Tuy nhiên, nguồn vốn này như... “muối bỏ bể” nếu so với nhu cầu đầu tư vài trăm tỉ đồng/xã để “lên” được nông thôn mới (NTM) theo đề án được duyệt...

Chất lượng đề án còn... lơ tơ mơ

Theo ông Nguyễn Thanh Cẩn - Giám đốc Sở NNPTNT, Thường trực BCĐ tỉnh - đến nay toàn tỉnh mới có 23 xã có đồ án quy hoạch được duyệt, 13 xã chờ thẩm định và 100 xã đang hợp đồng với đơn vị tư vấn. Qua khảo sát cho thấy, một số quy hoạch chưa đạt chất lượng, chưa sát thực tế, thiếu việc lấy ý kiến của dân; thậm chí có xã làm còn hình thức, khoán trắng cho đơn vị tư vấn tự đi điều tra, khảo sát hiện trạng nên làm rất sơ sài... Đối với đề án xây dựng NTM, 29 xã có đề án được duyệt, 3 xã đang thẩm định, 8 xã chờ thẩm định. Tuy nhiên, nội dung đề án vẫn nặng về phát triển cơ sở hạ tầng, chưa chú trọng các tiêu chí khác (phát triển sản xuất, tăng thu nhập, giải quyết vấn đề môi trường, văn hóa...).  

Đáng chú ý là, các mục tiêu đề ra với nhu cầu đầu tư hàng trăm tỉ đồng/xã, nhưng đề án lại không đưa ra được nguồn lực đảm bảo và lộ trình thực hiện thích hợp với cơ chế huy động nội lực của chủ thể (người dân). Phần lớn đề án chỉ trông chờ vào ngân sách, giải pháp huy động vốn khác thiếu tính thực tiễn nên lúng túng trong thực hiện.

Cũng theo lãnh đạo Sở NNPTNT, nhu cầu đầu tư của các xã không chỉ đơn thuần  “phóng” to để tranh thủ nguồn vốn hỗ trợ, mà thực chất đây còn là khó khăn của tỉnh do nhiều xã thuộc vùng sâu, vùng xa với đặc trưng nền đất yếu, mạng lưới kinh, rạch chằng chịt, lũ lụt thường xuyên và thiếu vật liệu xây dựng tại chỗ. Vì vậy, việc xây dựng và bảo trì hệ thống kết cấu hạ tầng đạt chuẩn theo quy định của Bộ tiêu chí NTM đặt ra nhu cầu vốn... cao ngất ngưỡng như vậy!

Báo cáo của BCĐ tỉnh cũng nhìn nhận, một trong những nguyên nhân dẫn tới chất lượng đề án chưa cao và khó cả trong việc huy động nguồn lực là khâu tuyên truyền, vận động chưa đạt yêu cầu đề ra. Nhiều xã coi việc này là của “nhà nước cấp trên”, do vậy việc xây dựng đồ án quy hoạch và đề án xây dựng NTM xã đều khoán trắng cho đơn vị tư vấn “tự biên tự diễn”, cấp huyện lại thiếu kiểm tra đôn đốc và hỗ trợ xã kịp thời... Qua khảo sát 10 xã điểm được đưa vào Nghị quyết Đảng bộ tỉnh, mới có 5 xã đạt từ 9 - 13 tiêu chí, 5 xã chỉ mới đạt từ 3 - 6 tiêu chí. 5 xã này rất khó trong 3 năm nữa (tới năm 2015) đi được đến đích 19 tiêu chí!

Cần có vai trò phản biện đề án

Để tiến trình xây dựng NTM có thể nhanh hơn, ông Nguyễn Thanh Cẩn cho rằng, ngoài việc đẩy mạnh hơn nữa việc tuyên truyền, thuyết phục để cán bộ xã và người dân hiểu đúng, hiểu đủ và hiểu rõ lợi ích của việc xây dựng NTM - từ đó tích cực tham gia - phải quán triệt cho chính quyền các xã phương châm: Tiêu chí nào dễ đạt, cần vốn ít thì làm trước, làm ngay; tiêu chí nào cần “Nhà nước và nhân dân cùng làm” thì họp dân cùng bàn để cả cộng đồng cùng chung tay; quá trình xây dựng đồ án, BQL các xã phải trực tiếp khảo sát, đo đạc, tổ chức lấy ý kiến dân...

Để có sự phối hợp đồng bộ, một biện pháp quan trọng khác nhằm nâng cao chất lượng và tính khả thi của đề án NTM chính là phải có hoạt động phản biện. Ông Cẩn đề nghị phải có tổ tư vấn phản biện bao gồm các ngành KHĐT, tài chính, xây dựng, NNPTNT... Tổ này sẽ nghe báo cáo mẫu về trình tự, nội dung, kết quả thực hiện đồ án quy hoạch, đề án xây dựng NTM ở một số xã và cách thức tổ chức thẩm định, phê duyệt của cấp huyện để từ đó góp ý, phản biện, rút kinh nghiệm, tập huấn nhân rộng cho cả đơn vị tư vấn và bộ phận tham mưu thẩm định, phê duyệt... Có như vậy mới thật sự nâng cao chất lượng đồ án, đề án, tạo tính khả thi cao trong tổ chức thực hiện, thoát ra khỏi lúng túng như hiện nay.