Một kiểu tư duy thơ tình
99 bài thơ tình trong “Quà tặng tình yêu” là 99 tác phẩm thơ tự do, và vắng bóng hoàn toàn thơ lục bát truyền thống của dân tộc.
Có thể người tuyển chọn thích thơ tình phải được thể hiện bằng thể thơ tự do phóng khoáng hiện đại hơn là thể thơ gieo vần trên sáu dưới tám khuôn mẫu?
Đó chỉ là phỏng đoán, nhưng chúng ta bắt gặp từ Phan Khôi xót xa “Tình già” ngẫu nhiên gặp nhau ở nơi đất lạ sau hai bốn năm: “Đôi cái đầu đều bạc/Nếu chẳng quen lung, đố có nhìn ra được?/ Ôn chuyện cũ mà thôi/ Liếc đưa nhau đi rồi, con mắt còn có đuôi”.
Cái mạch này xuyên suốt đến bài thơ “Ngựa hoang” của Ng.Đ.Đ.C.Đ và chùm thơ nước ngoài mà Olympia Alberti (nhà thơ Pháp) kết với thi phẩm “Không đề”: “Em cuồng si anh từ mái tóc đến bàn chân/ em cướp anh bằng hiểm nguy tình ái.../ em ngửa nghiêng anh, em bão dông anh/ anh bắt em đam mê và nấn ná bao lần”.
Nhịp điệu thơ khỏe khoắn, phóng khoáng. Tiết tấu thơ nhanh, mạnh, thậm chí gấp gáp. Thơ tự do có lợi thế chở cái sức sống thời đại mới này hơn là thể thơ truyền thống.
“Quà tặng tình yêu” là tiếng lòng cá nhân, là hồn riêng hạnh phúc, bất hạnh khi yêu. Người tuyển chọn ý thức rõ rệt khi gom đủ 5 thế hệ nhà thơ VN hiện đại trong “Quà tặng tình yêu”.
Thế hệ thứ nhất của phong trào thơ mới chối từ những hoen gỉ quen thuộc: Phan Khôi (Tình già), sau đó là Xuân Diệu (Giục giã), Hàn Mặc Tử (Tôi không muốn gặp), Bích Khê (Tranh lõa thể), Vũ Hoàng Chương (Mười hai tháng sáu), T.T.Kh (Hai sắc hoa tigôn)... Thế hệ thứ hai của thời trường kỳ kháng chiến chống Pháp gian lao máu lửa: Hữu Loan (Màu tím hoa sim), Hoàng Cầm (Lá diêu bông)...
Thế hệ thứ ba của thời chống Mỹ ác liệt, sục sôi lạc quan ra trận: Thanh Tùng (Thời hoa đỏ), Xuân Quỳnh (Thơ tình cuối mùa thu), Hữu Thỉnh (Thơ viết ở biển), Vũ Quần Phương (Áo đỏ), Lưu Quang Vũ (Từ biệt)... Thế hệ thứ tư của thời kỳ đổi mới sôi động, mọi sự cứ vỡ ra để rồi sắp đặt lại: Đồng Đức Bốn (Em bỏ chồng về ở với tôi không?), Nguyễn Việt Chiến (Mùa thu không trở lại), Đỗ Trung Quân (Chút tình đầu), Inrasara (Tặng vật), Nguyễn Quang Thiều (Bản tuyên ngôn của tình yêu)...
Và thế hệ nhà thơ trẻ hôm nay phân thân với cái tôi mãnh liệt: Phan Huyền Thư (Hè lỗi hẹn), Vi Thùy Linh (Dệt tầm gai), Đồng Chuông Tử (Bài thơ tình tuổi 16)... Có thể nói người tuyển chọn đã phác ra bức tranh đẹp khá hoàn chỉnh, giúp người đọc hình dung ra dòng sông thơ tình VN hiện đại theo cách riêng.
Ngoài các thi phẩm tình yêu của VN, còn có một tỉ lệ vừa đủ đến độ hợp lý cho các bài thơ tình thế giới trong cấu trúc “Quà tặng tình yêu”: Byron - nước Anh (Anh ra đi), Heine - nước Đức (Những bông hồng tái nhạt), Tagore - Ấn Độ (Bài thơ số 28), Apollinaire - nước Pháp (Lời vĩnh biệt), Mistral - Chile (Chúa trời muốn thế), Kim Sowol - Hàn Quốc (Những bông hoa tàn úa)...
Thơ tình yêu cũng cũ như tình yêu và xưa như trái đất. Chỉ có điều yêu như thế nào để ngày hôm nay mới lạ hơn ngày hôm qua, ngày mai lạ mới hơn ngày hôm nay; sáng tạo thơ như thế nào để khỏi mòn sáo, mới làm cho tình yêu lâu bền hấp dẫn, mới làm cho thơ hay, có sức sống dài lâu. Và tuyển chọn thơ tình cũng phải có cách tư duy thơ tình độc đáo, khác người thì mới không giẫm chân lên con đường mòn người đi trước đã đi.
Thi San