Các bộ “mổ xẻ” nguyên nhân vì sao khoa học công nghệ có tiền nhưng vẫn “ì ạch”?

LĐO Khánh Linh
Hội nghị trực tuyến toàn quốc với chủ đề “Khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế-xã hội” do Bộ KHCN tổ chức ngày 4.1 tại Hà Nội.

Lần đầu tiên, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cùng đại diện lãnh đạo các Bộ ban ngành đã cùng nhau đánh giá thẳng thắn các kết quả khoa học và công nghệ (KHCN) đạt được trong thời gian qua tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc với chủ đề “Khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế-xã hội” do Bộ KHCN tổ chức ngày 4.1 tại Hà Nội. Trong đó, nổi lên là câu chuyện vì sao nước ta dù nhiều người giỏi, người tài nhưng KHCN vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

Các bộ cùng “lên tiếng”

Theo Bộ trưởng Bộ KHCN Chu Ngọc Anh, mặc dù điều kiện còn khó khăn, nhưng thời gian qua, KHCN Việt Nam đã có những bước tiến lớn, tham gia tích cực vào giải quyết các vấn đề kinh tế xã hội, bám sát, phục vụ trực tiếp cho các ngành, các lĩnh vực trọng điểm của đất nước, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, ngành sản xuất.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Bế Xuân Trường thắng thắn cho rằng, dù đã sớm nhận thức được vai trò của KHCN trong phát triển KT-XH, coi cuộc cách mạng KHCN là vấn đề then chốt nhưng vì chưa có những bước đi cụ thể và giải pháp tổ chức thực hiện đồng bộ nên chưa phát huy hiệu quả, dẫn đến nền KHCN bị thui chột cả chục năm qua.

Ngoài ra, theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, hiện nay ngân sách cho KHCN được phân bổ 2% tổng chi ngân sách, tuy nhiên khi quyết toán thường lại dư, có địa phương thậm chí còn phân bổ tiền chi cho hoạt động nghiên cứu KHCN sang hoạt động khác. Vì vậy, Bộ trưởng Tiến cho rằng: “Cần nghiên cứu lại cách phân bổ ngân sách, việc phân bổ theo cách chia đều nên xem lại, làm cái gì “ra tấm ra món”. Nên đầu tư có trọng điểm, trọng tâm, ưu tiên địa phương có nhu cầu lớn, có nguồn nhân lực, có phòng thí nghiệm, cơ sở nghiên cứu…”

Mặt khác, bà Tiến cho rằng, cần đi sâu hơn vào cơ chế khoán và đặt hàng bởi cơ chế hiện nay rất nhiều thủ tục, thay vào đó có thể chuyển sang đặt hàng nhà KH ví dụ trong 1 năm hoặc 6 tháng ra sản phẩm mới, tiền đề xuất thực hiện sẽ qua quá trình thẩm định nhưng nhanh chóng hơn. Đồng thời, kết nối chặt chẽ ba nhà là nhà KH có năng lực, nhà quản lý và doanh nghiệp. Mô hình ở nước ngoài là nhà nghiên cứu và nhà sản xuất sẽ tự nuôi lấy nhau bằng cơ chế tự chủ, đưa sản phẩm công nghệ ra thị trường để phục vụ.

Ông Trường cho rằng: “Để KHCN thực sự trở thành động lực cần có cơ chế chính sách thu hút nhân tài. Hiện nay có hiện tượng người trong nước muốn ra nước ngoài, còn người ở nước ngoài lại muốn ra nước ngoài. Đây là câu chuyện có thật, chính vì vậy để người tài VN phát huy được cần xây dựng cơ chế đồng bộ, đặc biệt là về mặt tài chính”.

“KHCN cần lắng nghe "hơi thở cuộc sống"”

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đánh giá, xếp hạng về kinh tế của Việt Nam đứng trên 100 nhưng xếp hạng chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu đứng thứ 59. Trong đó, các nhóm chỉ tiêu đầu ra liên quan trực tiếp đến KHCN xếp dưới 50. Điều đó cho thấy, dù còn bất cập nhưng giới KHCN nước ta rất cố gắng so với mặt bằng chung.

Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của Việt Nam vẫn xếp thứ 56, chỉ số sẵn sàng công nghệ đứng thứ 92/140 quốc gia và vùng lãnh thổ. “Chúng tôi nhận thấy rằng điều này không phải do các nhà KH gây ra mà do cơ chế của nhà nước”, Thủ tướng nói.

Mặt khác, Thủ tướng nhận định, một tồn tại nữa là nghiên cứu nhiều nhưng ứng dụng ít. Do đó, đầu tư cho KHCN cần bám sát hơn nhu cầu thực tiễn và thiết thực hơn, ưu tiên đầu tư các đề án, đề tài phục vụ thiết thực cho đất nước. Quản lý nhà nước trên một số mặt có tiến bộ nhưng còn bất cập như đo lường chất lượng, sở hữu trí tuệ…

Bên cạnh đó, Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu KHCN phải gắn với thị trường trên cơ sở hiểu thị trường đang cần gì, sẽ cần gì để đưa ra hướng đi phù hợp nhất. Chất lượng, giá trị đem lại của sản phẩm công nghệ phải thực sự do thị trường đánh giá, quyết định. Đồng thời, cân nhắc hình thành một chợ giao dịch về công nghệ để ở đó, nhu cầu công nghệ và sản phẩm công nghệ có thể giao thoa với nhau.

Đặc biệt, phải tách hoạt động KH ra khỏi hoạt động hành chính, tránh tình trạng hành chính hóa nghiên cứu KH. Nếu các nhà KH suốt ngày lo nghĩ thủ tục hành chính thì rơi rụng về am hiểu chuyên môn trong khi am hiểu về thủ tục hành chính lại tăng lên. “Hãy làm quen với tư duy quản lý KH chỉ dựa vào kết quả chứ không nên dựa vào quá trình. Đừng để các nhà KH phải lo mua hóa đơn vất vả”, Thủ tướng nói.

“Cán bộ KHCN đã giỏi chuyên môn rồi còn phải biết kinh tế, phải vận dụng vào kinh tế, vào đời sống, phải có thực tiễn. Chứ KHCN giữa trời thì làm sao biết đời sống sản xuất ra làm sao”, Thủ tướng lưu ý và đề nghị Bộ và các đơn vị trong hệ thống KHCN bám sát thực tiễn, bám sát doanh nghiệp, lắng nghe "hơi thở cuộc sống", xem cuộc sống cần gì với tinh thần phối hợp tốt “3 nhà”: nhà KH, nhà nước, nhà sản xuất.

 

[QC] Đăng tin tuyển dụng, tìm việc làm nhanh, uy tín tại trang Việc Làm Báo Lao Động.

Bình luận

Hồng Hà
Không làm vì “ngợp” vì “ngại”, vì KHCN Thế giới quá siêu, mọi thứ của họ làm ra quá ư hoàn hảo, thì ta mãi là nơi tiêu thụ sản phẩm, nuôi sống và làm giàu cho họ, liệu chúng ta chấp nhận mãi vậy sao ?. Nhập khẩu hàng hóa về tă nggiá bán là đã có lời lớn, nhập cái ô tô về bán với giá cao gấp 3 đến 4 lần…vậy cần gì phải nghiên cứu sản xuất ra cái ô tô mới mà làm gì, bán chắc gì đã lời hơn, vì mọi thứ đầu vào để SX ra sản phẩm mới của ta đều phải NK, muốn NK phải qua trăm thứ lệ phí, thuế, trong khi ở nước họ đa phần tất tật chỉ 5% thậm chí là 0%, vì thế ta không cạnh tranh nỗi với họ về cơ chế giá. Biết NK về bán là lợi đơn lợi kép, nhưng cũng có nghĩa là ta phải bỏ hết ngoại tệ ra để NK, hàng NK về khi bán ta tăng giá lên nhiều lần vô hình dung phải in thêm tiền để bù vào giá sinh ra lạm phát, VNĐ mất giá, hoặc nếu không in thêm tiền mà cứ mua với giá đắt thì nghĩa là ta phải mất nhiều công sức kéo cày để mua sản phẩm không xứng với sức lao động đã bỏ ra. Tuy nhiên, nếu ta biết bỏ chất xám nghiên cứu SX ra một sản phẩm mới, rồi tìm và chọn nhà cung cấp linh kiện với giá hợp lý, với CS ưu tiên về thuế NK linh kiện, cộng với giá nhân công của ta thấp, thì tổng giá thành sau khi SX sẽ thấp hơn giá NK thậm chí bằng giá NK, thì ta vẫn có lợi hơn vì ta không phải mất toàn bộ số ngoại tệ để NK, lại có tiền trả lương nuôi sống người lao động, lại có được sản phẩm mang thương hiệu Việt, vậy là lợi đơn lợi kép còn gì. Vì thế, phải biết hy sinh cái lợi trước mắt để có cái lợi lâu dài cho đất nước, nếu không mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu KHCN nhằm sản xuất ra nhiều sản phẩm mới trong nước, thì VN mãi vẫn chỉ là công xưởng của TG, đất nước mãi nghèo, suốt đời phải đi làm thuê cho các nước khác ngay trên mãnh đất của cha ông.
Trả lời - -
Hương Ly
Thời gian qua khối KHCN tự do đã có nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu ứng dụng, nhiều kỹ sư Hai lúa đã nghiên cứu và chế tạo ra nhiều sản phẩm hữu ích phục vụ cho ngành nông nghiệp trong nước và XK. Đặc biệt là trong lĩnh vực CN thông tin, đã có nhiều nghiên cứu ứng dụng góp phần đưa ngành CNTT VN lên tầm cao mới, PT nhanh không kém gì các nước trong khu vực và trên TG, tuy nhiên những sản phẩm này chỉ mang tính ứng dụng trực tiếp cho những đối tượng công việc cụ thể mà chưa được đăng ký bản quyền vì thế nên chưa được CQ nào, nước nào công nhận đó là sự thiệt thòi lớn cho VN. Với khối KHCN cấp Quốc gia, tuy đã được đầu tư cơ sở vật chất cho việc nghiên cứu phát triển nhưng còn nhỏ lẽ, manh mún, mỗi ngành một ít và chỉ ở mức độ nghiên cứu cơ bản, vì thế mà hầu hết các cơ sở này chưa đủ điều kiện về cơ sở vật chất, về khả năng tài chính để SX ra những sản phẩm mới có tính công nghệ vượt trội. Ví như mấy chục năm qua, với chính sách nội địa hóa ngành SX ô tô, XM của NN, thế nhưng chúng ta mới chỉ SX được một số chi tiết nhỏ lẽ, sản phẩm chưa vượt quá 20% nội địa hóa, chứ chưa dám nói đến SX ra được một chiếc Ô tô hay XM mang thương hiệu Việt. Ngành Dược, hóa chất, phân bón ….cũng trong tình trạng như vậy chủ yếu là pha chế, lắp ráp. Một đất nước với cơ cấu chủ yếu là SX nông nghiệp, thế mà đến giống, phân bón và nhiều thứ khác chúng ta chưa tự chủ được mà phải NK, qua đó mới thấy KHCN VN còn quá yếu kém, chưa được chú trọng và đầu tư một cách đúng mức. Sự yếu kém này không thể đổ lỗi hết cho các nhà KH, các CQ KHCN mà cái chính là do Nhà nước chưa có một chiến lược dài hạn cho sự PT KHCN nước nhà, chưa quy hoạch được các cơ sở KHCN một cách đủ lớn về quy mô theo ngành nghề cụ thể, chưa thực sự đầu tư đúng hướng, chưa có những đơn hàng cụ thể cho các cơ sở NC KHCN, và chưa có nguồn kinh phí đủ lớn để thực hiện các DA. Mặt khác ngành KHCN VN còn bị sự cản trở, bởi sự chèn ép từ các nước, thông qua việc phân chia lợi nhuận từ các HĐ thương mại….họ không muốn cho VN tự SX ra các sản phẩm, mà bắt VN phải sử dụng các sản phẩm của họ, đó là những hạn chế và khó khăn cho ngành KHCN nước nhà trong thời gian qua. Hy vọng, trong thời gian tới cùng với sự quan tâm đúng mức của Nhà nước, của Chính phủ ngành KHCN sẽ được cởi trói, được tự chủ, cùng với nhiều CS ưu tiên khác của NN, thì chắc chắn ngành KHCN sẽ có sự bứt phá và phát triển cùng với các cơ sở SX trong nước nghiên cứu, SX ra những SP mới mang thương hiệu Việt, đó cũng là điều mong mỏi lớn nhất của những nhà KHCN tâm huyết.
Trả lời - -
Quang Vinh
Người làm khoa học thật sự mấy ai dám làm bằng tiền ngân sách khi mà số tiền "thực nhận" thấp hơn rất nhiều số tiền "ký nhận", biết làm sao giải trình cho đúng phép tắc. Chỉ một số "nghệ sĩ" có tài vẽ mới dám thi thố với số tiền này, và đương nhiên người "giỏi vẽ" khó là người "giỏi làm" và các công trình sử dụng kinh phí nhà nước thường có kết quả là một bản thuyết trình trên giấy được một hội đồng thông qua còn nó chẳng mấy khi đi vào cuộc sống. Chẳng lạ gì khi các nghiên cứu khoa học có ích thật sự hầu hết do các "hai lúa" làm, và nếu có nhà khoa học nào làm thì họ cũng phải tự lo kinh phí.
Trả lời - -
LeQuang
Cái nghĩ trong đầu của dân ta vì mới hội nhập quốc tế đây thôi, cái tiên tiến của nước ngoài đã vượt trội nước ta lâu rồi , dù có đầu tư phát triển công nghệ tiên tiến, dân ta cũng nghĩ làm sao tốt bằng đồ Made in Japan, Germany, Usa , Korea, Thailand .... Khoa học công nghệ ta Ì ạch là ở chổ không thể có chất lượng tốt hơn những nước đã đang sản xuất hàng đầu thế giới trong mắt người dân ta . Đơn giãn , chỉ nhìn đồ linh kiện xe máy 2 bánh thôi, hàng nhậpThailand tốt hơn, chất lượng hơn , giá cao hơn hàng VN ta sản xuất èo uột
Trả lời - -
Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Video xem nhiều nhất

Đạo diễn Kong: Skull Island hết lời khen ngợi vẻ đẹp thiên nhiên của Quảng Bình