NGUY CƠ “VỠ TRẬN” VỚI CÁC DỰ ÁN BOT GIAO THÔNG:

Khác biệt giữa phương án tài chính và thực tế

LĐ - 222 NHÓM PHÓNG VIÊN
Người dân phản đối thu phí tại trạm thu phí BOT quốc lộ 6 (Hòa Bình).

Phụ thuộc gần 90% nguồn vốn vào “bầu sữa” của các ngân hàng, không ít dự án BOT giao thông lẫn ngân hàng đều đánh cược với nhiều rủi ro và có nguy cơ vỡ trận khi phương án tài chính lập ra và thực tế khác xa nhau. Trong khi đó, việc mua lại các trạm thu phí bằng ngân sách như Bình Dương mới làm là vô cùng hãn hữu và ít nhiều gây tranh cãi.

Khi ngân hàng đánh bạc vào BOT

Báo cáo của một hội thảo chuyên ngành mới đây đã hé lộ những con số giật mình về các dự án BOT. Theo đó, tổng hạn mức cấp tín dụng của 19 tổ chức tín dụng đối với các dự án BOT, BT là 162.700 tỉ đồng trong đó 74,6% cấp cho các dự án BOT còn lại là BT, chiếm hơn 85% tổng số nguồn vốn cho các dự án BOT.

Việc đổ một khoản tiền khổng lồ với thời hạn cho vay dài được nhận định là chứa đựng nhiều rủi ro cho cả bên vay lẫn bên cho vay.

Trao đổi với báo Lao Động, TS. Phạm Thanh Thủy (Khoa Kế toán - Kiểm toán, Học viện Ngân hàng) nhận định, các dự án BOT có thời gian cho vay kéo dài rất nhiều so với các dự án BĐS khác trong khi việc thu hồi vốn để trả nợ chủ yếu từ việc thu phí khiến hệ số đảm bảo trả nợ thường rất thấp nên đa phần rủi ro sẽ dồn về phía các ngân hàng thương mại (NHTM). Tại Việt Nam 90% thu nhập của các ngân hàng từ nghiệp vụ tín dụng nên khi một khoản tín dụng lớn gặp rủi ro có thể dẫn tới tình trạng ngân hàng thiếu vốn khả dụng hoặc mất khả năng thanh toán. Bên cạnh đó, đối với các dự án BOT, do tính chất đặc thù, cán bộ tín dụng không đủ trình độ chuyên môn để có thể đánh giá hết rủi ro liên quan, không đủ khả năng thẩm định dự án, cũng như không thể đánh giá được năng lực tài chính của các khách hàng - nhà đầu tư một cách đầy đủ.

Thêm vào đó, năng lực tài chính của các nhà đầu tư vào BOT còn yếu kém, dự án BOT kéo dài và nhà đầu tư không nhìn thấy hết được khó khăn, đặc biệt khi không có cam kết về lãi suất vay dài hạn của ngân hàng nên không thể tính toán được phương án phát triển dài hạn. Do đó, các nhà đầu tư sẽ bị động khi có sự biến động về lãi suất vay từ phía ngân hàng, buộc phải tăng mức thu phí.

Khác biệt giữa phương án tài chính và thực tế ảnh 1

Trạm thu phí BOT QL51 Long Thành - Dầu Giây.

Một chuyên gia ngân hàng khác nhận định việc lấy ngắn nuôi dài của các dự án BOT cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng thanh khoản của các NHTM. Cùng với việc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chính thức sửa Thông tư 36 bằng Thông tư 06 buộc các NHTM phải có lộ trình giảm tỉ lệ sử dụng vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn từ 60% xuống 40%, khiến cho các NHTM đang có các khoản cho vay BOT (thường với thời gian cho vay lên đến 20 năm) bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Một số dự án ngấp nghé bờ vực vỡ trận

Trên thực tế, không ít dự án BOT đang dần trở thành trái đắng của cả nhà đầu tư lẫn ngân hàng. Mới nhất và cũng “kêu” to nhất là dự án BOT cầu Hạc Trì, Phú Thọ khi lưu lượng xe qua cầu chỉ đạt gần 50% dự kiến và với tiến độ thu phí hiện nay, đến hết năm 2016, tiền phí thu được có thể không đủ trả lãi ngân hàng và 3 DN góp vốn vào đây có thể sẽ mất tài sản thế chấp khi vay vốn vì không đảm bảo được nguồn tiền để trả nợ gốc và lãi cho phía ngân hàng như đã cam kết.

Dự án này có tổng vốn đầu tư hơn 1.828 tỉ đồng nhưng 85% số vốn là do vay của ngân hàng với lãi suất thương mại. Trao đổi báo giới, bà Trần Ngọc Lê - Phó Giám đốc Cty CP BOT cầu Việt Trì cho biết, theo phương án tài chính đã được phê duyệt, trung bình mỗi tháng trong năm 2016 phải đạt doanh thu 11,5 tỉ đồng/tháng, tương đương 380 triệu đồng/ngày, trong khi trên thực tế, số tiền hiện chỉ dao động từ 150 - 220 triệu đồng/ngày. Do đó, nhà đầu tư không chỉ đang lỗ 3,5 - 4 tỉ đồng/tháng mà còn có thể bị ngân hàng xiết nợ.

Chưa gặp khó như BOT cầu Hạc Trì nhưng thực thu tại các dự án như cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, BOT QL6 Lương Sơn - Hòa Bình đang ở khá xa mức dự kiến trong phương án tài chính. Theo tính toán của chủ đầu tư BOT QL6, tính đến ngày 31.7, doanh thu thu phí đạt 60,5 tỉ đồng/124 tỉ đồng (đạt 48%) của phương án tài chính.

Bình Dương dùng ngân sách mua lại trạm thu phí, ủng hộ hay không?

Mới đây, UBND tỉnh Bình Dương đã quyết định dùng ngân sách tỉnh mua lại trạm thu phí An Phú đường ĐT 743 (thị xã Thuận An) từ Cty CP vật liệu và xây dựng Bình Dương sau đó nâng cấp, mở rộng và không thu phí của người dân.

Việc này được lý giải để giải quyết ùn tắc cho người dân, kết nối với TPHCM, Bình Dương, Bình Phước, Campuchia và thu hút đầu tư cho tỉnh và tổng số vốn đầu tư mở rộng tuyến này lên đến 1.330 tỉ đồng. Không ít ý kiến ủng hộ việc làm này nhưng cũng có một số người đặt câu hỏi việc sử dụng nguồn ngân sách địa phương để mua lại trạm thu phí của UBND tỉnh BD liệu có hợp lý và có trở thành tiền lệ để các dự án BOT đang có nguy cơ vỡ trận bám vào?

Ông Nguyễn Văn Huyện - Tổng Cục trưởng Cục Đường bộ Bộ GTVT cho rằng: “Đó là điều rất tốt để giảm gánh nặng cho người dân và phương tiện lưu thông. Không riêng BD, ngay cả với hàng loạt trạm thu phí khác, nếu nhà nước có đủ ngân sách để mua lại tôi cũng hoàn toàn ủng hộ”. Còn theo luật sư Hồ Nguyên Lễ - Trưởng Văn phòng luật sư Tín Nghĩa TPHCM: “Việc thu - chi nguồn vốn ngân sách phải tuân thủ đầy đủ các trình tự lập dự toán, cơ quan chức năng thẩm định, cấp phê duyệt… Đầu tư vào dự án nào cần phải có sự cân đối hợp lý, không phải gặp đâu là chi, là duyệt, là giải ngân”.

Tiến sĩ Trần Văn Thuận - chuyên gia Viện Quy hoạch kinh tế TPHCM - nhận định: “Dùng ngân sách để “sửa sai” quy hoạch ở đây, chẳng đáng hoan nghênh. Theo tôi, sử dụng ngân sách chỉ nên dành cho những dự án “đặc biệt” mà thôi”. K.H -L.H - H.H

Theo báo cáo của các tổ chức tín dụng, đến cuối tháng 3.2016, 19 tổ chức tín dụng gồm 4 NHTM nhà nước, 11 NHTM cổ phần, 3 tổ chức tín dụng nước ngoài và 1 Cty tài chính đã và đang rót tiền vào 150 dự án BOT, BT giao thông. Trong đó tính đến 30.6.2016, chỉ riêng các NHTM đã cam kết chi 159.204 tỉ đồng; tổng số dư cấp tín dụng là 83.611 tỉ đồng và hiện nay có 22 dự án bị chậm tiến độ. Cũng theo báo cáo, tính đến hết quý I/2016, nợ xấu đã phát sinh tại 3 ngân hàng là: VietinBank (83,4 tỉ đồng nợ nhóm 5 tại dự án nâng cấp mở rộng đầu tư QL 14 đoạn Cây Chanh - cầu 38 theo hình thức BOT); MBBank (4,61 tỉ đồng nợ nhóm 5 tại dự án hầm Cổ Mã); và ABBank (0,64 tỉ đồng nợ nhóm 4 tại công trình đầu tư mở rộng QL1).

[QC] Đăng tin tuyển dụng, tìm việc làm nhanh, uy tín tại trang Việc Làm Báo Lao Động.

Bình luận

Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Video xem nhiều nhất

Top 5 showbiz: MC nóng bỏng nhất VTV là ai?