Việt Nam: Con hổ tiếp theo ở Châu Á

LĐCT Ngọc Vân
Việt Nam có thể trở thành một con hổ mới của Châu Á nếu duy trì tốc độ tăng trưởng 7%.

Quốc gia nào ở Châu Á đã mạnh mẽ tiến lên phía trước trong 25 năm qua, đưa hàng triệu người thoát đói nghèo? Nền kinh tế nào ở Châu Á phụ thuộc chính vào nông thôn sẽ trở thành động lực tiếp theo của sự phát triển châu lục?

Nhiều người sẽ trả lời "Trung Quốc" cho câu hỏi thứ nhất và "Ấn Độ" cho câu hỏi thứ hai. Nhưng những câu trả lời này đều bỏ sót một nước mà ở bất kỳ phần nào khác của thế giới, sẽ nổi bật vì những thành công trong quá khứ và hứa hẹn trong tương lai.

Không giống Trung Quốc hay Ấn Độ, Việt Nam thiếu lợi thế của một nền kinh tế tầm cỡ châu lục, do đó những bài học về sự trỗi dậy của Việt Nam có thể áp dụng được ở nhiều nước đang phát triển khác, nhất là những nước lân cận.

Khi công ty của Jonathan Moreno tìm kiếm một địa điểm để đặt nhà máy mới sản xuất các thiết bị y tế vào năm 2009, ông đã loại trừ phần lớn các nơi trên thế giới. Châu Âu và Mỹ quá đắt đỏ, Ấn Độ quá phức tạp còn Trung Quốc quá chắp vá về quyền sở hữu trí tuệ. Cuối cùng, Việt Nam là ứng viên còn sót lại.

Tuy nhiên, dường như điều đó vẫn khá rủi ro khi Việt Nam chỉ vừa mới nổi lên là một điểm đến cho các nhà đầu tư nước ngoài. Bảy năm sau, ông Moreno tận mắt khảo sát thực tế - nhân viên lắp ráp các thiết bị thăm dò chẩn đoán phức tạp trong một căn phòng giống như phòng thí nghiệm - và ông đã quả quyết về địa điểm để công ty Diversatek của mình mở rộng tiếp theo. "Ở đây, ở kia và ở kia" - ông nói, chỉ tay vào hai bên.

Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam đạt mức kỷ lục trong năm 2015 và tiếp tục tăng mạnh trong năm nay. Trong 6 tháng đầu năm 2016, Việt Nam đã ký các thỏa thuận trị giá 11,3 tỉ USD, tăng 105% so với cùng kỳ năm ngoái, bất chấp nền kinh tế toàn cầu phát triển ỳ ạch. Các thỏa thuận thương mại tự do lớn giải thích cho thành quả này. Nhưng có điều đó sâu sắc hơn đang xảy ra. Giống như Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc trước đó, Việt Nam đang là sự pha trộn của các yếu tố tăng trưởng nhanh và bền vững.

Việt Nam đã có một hồ sơ phát triển mạnh nhưng thường không được đánh giá đúng mức. Kể từ năm 1990, tăng trưởng trung bình của Việt Nam gần đạt mức 6%/năm tính trên đầu người, đứng thứ hai chỉ sau Trung Quốc. Mức tăng trưởng đó giúp Việt Nam được xếp vào hàng các nước có thu nhập trung bình, thay vì mức các nước nghèo nhất thế giới như trước. Nếu Việt Nam có thể duy trì được tốc độ phát triển 7% trong vòng một  thập niên nữa, Việt Nam sẽ tiếp bước Hàn Quốc và Đài Loan để trở thành một con hổ mới của Châu Á. Nhưng đó chưa phải là một điều chắc chắn. Nếu tăng trưởng rơi trở lại ở mức 4%, Việt Nam sẽ có kết cục như Thái Lan và Brazil.

Có lẽ yếu tố lớn nhất có lợi cho Việt Nam là vị trí địa lý. Chung đường biên giới với Trung Quốc là một lợi thế cạnh tranh. Không có nước nào gần với trung tâm sản xuất ở phía nam Trung Quốc hơn Việt Nam, với các tuyến kết nối cả bằng đường bộ và đường biển. Khi tiền công ở Trung Quốc tăng lên, Việt Nam rõ ràng sẽ trở thành một điểm đến thay thế để các công ty chuyển sang một trung tâm sản xuất có chi phí thấp hơn, đặc biệt là nếu họ muốn duy trì liên kết ngược trở lại với chuỗi cung ứng dồi dào ở Trung Quốc.

Dân số trẻ cũng là một lợi thế làm tăng sức hấp dẫn của Việt Nam. Độ tuổi trung bình của Trung Quốc là 36, trong khi Việt Nam là 30.7. Chẳng bao lâu, dân số bắt đầu già đi nhanh chóng, nhưng lực lượng lao động thành thị vẫn có nhiều phạm vi phát triển. 7/10 người Việt Nam sống ở nông thôn, tương đương với tỉ lệ ở Ấn Độ, so với chỉ 44% ở Trung Quốc. Nguồn lao động nông thôn sẽ giúp giảm áp lực tiền lương, cho Việt Nam thời gian để xây dựng các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động, một điều cần thiết đối với quốc gia có gần 100 triệu dân.

Nhiều nước khác cũng tự hào về lực lượng lao động trẻ, nhưng ít nước có chính sách hiệu quả như Việt Nam. Kể từ đầu những năm 1990, Chính phủ đã mở cửa cho đầu tư và thương mại quốc tế. Điều này tạo niềm tin cho các công ty nước ngoài xây dựng nhà máy ở Việt Nam. Các nhà đầu tư nước ngoài chiếm 1/4 chi tiêu vốn hàng năm. Thương mại chiếm khoảng 150% GDP, lớn hơn bất cứ nước nào có cùng mức GDP tính theo đầu người.

Các nhà đầu tư cũng yên tâm về sự ổn định trong kế hoạch dài hạn của Việt Nam. Việt Nam dùng kế hoạch 5 năm làm định hướng phát triển. 63 tỉnh thành Việt Nam cạnh tranh nhau để thu hút đầu tư. Một mô hình phát triển các khu công nghiệp có vốn đầu tư và quản lý nước ngoài bắt đầu tại TPHCM vào năm 1991 và kể từ đó đã được nhân rộng ở nhiều nơi khác.

Lực lượng lao động Việt Nam không chỉ trẻ mà còn lành nghề. Khoản tiền đầu tư cho giáo dục chiếm 6,3% GDP, cao hơn 2% so với các nước có thu nhập thấp và trung bình. Mặc dù một số Chính phủ thậm chí chi nhiều hơn, nhưng chi tiêu của Việt Nam được tập trung tốt, nhằm thúc đẩy tuyển sinh và đảm bảo các tiêu chuẩn tối thiểu.

Trong bảng xếp hạng toàn cầu, học sinh 15 tuổi của Việt Nam đánh bại các bạn đồng trang lứa ở Mỹ và Anh về toán và khoa học. Điều đó có lợi khi làm việc tại nhà máy. Ở Saitex, một nhà máy sản xuất vải bò cao cấp, công nhân phải điều khiển được những máy móc phức tạp để có thể sản xuất được những chiếc quần bò rách phổ biến ở phương Tây.

Trên hết, Việt Nam đang gặt hái được những thành quả từ các hiệp định thương mại. Việt Nam được cho là nước hưởng lợi lớn nhất từ Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP. Chính trường Mỹ đang trong giai đoạn sắp chuyển giao quyền lực, lãnh đạo mới có thể quay lưng lại với TPP dẫn đến khả năng TPP không được thông qua. Nhưng ngay cả khi điều đó xảy ra, Việt Nam vẫn ổn. TPP đã giúp Việt Nam quảng cáo về khả năng của mình. Bên cạnh đó, Việt Nam còn có những hiệp định lớn khác, như hiệp định thương mại tự do với EU vừa được chính thức ký kết, và hiệp định thương mại tự do với Hàn Quốc đã có hiệu lực từ tháng 12.

Tuy nhiên, Việt Nam cũng đang đối mặt với một loạt thách thức, mà bất kỳ thách thức nào cũng có thể cản trở sự phát triển. Đầu cơ thái quá trong một thời gian đã dẫn đến bong bóng bất động sản. Bong bóng vỡ năm 2011, để lại các ngân hàng với những món nợ xấu. Việt nam đã thành lập một "ngân hàng nợ xấu" và bắt đầu thanh lọc hệ thống ngân hàng của mình. Tuy nhiên, việc bơm nguồn vốn mới vào ngân hàng diễn ra khá chậm chạp và có sự do dự về việc hiện đại hóa hoạt động ngân hàng.

Một khu vực quan trọng khác là kinh tế tư nhân. Theo Ngân hàng Thế giới, năng suất khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam đã giảm mạnh trong 10 năm qua, xuống mức 0.7, bằng mức của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Mặc dù Việt Nam được hưởng lợi từ đầu tư nước ngoài, song chỉ có 36% doanh nghiệp tích hợp vào các ngành công nghiệp xuất khẩu, so với 60% ở Malaysia và Thái Lan - theo Ngân hàng Phát triển Châu Á ADB. Trong một số trường hợp, chẳng hạn như Samsung có kế hoạch đầu tư 3 tỉ USD để sản xuất điện thoại di động ở Việt Nam, nhưng các nhà cung cấp trong nước hầu như không cung cấp được gì ngoài vỏ nhựa. Ông Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Nghiên cứu của Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fullbright tại TPHCM nói rằng, chính phủ cần giúp xây dựng chuỗi cung ứng, chẳng hạn như đào tạo các công ty sản xuất dệt may để hỗ trợ cho ngành dệt may.

Có cơ sở để lạc quan một cách thận trọng. Bộ Kế hoạch Đầu tư và WB đã vạch ra một chiến lược cho sự thay đổi vào đầu năm nay. Trong báo cáo chung "Việt Nam 2035", đề cập chi tiết cách thức làm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa có tính thương mại hơn và phục hồi năng lực khu vực tư nhân. Tài chính công suy yếu, thâm hụt thương mại hơn 6% GDP trong 5 năm liên tiếp trong 2016, càng gây sức ép với chính phủ. Để tăng nguồn thu, chính phủ đã bán cổ phần ở hơn 200 doanh nghiệp vừa và nhỏ trong năm ngoái, nhiều nhất từ trước đến nay. Đây hầu hết là những cổ phần nhỏ, nhưng trong tháng 7 chính phủ đã có bước đi táo bạo, thoái 49% vốn khỏi Vinamilk. Các nhà đầu tư hy vọng điều này sẽ thúc đẩy mạnh mẽ hơn cải cách doanh nghiệp nhà nước.

Sau nhiều năm tăng trưởng vững chắc, Việt Nam đã gần đạt đến cột mốc quan trọng. Hiện Việt Nam được xếp vào hàng các quốc gia có thu nhập trung bình, mất quyền hưởng ưu đãi tài chính của các ngân hàng phát triển. Năm 2017, WB sẽ bắt đầu rút dần cho vay ưu đãi. Đối với Việt Nam, đây là thời điểm chứng tỏ nước này đã đi xa đến đâu và sẽ tiếp tục đi tiếp trên con đường chông gai phía trước. Việt Nam có cơ hội để trở thành một câu chuyện thành công lớn tiếp theo của Châu Á. Việt Nam sẽ đủ dũng khí để tới được đích đến này.

[QC] Đăng tin tuyển dụng, tìm việc làm nhanh, uy tín tại trang Việc Làm Báo Lao Động.

Bình luận

Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Video xem nhiều nhất

Top 5 showbiz: MC nóng bỏng nhất VTV là ai?