Thậm chí, một số đại biểu đã đề xuất nên tăng nặng hình phạt bằng cách hạ tuổi của trẻ thành niên từ 18 xuống 16.

Trẻ em phạm tội ngày càng hung hãn

Tại Hà Nội, theo thống kê của cơ quan chức năng, từ năm 2008 - 2011 đã xử lý 968 đối tượng trong lứa tuổi còn ngồi trên ghế nhà trường vi phạm pháp luật hình sự.

Nếu như những năm 2000 trở về trước, tội phạm ở lứa tuổi vị thành niên chỉ thường là các hành vi trộm cắp, gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích không gây nguy hại lớn, thì những năm gần đây, tính chất, mức độ, hành vi tội phạm ngày càng nguy hiểm, hung hãn, hậu quả hết sức nghiêm trọng như giết người cướp của; tham gia các băng nhóm tội phạm có tổ chức như người lớn.

Một trong số những băng tội phạm nhí ra tay giết người do mâu thuẫn hết sức nhỏ nhoi, trong số này chưa ai tới 18 tuổi. Ảnh do Công an TPHCM cung cấp chiều qua (2.11).

Đặc biệt, theo Phòng CSĐT (PC45)- CA TP.Hà Nội: Các hành vi gây rối, trong đó nổi lên tình trạng học sinh tụ tập thành băng nhóm, dùng hung khí để giải quyết mâu thuẫn, có những vụ gây chết người mà nguyên nhân có thể chỉ vì những mâu thuẫn rất nhỏ ngày càng tăng...

Lỗi trước hết thuộc về gia đình...

Đại tá Nguyễn Đức Chung - GĐ CA TP.Hà Nội - cho biết: Qua thực tiễn, có thể rút ra nguyên nhân đầu tiên và chủ yếu xuất phát từ các gia đình, bởi môi trường sống trong gia đình có tác động đầu tiên và ảnh hưởng sâu sắc tới quá trình phát triển nhân cách của các em. Hiện nhiều gia đình quá nuông chiều con cái, thiếu quan tâm trong việc quản lý và giáo dục, ỷ lại cho nhà trường và xã hội “dạy dỗ”. Chính từ thái độ bàng quan của gia đình đã mặc nhiên hình thành trong các em tâm lý dối trá.

Nhà giáo Lê Thúy Hà - nguyên giáo viên Trường THPT Lý Thường Kiệt (Hà Nội) - phân tích: Nền tảng gia đình đã và đang bị phá vỡ, những đứa trẻ là nạn nhân trực tiếp và gián tiếp trong môi trường sống gia đình đang bị phá vỡ sẽ ra sao trong tương lai?

Bị cáo Lê Thành Danh phạm tội giết cha. Sáng, trưa, chiều, tối mẹ Danh nhận không biết bao trận đòn chí tử từ người cha nát rượu. Danh kể: Không biết bao lần mẹ bị đánh... Và một lần, khi tập vé số mới chỉ bán được vài chục tờ vì mưa bão, về nhà thấy cha đang đánh mẹ. Không thể chịu đựng hơn được nữa, Danh với ngay con dao mà mẹ đang chẻ củi ở đầu hè để gây án...

Theo nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu tội phạm học và phòng ngừa tội phạm (Học viện Cảnh sát nhân dân) thì có tới 46% số đối tượng phạm tội có gia đình phức tạp, 18% có hoàn cảnh cha mẹ ly dị...

… và xã hội

Theo đại tá Nguyễn Đức Chung, việc quản lý thiếu chặt chẽ của các ngành chức năng đối với các loại phim ảnh bạo lực, văn hóa phẩm đồi trụy, các hoạt động kinh doanh ở các quán karaoke, các dịch vụ Internet... đã gây ảnh hưởng rất lớn tới tâm lý của trẻ vị thành niên.

GS-TS Vũ Gia Hiền - chuyên gia tư vấn tâm lý giáo dục hôn nhân và gia đình - chia sẻ: Trẻ em bây giờ thụ hưởng được các thành tựu về công nghệ nên biết được khá nhiều điều.

Các đối tượng trẻ em phạm tội bị Công an Hà Nội bắt giữ. Ảnh: Phi Long

Từ đó, dẫn đến sự hưởng thụ vật chất qua các kênh thông tin nhiều hơn cái chúng có. Ví dụ như các em biết đến ôtô, xe máy, đồng hồ, túi xách và các thú ăn chơi nhưng bản thân không có khả năng tiếp cận. Xã hội cũng không cung cấp đầy đủ các sân chơi bổ ích và mang tính chất giáo dục lành mạnh cho trẻ em. Sự hụt hẫng về hiểu biết, về hưởng thụ vật chất và thực tế nghèo khổ đã đẩy  trẻ em đến các hành động ngông cuồng. Các em tự kiếm tìm, tự thỏa mãn sở thích và thú vui theo cách của chúng. Các hành vi phạm tội từ đó mà ra.

Nhà giáo Lê Thúy Hà đặt câu hỏi: Chỉ cần khảo sát quanh khu vực cổng trường học xem có bao nhiêu tiệm Internet, bao nhiêu trò chơi game bạo lực? Chỉ tính vụ án Lê Văn Luyện giết người, một tờ báo mạng đăng tải đến cả trên trăm bài báo. Những vụ án ghê rợn được đánh giá hút khách nên không ít tờ báo khai thác triệt để. Bây giờ số trẻ phạm tội gia tăng, ta đổ lỗi cho ai?  

Dấu hiệu bất lực?


Đai tá Nguyễn Đức Chung dự báo trong thời gian tới, số lượng các vụ vi phạm pháp luật trong giới trẻ ở độ tuổi vị thành niên sẽ vẫn tiếp tục gia tăng; tính chất của hành vi vi phạm ngày càng nghiêm trọng... Do vậy, công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm trong tuổi vị thành niên đòi hỏi phải phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn bộ hệ thống chính trị; đòi hỏi toàn xã hội cần chủ động tham gia phòng ngừa, phát hiện.

Về việc một số đại biểu Quốc hội đề xuất nên tăng nặng hình phạt bằng cách hạ tuổi trẻ thành niên từ 18 xuống 16, GS-TS Vũ Gia Hiền bày tỏ: Lấy sự trừng trị để ngăn chặn tội phạm là đi ngược lại với văn minh của nhân loại. Thế giới đã đặt tính nhân đạo trong xử phạt người phạm tội làm giá trị tiến bộ. Tăng nặng hình phạt để hạn chế trẻ em phạm tội là biện pháp tiêu cực. Làm sao để cho đứa trẻ không phạm tội mới là việc của chúng ta, còn để cho nó phạm tội rồi kết án thì đó là sự bất lực của cả xã hội.

Theo GS, báo chí truyền thông phải có trách nhiệm hơn trong việc đưa tin. Có không ít tin tức gây sốc để bán báo, nhưng người đưa tin không tính đến hậu quả xã hội mà thông tin đó gây ra. Trẻ em suy nghĩ đơn giản, thích bắt chước, cho nên nhiều khi các em lại bắt chước những chuyện gây sốc mà báo chí nêu.

“Gia đình là ''công sự'' để bảo vệ trẻ em”

Bảo vệ trẻ em đừng sa vào con đường phạm tội trước tiên và chủ yếu là gia đình. Trẻ em hư thì gia đình phải chịu trách nhiệm. Gia đình là trung tâm và cũng là tế bào của xã hội, trẻ em phạm tội nhiều chứng tỏ xuất hiện nhiều tế bào ung thư.

Có một sự thay đổi làm ảnh hưởng đến giáo dục gia đình, đó là đất nước có xu hướng chuyển dịch từ kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp. Trong môi trường nông nghiệp, cộng đồng làng xã, cha mẹ dễ dàng quản lý con cái. Nhưng khi xuất hiện đời sống công nghiệp, cha mẹ đi làm xa hoặc con cái đi học xa, cha mẹ mất khả năng quản lý con cái.  

Trong môi trường mới này, gia đình phải biết thay đổi từ giáo dục quản lý hành vi sang giáo dục nhận thức, hướng dẫn con cái về ý thức tự giác. Cũng không thể không tính đến trách nhiệm của nhà trường. Giáo dục học đường nặng cung cấp kiến thức, nhưng lại thiếu giáo dục nhân cách và đạo đức làm người. Đây là một điều cần phải cảnh tỉnh. Ép buộc học trò học thêm để thu tiền, hay cho điểm vì các mối quan hệ riêng... là tính thực dụng đặt lên trên đạo đức nghề nghiệp. Chủ nghĩa thực dụng ở những người thầy có tác động tiêu cực đến học sinh. Cho nên, từ một mâu thuẫn nhỏ- thay vì giải quyết bằng lời nói thì trẻ em lại dùng bạo lực để giành phần thắng. GS-TS Vũ Gia Hiền – chuyên gia tư vấn tâm lý giáo dục hôn nhân và gia đình