Hành trình tìm kiếm tư liệu Hoàng Sa – Trường Sa

Trần Đức Anh Sơn
TS. Trần Đức Anh Sơn tìm kiếm tư liệu Hoàng Sa - Trường Sa ở Thư viện Quốc hội Mỹ. Ảnh: Phạm Xuân Nghị

Tôi bắt đầu việc tìm kiếm tư liệu về hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa ở nước ngoài khi sang Đức dự một hội nghị về khảo cổ học Đông Nam Á, do Hội các nhà khảo cổ học Âu - Á tổ chức tại Đại học Freie ở Berlin vào tháng 10.2010. Sau hội thảo tôi ở lại Berlin thêm mấy ngày, đi đến thư viện tìm kiếm những tấm bản đồ có vẽ hình hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa, do người phương Tây xuất bản trong các thế kỷ XVI - XIX, để góp thêm vào fond tư liệu về Hoàng Sa - Trường Sa mà tôi và các đồng nghiệp ở Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế - Xã hội Đà Nẵng đang thực hiện.

Nguồn tài liệu đồ sộ từ Mỹ

Năm 2013, tôi đưa đoàn làm phim “Biển đảo Việt Nam - Nguồn cội tự bao đời” của Đài Truyền hình TPHCM đi đến các nước: Mỹ, Nhật, Úc, Singapore, Pháp, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Ý, Bỉ… để phỏng vấn các chuyên gia quốc tế về vấn đề tranh chấp ở Biển Đông, kết hợp tìm kiếm các tư liệu liên quan đến chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa đang lưu trữ trong các văn khố và thư viện ở các nước này. Những chuyến đi này đã đóng góp vào fond tư liệu Hoàng Sa - Trường Sa 2 GB tài liệu văn bản, sách báo, bản đồ, hình ảnh, phim tài liệu đã được số hóa. Tuy nhiên, do hạn chế thời gian và kinh phí, nên mỗi nơi tôi chỉ lưu lại được vài hôm, trong khi nguồn tài liệu mà tôi quan tâm đang lưu trữ tại các nước này thì rất phong phú, nhất là trong các thư viện ở Mỹ. Vì thế, tôi mong muốn được trở lại nước Mỹ và lưu lại lâu hơn để khai thác các kho tư liệu quý này.

Năm 2015, tôi chọn Chương trình học giả Fulbright (thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ) để nộp hồ sơ xin học bổng sang Mỹ nghiên cứu đề tài “Tư liệu về chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa đang lưu trữ ở Mỹ” mà tôi đang ấp ủ. Mong ước của tôi đã được toại nguyện. Quỹ Fulbright đã trao cho một cơ hội quý giá: 10 tháng sục sạo trong các thư viện hàng đầu nước Mỹ như: Đại học Yale, Đại học Harvard và Thư viện Quốc hội Mỹ để tìm kiếm tư liệu liên quan đến vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa - Trường Sa. Đó cũng là cơ hội để tôi nhìn nhận lại quá trình tìm kiếm tư liệu chủ quyền biển đảo của mình và tìm hướng đi mới.

Kết quả là sau 10 tháng tìm kiếm tài liệu trong các thư viện danh tiếng hàng đầu nước Mỹ, và nhận được những chia sẻ từ các học giả người Mỹ chuyên nghiên cứu về tranh chấp trên Biển Đông, tôi đã làm chủ được một nguồn tài liệu đáng kể. Bao gồm: Thư tịch cổ Việt Nam, Trung Quốc và Nhật Bản liên quan đến Hoàng Sa - Trường Sa; Bản đồ cổ do các nước phương Tây và Việt Nam soạn vẽ và công bố trong các thế kỷ XVI - XIX có ghi nhận Hoàng Sa - Trường Sa thuộc về Việt Nam; Các văn kiện, hiệp ước, hồ sơ pháp lý về tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông giữa các bên liên quan, nổi bật là tranh chấp chủ quyền đối với Hoàng Sa - Trường Sa; Tư liệu của Mỹ đã được giải mật liên quan đến việc Trung Quốc xâm chiếm quần đảo Hoàng Sa năm 1974; Hồ sơ và quan điểm của phía Mỹ đối với những tranh chấp hiện nay giữa Trung Quốc và các bên liên quan đối với quần đảo Trường Sa, đặc biệt là quá trình đảo hóa các thực thể địa lý trong quần đảo Trường Sa mà Trung Quốc đang ráo riết thực hiện…

Hành trình tìm kiếm tư liệu Hoàng Sa – Trường Sa ảnh 1
TS. Trần Đức Anh Sơn tìm kiếm tư liệu Hoàng Sa - Trường Sa ở Thư viện Quốc hội Mỹ. Ảnh: Phạm Xuân Nghị

Tôi cũng tìm được những bản đồ cổ do các triều đại Trung Quốc ấn hành như: bộ bản đồ “Hoàng dư sưu lãm”, gồm hàng trăm bản đồ do hai triều Minh - Thanh soạn vẽ từ thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XX gồm: bản đồ hành chính, bản đồ quân sự, bản đồ sông ngòi, bản đồ hệ thống phòng thủ ven biển, bản đồ biển và hải đảo, bản đồ các tỉnh thành trọng yếu, bản đồ kinh sư, bản đồ kinh tế - xã hội, bản đồ phân định biên giới với các nước láng giềng của Trung Hoa…; tập bản đồ “Càn Long thập tam bài đồng bản dư địa đồ”, soạn vẽ vào năm Càn Long Canh Thìn (1760) với gần 200 tờ miêu tả chi tiết địa hình toàn bộ lãnh thổ Trung Hoa thời Càn Long (1735 - 1796), từ đại lục đến hải đảo và các vùng biển bao quanh Trung Hoa; bộ “Atlas von China” (2 tập) do triều Thanh đặt cho Nhà xuất bản Verlag von Dietrich Reimer in tại Berlin năm 1885, gồm 55 bản đồ in màu, là bản đồ hành chính và bản đồ địa hình vẽ kinh đô Bắc Kinh và 26 phủ ở Trung Quốc thời Quang Tự (1875 - 1908), cùng 16 trang diễn giải bằng tiếng Đức… Tất cả các bản đồ này đều khẳng định Trung Quốc không có “dây mơ rễ má” gì với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam, cho đến khi họ nhảy vào tranh chấp chủ quyền với Việt Nam kể từ đầu thế kỷ XX. Tôi cũng tìm thấy một số tài liệu từ Nhật Bản và tài liệu mật của Mỹ, đã được giải mật cách đây không lâu, cho thấy sự can thiệp của những nước lớn vào việc tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông, trong đó có hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa.

Ít tài liệu về “chủ quyền thật sự”

Những tài liệu này là những chứng cứ lịch sử, đồng thời cũng là những chứng lý quan trọng đóng góp vào bộ hồ sơ khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa - Trường Sa và nhiều vùng biển đảo khác trong Biển Đông. Tuy nhiên, quá trình tìm kiếm tư liệu ở Mỹ cũng cho tôi thấy một thực tế là trong các thư viện của Mỹ có rất nhiều tài liệu do Trung Quốc xuất bản và phổ biến, bằng tiếng Trung, tiếng Anh và nhiều thứ tiếng khác, khẳng định “chủ quyền ngụy tạo” của họ đối với Hoàng Sa - Trường Sa và Biển Đông. Trong khi đó, các tư liệu do Việt Nam công bố và phổ biến, kể cả tiếng Việt và tiếng Anh, về “chủ quyền thật sự” của Việt Nam đối với Hoàng Sa - Trường Sa và Biển Đông trong các thư viện này thực là ít ỏi.

Hành trình tìm kiếm tư liệu Hoàng Sa – Trường Sa ảnh 2
TS. Trần Đức Anh Sơn (hàng ngồi, bìa trái) cùng các học giả quốc tế tham gia hội thảo "Xung đột ở Biển Đông" tổ chức tại Đại học Yale. Ảnh: Phúc Tiến.

Chính vì điều này, mà tại hội thảo “Xung đột ở Biển Đông” do Hội đồng nghiên cứu Đông Nam Á tổ chức tại ĐH Yale vào đầu tháng 5/2016, TS. James Kraska đến từ Trường Chiến tranh Hải quân Mỹ đã chất vấn tôi: “Tại sao Việt Nam không dịch sang tiếng Anh các tài liệu lịch sử và các biên khảo của các học giả Việt Nam chứng minh chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa và Trường Sa để công bố rộng rãi trên thế giới, vì phần lớn học giả quốc tế không đọc được tiếng Việt, trong khi Trung Quốc làm rất tốt việc này?”. Câu hỏi này đã phản ánh một thực trạng rất đáng suy nghĩ về công tác truyền thông đối ngoại của Việt Nam trong vấn đề chủ quyền biển đảo đối với cộng đồng quốc tế.

Ngoài ra, tôi cũng nhận được lời khuyên từ các học giả tên tuổi là không nên chú tâm vào việc sử dụng bản đồ để chứng minh chủ quyền, vì theo luật pháp quốc tế hiện hành, bản đồ chỉ được các tòa án quốc tế sử dụng để giải quyết tranh chấp chủ quyền trong một số trường hợp đặc biệt, với đầy đủ tọa độ địa lý chính xác kèm theo các văn bản pháp lý biện giải cho các bản đồ ấy. Họ cũng khuyên tôi nên quan tâm đến khía cạnh pháp lý của cuộc tranh chấp chủ quyền đối với Hoàng Sa - Trường Sa hơn là các khía cạnh lịch sử. Trong đó, việc tham khảo hồ sơ pháp lý các vụ kiện về chủ quyền đã được các tòa án quốc tế hay tòa trọng tài thuộc Liên hiệp quốc thụ lý và ra phán quyết là vô cùng cần thiết, để có những lựa chọn hợp lý trong việc tìm các giải pháp nhằm khẳng định và bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam.

Từ những tư vấn này, tôi đã dành 2 tháng cuối cùng trong thời gian ở Mỹ để tìm kiếm các hồ sơ pháp lý liên quan đến tranh chấp chủ quyền đối với Hoàng Sa - Trường Sa và Biển Đông. Từ đó, cũng giúp tôi định hình một hướng đi mới trong quá trình nghiên cứu chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa. Đó là “tư liệu lịch sử song hành với hồ sơ pháp lý và giải pháp pháp lý là lựa chọn cần được ưu tiên” trong cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam hiện nay.

Cũng từ tư duy mới này, tôi mong muốn Việt Nam tăng cường hơn nữa việc công bố các tư liệu, hồ sơ khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa ra quốc tế bằng tiếng Anh và thay đổi cách thức tuyên truyền quảng bá tư liệu chủ quyền biển đảo Việt Nam theo hướng nhấn mạnh các tài liệu pháp lý, gắn liền với các sự kiện quan trọng trong lịch sử xác lập, thực thi và bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam với các hình thức mới đang dạng, linh hoạt và sinh động hơn. Có như vậy thì hoạt động truyền thông đối ngoại của Việt Nam đối với vấn đề chủ quyền biển đảo mới thực sự hiệu quả và thu hút sự quan tâm, ủng hộ của cộng đồng quốc tế.

 

[QC] Đăng tin tuyển dụng, tìm việc làm nhanh, uy tín tại trang Việc Làm Báo Lao Động.

Bình luận

Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Video xem nhiều nhất

Hoa bưởi vài chục nghìn một lạng hút người mua khắp Hà Nội