lịch tâm linh. Những lễ hội tâm linh như thế không phá vỡ Huế, mà ngược lại sẽ nuôi dưỡng không những đời sống kinh tế mà còn nâng cao đời sống văn hoá của người bản địa.
Huế đã được Chính phủ công nhận và đang “trở mình” để thành một thành phố lễ hội đặc trưng của VN. Theo bà, Huế nên làm lễ hội như thế nào để vẫn đạt hiệu quả về mặt quảng bá văn hoá và thu hút khách; nhưng cũng không phá vỡ không gian Huế - điều khiến nhiều người, trong đó có bà phải “trốn đi” như trong Festival Huế mới đây?
- Một người bạn thấy tôi rời khỏi Huế vào dịp festival đã nói đùa: “Thái Kim Lan trốn lễ hội, ghét lễ hội rồi há”, thế là chuyện nói đùa, chứ Thái Kim Lan đang “về” và đã “về” hoài với Huế. Tại sao Thái Kim Lan lại “thích về” như thế? Một học sinh từ Hà Nội về Huế lần đầu đã thấy điều ấy: Huế còn là rất Huế, rất VN với không gian đẹp, không khí trong lành, ít xô bồ, chùa chiền đậm không khí đạo vị. Tôi về Huế vì “tâm linh” hơn là những xa hoa vật chất.
Cần nâng cao văn hoá tâm linh, xây dựng ý thức trách nhiệm đối với di sản Huế nơi người ở, người đến và cả người đi thì lễ hội nào có thể phá vỡ được không gian Huế? Huế tiên tiến đối với cả nước là ở chỗ ấy, ở chỗ nền tảng đời sống xã hội được gìn giữ, bảo trọng, xây dựng và bồi đắp. Đất thanh lịch, người thanh lịch. Cần quảng bá những chuyến “đến” và “về” vì an lạc của nhân sinh như thế. Huế phải là nơi “về” của hội, như hội Dâu, hội chùa thấm đượm đạo vị và tình thương.
- Xin cảm ơn bà!