Tính đến chiều 3.6, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2012 đã đi được 2/3 chặng đường. Nếu xét về các con số thống kê, có thể nói kỳ thi này đang diễn ra một cách “bình thường, an toàn, đúng quy chế” như nhận định của lãnh đạo Bộ GDĐT. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, đã đến lúc cần có những thay đổi trong cách ra đề.   

Đừng biến học sinh thành những con vẹt

Nhìn chung, nhóm ra đề môn văn đã cố gắng có sáng tạo, ra đề sát chương trình, khiến HS dễ làm bài, vừa kiểm tra được phần nào trình độ HS, vừa cố gắng thoát ra khỏi khuôn sáo, hướng TS đến những vấn đề xã hội và đạo đức. Việc ra đề về vấn đề “thói dối trá” trong câu 2 thực sự có ý nghĩa đối với HS, đồng thời cũng báo động  vấn nạn hiện nay và đánh động lương tri xã hội. Tuy nhiên, những câu về văn học (câu 1, câu 3a, 3b) vẫn theo lối mòn từ mấy chục năm nay mà những người dạy văn  chỉ mới đọc lên đã thấy chán chường và xấu hổ vì vẫn là một đề  “văn mẫu”. Câu 1 và câu 3 thực chất đều là những câu học thuộc bài.

Những bài ấy đã được bình giảng, in thành sách, dạy luyện thi, được “dò bài” hết năm này qua năm khác - mấy chục năm rồi, đến nỗi nhão ra, viết về nó không còn có gì là sáng tạo, là hứng thú nữa! Những cách thức ra đề ấy không đạt được mục tiêu giáo dục môn văn mà nhà trường và xã hội mong muốn.  HS của ta đã quen thi gì học nấy, nên nếu đề thi chỉ yêu cầu thuộc văn mẫu, học vẹt thì học trò cũng chỉ học như thế mà thôi. Họ sẽ không nói ra ý tưởng của mình, cách hiểu, cách cảm của mình, mà sẽ chỉ nói những điều đã được mớm sẵn. Thế thì dẫu có bắt họ phê phán “thói dối trá” như trong câu 2 thì họ cũng sẽ học và thi một cách dối trá mà thôi!

Giám thị kiểm tra giấy tờ cá nhân của thí sinh trước khi thi môn địa tại HĐT Trường THPT Tân Phong, Q.7, TPHCM. Ảnh: Thanh Uyên

Không có con đường nào khác là phải thay đổi cách ra đề môn ngữ văn. Thay đổi bằng cách nào? Theo tôi, bộ cần mạnh dạn lên kế hoạch thay đổi: Phần kiểm tra kiến thức: Bên cạnh kiểm tra kiến thức văn học, cần tăng thêm kiểm tra khả năng dùng tiếng Việt. Về kiến thức văn học, bên cạnh văn học hiện đại, cần phải kiểm tra cả văn học cổ điển để HS hiểu rằng văn học cổ điển của ông cha ta sáng tạo ra cũng đáng học không kém gì văn học hiện đại. Để kiểm tra kiến thức rộng như thế thì tốt nhất là dùng phương pháp trắc nghiệm khách quan.

Phần nghị luận văn học: Phải ra bài, trích đoạn, vấn đề mới mà học sinh chưa được học để kiểm tra khả năng vận dụng kiến thức, phương pháp phân tích tác phẩm, khả năng cảm thụ và diễn đạt của học sinh. Người thầy chỉ dạy học sinh phương pháp để họ vận dụng vào tác phẩm mới tương tự, chứ không dạy học sinh học vẹt. Việc làm này đã được nói đến từ lâu, bộ từng hứa đến năm 2009 sẽ thay đổi cách ra đề văn, thế nhưng 3 năm qua rồi mọi chuyện vẫn như cũ. Việc thay đổi thế này có khó quá không? Không có gì khó cả, bộ chỉ cần quy định thay đổi cách ra đề văn từ đầu năm học là thầy trò có thể chuẩn bị được ngay. Cách ra đề như tôi vừa nói vẫn đang được các nước  xung quanh như Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc... thực hiện.

(PGS-TS Đoàn Lê Giang  - khoa Văn học và Ngôn ngữ, Trường ĐH KHXH&NV TPHCM)

Môn hóa học: Đề không khó và cũng không hay

Trong 40 câu của đề thì lượng lý thuyết chiếm khoảng 70% và phần lớn nằm trong kiến thức chương trình. Tỉ lệ còn lại là những câu bài tập, tính toán nhanh nhưng cũng không quá khó. Tuy nhiên, đi vào phần tiểu tiết của một vài câu yêu cầu kỹ năng tính toán như câu số 8 thì cũng có những con số dễ nhầm lẫn nên HS phải thật thận trọng đọc kỹ và tính toán chính xác trong một khoảng thời gian nhất định - đây chính là điểm “làm khó” HS. Với cấu trúc đề thi hóa năm nay là một đề không mới và cũng không hay vì nghiêng nhiều về lý thuyết học nhớ và không có điểm phân loại trình độ HS.

(Nhóm GV THPT chuyên Lê Hồng Phong -TPHCM)

Môn địa lý: Không có câu “đánh đố”

Có thể nói, đề địa lý thể hiện đúng yêu cầu của kỳ thi tốt nghiệp, có nghĩa là không có câu nào “đánh đố” TS hay nằm ngoài kiến thức phổ thông. Cấu trúc đề có phần yêu cầu về  kiến thức xã hội (câu có nội dung liên quan đến môi trường) HS dễ có ý để thể hiện hiểu biết của mình, nhưng đây cũng là phần khó nhất vì nếu TS không thể hiện tốt, dễ trình bày lan man, không đúng trọng tâm, thậm chí là lạc đề... Tỉ lệ điểm dành cho phần kiến thức thực tế này cũng hợp lý.

Môn sử: Đề thi sát với chương trình

Nhìn chung, thi môn lịch sử sát với chương trình học, phù hợp với trình độ học sinh trung bình. Tuy nhiên, trong phần chung ở câu 2 cũng cần TS “động não”. Tương tự, ở phần tự chọn, cả hai câu dành cho hai chương trình riêng đều cần phải có một chút tư duy học hiểu chứ không phải học thuộc, song yêu cầu cũng không khó.

(Nhóm GV trung tâm luyện thi Vĩnh Viễn - TPHCM)

Thứ trưởng Bộ GDĐT Nguyễn Vinh Hiển: Nội dung đề thi nằm trong chương trình THPT, chủ yếu là lớp 12, bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng, phù hợp với nội dung học tập và ôn luyện, đảm bảo vừa sức, kiểm tra được kiến thức cơ bản và có khả năng phân hóa trình độ của thí sinh. Đề thi của các môn thi đều không có sai sót và được đánh giá là có khả năng phân loại năng lực, trình độ người học.      H.NG Ông Nguyễn Hoài Chương - Phó Giám đốc Sở GDĐT TPHCM,  Chủ tịch Hội đồng giám khảo: Do tính chất của kỳ thi không phải là thi tuyển mà là  đánh giá chuẩn kiến thức của học sinh, nên yêu cầu của đề sẽ không quá khó và kiến thức nằm hoàn toàn trong chương trình các em đã được học. Thí sinh thuộc bài, tự tin là đã có thể hoàn tất bài thi ở một tỉ lệ nhất định, theo đó sẽ được công nhận tốt nghiệp.    T.U