“Bất đấu Bình Định chi kê”

Thanh Hải
Chia sẻ
Võ sư Ngô Bông. Ảnh: Trần Đăng

Trong số “tứ bất” của Quảng Nam được truyền tụng dân gian có lời răn dạy: “Bất đấu Bình Định chi kê”, nghĩa là không đấu với gà Bình Định. Tuy vậy, thực tế cho thấy gà chọi khắp nơi đều có con dở, con hay. Chiến bại ở trường chọi phần lớn là do cách huấn luyện, lai tạo giống mà nên.

“Bất đấu Bình Định chi kê”, có thể là lời khuyên dạy con cháu của các bậc tiền nhân xứ Quảng, là nên tránh gây chuyện với dân Bình Định. Vì họ có thế võ “Hùng kê quyền” đầy thâm hậu, vốn xuất phát từ đất võ Tây Sơn hào kiệt…

Từ con gà chọi xứ võ

Thường niên, cứ đúng dịp gần Tết, Khương đều bắt lên cho tôi con gà chọi “hết đời” để làm món mỳ Quảng. Nghề chính của nó là kinh doanh nhà hàng hải sản, tôm cá không thiếu thứ ngon, nhưng nó bảo, thịt gà chọi vẫn là món đặc biệt nhất. Hơn nữa, nó cũng thanh lọc trại gà đá để chuẩn bị cho một năm mới. Những con thuộc diện thải loại sẽ mang làm quà biếu cho bạn bè.
Khương gốc người Vạn Giã (Khánh Hòa) nên nó chẳng biết gì về sự tinh tế trong chế biến món mỳ Quảng, nhưng lại sành ăn, biết thưởng thức món gà chọi vừa săn miếng thịt, vừa thơm, ngọt. Ôm con gà đầu đỏ chói, trụt gần sạch lông, nó kể, em tuyển con Cọp Tía này ở Bình Định khi mới vài tháng tuổi, về chăm dưỡng lực lưỡng rồi mới mang ra Ðà Nẵng “gả” cho dân chơi trường gà. Lúc đó, giá con Cọp Tía này vài chục triệu đồng. Ăn bát mỳ, hẳn sẽ thú vị hơn với giá thịt nhưng đắt đỏ như vậy.
Một con gà chọi trưởng thành, đang độ sung sức, Khương tuyển chọn từ Phú Yên, Bình Định và mang bán được cho phường đá gà từ vài chục đến cả trăm triệu đồng. Kể cả khi bán gà rồi, giới dân chơi chọi vẫn nhờ Khương chăm sóc, huấn luyện tại một trại gà ở vùng ven Ðà Nẵng. Là dân bán buôn gà chọi thứ thiệt nên miệng lưỡi của nó giới thiệu thì… thôi rồi. Tôi chả hiểu mấy về món này, nhưng nghe nó phân tích từ cách chọn, phối giống đến huấn luyện gà thi đấu thì hóa ra, việc tụng xưng gà Bình Định chẳng qua chỉ là trò lừa đảo, mượn danh “đất võ” để bán gà chọi giá cao.
Bởi theo Khương, kinh nghiệm chọn gà chọi là phải xem con mái, vì “chó giống cha, gà giống mẹ”. Đối với gà mái, từ khi nở ra, lớn lên con nào có ngoại hình “ngố” thường có thể chất khoẻ mạnh, tính khí hung dữ… sẽ được giữ lại làm gà mái sinh sản. Chúng được kiểm định qua vài lứa, nếu “sản xuất” ra được nhiều gà trống đạt thành tích cao thì tiếp tục sử dụng nhân giống, nếu không đạt thì bị loại bỏ, giết thịt. Nhưng con gà trống bố phải chọn từ các nòi khác, tuyệt đối tránh cận huyết. Vì thế, con gà trống bố đôi khi được chọn ở tận Phú Yên, Khánh Hòa, Quảng Ngãi và cả Đắk Lắk... Mặt khác, để trở thành con gà chọi chuyên nghiệp còn có cả một quá trình khổ luyện.
“Bất đấu Bình Định chi kê” ảnh 1
Ngoài việc chọn con trống có ngoại hình, thể chất tốt, tính tình hung hăng, quá trình huấn luyện còn tiếp tục tuyển lựa con có khả năng chịu đòn, gan lì, luyện tập và thi đấu bền bỉ. Gà có thế đánh hay, đòn đá đẹp và hiểm, có khả năng tránh đòn tốt thì mới đem đi bán được. Thế nhưng, khi mang ra Quảng Nam, Ðà Nẵng bán, thì gà chọi của Khương đều có “lý lịch” từ Hoài Nhơn hoặc Tây Sơn, Bình Định. Điều kỳ lạ là cả dân chơi lẫn người xem đá gà đều thích thú khi biết con gà chọi có gốc gác Bình Định.
Và thế võ “Hùng kê quyền” trầm luân
Trong “tứ bất”của xứ Quảng, còn có lời khuyên là “bất thụ Quảng Ngãi chi thê”. Tuy vậy, người miền Trung vẫn sợ “con gái Bình Định múa roi đi quyền” hơn là phụ nữ Quảng Ngãi. Bình Định được xem là đất võ. Người học võ bất kể nam phụ lão ấu. Phong trào học và phổ biến võ thuật tại Bình Định có thể nói là nổi bật so cả nước, kéo dài suốt quá trình lịch sử của dân tộc. Võ thuật Bình Định nổi tiếng không chỉ tôi luyện thể chất, mà còn rèn chí bền. Từ các võ đường lớn hay những “lò” truyền thụ theo quy mô gia đình, dòng tộc, thì võ học ở Bình Định còn hướng con người đến cõi tự tại, tự giác, hướng tâm hồn thanh lãng, an lạc trong mối quan hệ nhân ái với con người, cuộc đời và thiên nhiên, vạn vật. Bởi vậy đất võ Bình Định được ái mộ, khâm phục của người học.
Ngoài ra, võ thuật Bình Định còn mang âm hưởng tinh thần thượng võ, quật cường từ thời nghĩa sỹ Tây Sơn. Anh em nhà Tây Sơn từng khai sinh ra nhiều thế võ riêng, để “nâng cấp” lên thành một trường phái trong các thế võ cổ truyền trứ danh. Góp phần không nhỏ trong những lần chinh Nam dẹp Bắc của quân Tây Sơn, nhất là lần tiến quân ra Thăng Long vào mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789 đại phá 29 vạn quân Thanh.
Cùng với các thế võ Tam bộ Tuyết hoa song kiếm và Song thượng kiếm của nữ tướng Bùi Thị Xuân; Nghiêm thương, Tứ môn côn, Tứ môn kiếm của Quang Trung - Nguyễn Huệ, thế võ Hùng kê quyền của Đông Định Vương Nguyễn Lữ đã góp phần làm nên những chiến công lừng lẫy của nước nhà từ hơn 200 năm trước. Thế nhưng, Hùng kê quyền đã nhanh chóng mất hút cùng sự sụp đổ của vương triều Tây Sơn.
Mãi đến năm 1993, tại giải Võ cổ truyền toàn quốc được tổ chức ở TPHCM, ban tổ chức yêu cầu các võ sỹ đi bài quyền nào thì phải có xuất xứ kèm theo (biểu diễn cùng lời thiệu). Và bài Hùng kê quyền mới tái xuất đầy đủ với sự thể hiện của võ sư Ngô Bông (Quảng Ngãi) trước sự ngỡ ngàng của giới võ học. Cũng trong lần ấy, Liên đoàn Võ thuật VN đã chính thức công nhận võ sư Ngô Bông là “truyền nhân” của thế võ độc đáo đã thất truyền này.
“Bất đấu Bình Định chi kê” ảnh 2
Ông Ngô Bông (sinh năm 1929 - mất 2011) tại thôn Điền Chánh, xã Nghĩa Điền, huyện Tý Nghĩa, Quảng Ngãi là một võ sư nổi tiếng không chỉ vì sở hữu những thế võ thâm hậu vốn thất truyền từ thời Tây Sơn, mà ông còn được xem như một tượng đài của võ thuật nước nhà, bởi đã phục dựng toàn bộ bài Hùng kê quyền - thế võ dựa vào những đặc tính huyền ảo và dũng mãnh của gà chọi được Nguyễn Lữ khai sinh.
Từ đầu những năm thập niên 90, sau khi được tái công nhận là “truyền nhân” của thế võ thất truyền, Hùng kê quyền của ông Ngô Bông đã được mang đi khắp bốn bể năm châu. Ở đâu, giới võ thuật cũng dành cho lão võ sĩ những lời thán phục. Cuối năm 2010, tại Milan (Italia) bộ phim “Đời võ” nói về Ngô Bông đã vượt qua 400 phim cùng thể loại để đoạt giải quán quân nhân Liên hoan Ðiện ảnh Truyền hình thể thao quốc tế. Võ sư Ngô Bông, người đã dành trọn đời mình cho võ thuật đã chắp nối, phục dựng và hiến tặng cho đời bài võ cổ truyền Hùng kê quyền sau 200 năm quên lãng.
Bởi vậy, lời khuyên dân gian của tiền nhân xứ Quảng là “bất đấu Bình Định chi kê” cũng có thể hiểu là tránh đánh nhau với người Bình Định. Ðúng hơn là với những người có thế võ độc đáo Hùng kê quyền - vốn xuất phát từ đất võ Tây Sơn, Bình Định.

[QC] Đăng tin tuyển dụng, tìm việc làm nhanh, uy tín tại trang Việc Làm Báo Lao Động.

Bình luận

Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Video xem nhiều nhất

Xôn xao bức ảnh lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tươi cười cõng cấp dưới