Một người hút thuốc sẽ khiến nhiều người bị tác hại. Ảnh: Giang Huy
Hoạt động phòng, chống tác hại thuốc lá: Cần nguồn kinh phí thường xuyên
Hiện nay, kinh phí cho kiểm soát thuốc lá ở VN phụ thuộc rất nhiều vào các nhà tài trợ quốc tế, sự hỗ trợ của Chính phủ chỉ chiếm 10%.
Trong lúc VN có dân số 87.000.000 người, số người hút thuốc lá trên 15.000.000 người, mà kinh phí cho hoạt động phòng, chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) chỉ là 50.000USD thì Lào - dân số 6.800.000 người, số người hút TL dưới 2.000.000 người, nhưng kinh phí cho PCTHTL là 3.000.000USD.
Theo báo cáo của các tỉnh về thực hiện NQ 12/2000/NQ-CP giai đoạn 2000-2010 thì đại đa số các tỉnh không phân bổ kinh phí cho PCTHTL; TPHCM: Được cấp 800 triệu đồng từ năm 2000-2010; một số tỉnh có kinh phí cho hoạt động PCTHTL là từ dự án do các tổ chức PCTHTL thực hiện tại địa phương.
Ngân sách nhà nước cấp cho công tác PCTHTL tại T.Ư thấp, khoảng gần 1 tỉ đồng năm 2011, tương đương 0,5% kinh phí của Thái Lan đầu tư cho công tác PCTHTL trong khi số người hút thuốc của Thái Lan chỉ bằng 2/3 số người hút thuốc của VN. Do không chủ động được nguồn tài chính, phụ thuộc vào nguồn tài trợ quốc tế, nên việc tổ chức thực hiện hoạt động PCTHTL không đồng bộ, không thường xuyên.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp thuốc lá là yếu tố nguy cơ thứ hai trong 10 yếu tố nguy cơ hàng đầu đe doạ sức khoẻ người dân ở các nước đang phát triển. Tại VN, các bệnh có nguyên nhân chính từ sử dụng TL như đột quỵ, bệnh mạch vành, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, ung thư phổi... là nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong ở nam với gần 11% tổng số ca tử vong.
TL là nguyên nhân gây tử vong nhưng có thể phòng tránh được. Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khoẻ cộng đồng (NCSKCĐ) là giải pháp để bảo vệ sức khoẻ người dân VN, giảm các chi phí kinh tế xã hội do sử dụng TL.
Kinh nghiệm của các nước thành lập Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ cho thấy, nguồn hình thành chủ yếu của quỹ là từ các khoản đóng góp bắt buộc của người sử dụng và DN SX, nhập khẩu TL. Lý do vì: TL là sản phẩm không khuyến khích tiêu dùng do gây tác hại trực tiếp đến sức khoẻ người dân và KTXH. Người hút thuốc ngoài việc gây ra bệnh tật cho bản thân, còn gây tổn thất cho gia đình và xã hội, do vậy có nghĩa vụ đóng góp một khoản tiền để góp phần cùng Nhà nước hạn chế một phần tác hại do việc sử dụng TL gây ra.
Các cơ sở SXKD, nhập khẩu TL cũng phải có trách nhiệm đóng góp vào quỹ từ lợi nhuận sau thuế. Theo tính toán, chỉ nộp thêm khoảng từ 100 - 400 đồng/bao TL đã có một khoản kinh phí đủ lớn để phục vụ cho hoạt động PCTHTL hiện nay.