Phát hiện dấu vết nền văn hóa tiền Sa Huỳnh 3.000 năm ở Bình Thuận

LĐO Phan Thành

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Sở VHTTDL Bình Thuận vừa công bố sơ bộ kết quả khai quật Di tích khảo cổ học Động Bà Hòe tại xã Hàm Đức, huyện Hàm Thuận Bắc (Bình Thuận) với những di vật và bằng chứng cho thấy đã tồn tại một cộng đồng cư dân cư trú trước khi nền văn hóa Sa Huỳnh lan tỏa đến vùng đất cực Nam Trung Bộ này. Đây chính là phát hiện mới so với nhiều đợt khai quật trước đó, kể từ năm 1920.

Di tích lịch sử quốc gia

Năm 1920 khi thi công quốc lộ 1, người Pháp đã phát hiện nhiều di vật cổ xưa tại khu vực động cát mang tên Động Bà Hòe (tên khác là Hòa Vinh). Sau đó các năm 1961, 1971, 1975, nhiều nhà khảo cổ học đã đến khai quật tại đây và đã tìm thấy nhiều dấu vết cư trú, mộ táng và nhiều di vật đồng dạng với nền văn hóa Sa Huỳnh.

Sau 1975, Động Bà Hòe được các nhà khảo cổ Việt Nam quan tâm nghiên cứu và tổ chức nhiều đợt thám sát vào các năm 1979, 1980, 1982. Năm 1984 được khai quật lớn với diện tích 300m2, kết quả cho thấy ở đây có cả lớp cư trú và mộ táng, trong đó lớp cư trú sớm hơn và thuộc thời đại đồng thau, đồng thời phát hiện cả lớp cư trú thuộc thời đại đồ sắt.

Phát hiện dấu vết nền văn hóa tiền Sa Huỳnh 3.000 năm ở Bình Thuận ảnh 1

Từ những kết quả nghiên cứu đó, địa điểm Động Bà Hòe đã được xem là một di tích quan trọng nhất đối với việc nghiên cứu giai đoạn tiền Sa Huỳnh và Sa Huỳnh ở khu vực cực Nam Trung Bộ và Trung Bộ. Bởi vậy năm 2000, Bộ Văn hóa Thông tin đã xếp hạng di tích này là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Di vật niên đại hơn 3000 năm

Để làm rõ bức tranh thời tiền - sơ sử ở Bình Thuận nói riêng và Nam Trung Bộ nói chung, tháng 5.2016, Bộ VHTTDL đã cho phép Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và tỉnh Bình Thuận tiến hành tiếp tục khai quật di tích Động Bà Hòe.

Sau gần hai tháng khai quật, các nhà khảo cổ đã mở 5 hố khai quật với tổng diện tích 324m2. Các di tích xuất lộ trong hố khai quật gồm có mộ táng và một số cụm đá.

Phát hiện dấu vết nền văn hóa tiền Sa Huỳnh 3.000 năm ở Bình Thuận ảnh 2

Phát hiện dấu vết nền văn hóa tiền Sa Huỳnh 3.000 năm ở Bình Thuận ảnh 3

Trong đó mộ táng có 43 mộ gồm hai loại hình mộ nồi và mộ đất được chôn trong tầng văn hóa, độ sâu trung bình 60-70cm; mộ đất có 27 mộ được xác định dựa trên các cụm gốm hoặc đồ đá đặt cạnh nhau trên cùng một bình độ. Mộ nồi được xác định với những với những nồi táng kích thước khá lớn, có hoặc không có nắp đậy, đặt nằm hoặc đứng. Đồ tùy táng chôn theo chủ yếu là đồ đá và đồ gốm bao gồm các công cụ sản xuất như rìu, cuốc, dọi se chỉ hay các loại đồ dùng sinh hoạt như nồi, bình bát bồng, cốc.

Có 4 cụm đá được phát hiện là những hạch đá nằm tập trung và tập hợp của nhiều mảnh trước.

Về di vật, cùng với các mộ táng và hiện vật chôn theo, trong tầng văn hóa của di tích các nhà khảo cổ còn thu được một khối lượng khá lớn di vật của người xưa chủ yếu là đồ đá và đồ gốm với các loại hình như: Công cụ ghè đẽo, bàn mài, hòn ghè, hòn kê, hạch đá, mảnh tước, phác vật… là những tín hiệu cho thấy đây có thể là một công xưởng chế tác đá của người xưa. Đồ gốm chủ yếu là các mảnh vỡ của đồ nấu, đồ đựng dùng trong sinh hoạt như nồi, bình, bát bồng…

Phát hiện dấu vết nền văn hóa tiền Sa Huỳnh 3.000 năm ở Bình Thuận ảnh 4

Nền văn hóa tiền Sa Huỳnh

Từ những kết quả khai quật và khảo sát trên, ông Trương Đắc Chiến - cán bộ Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, người trực tiếp thực hiện công tác khai quật nhận định: "Động Bà Hòe vừa là một di chỉ cư trú, vừa là một khu mộ táng có tính chất đa dạng: Cư trú - sản xuất - mộ địa. Theo nhận định ban đầu của chúng tôi, nhiều khả năng những mộ đất chôn sâu bên dưới các mộ nồi thuộc Hậu kỳ Đá mới cách đây khoảng 3.500 - 3.000 năm, còn các mộ nồi có niên đại muộn hơn, thuộc thời đại Kim khí có niên đại trên dưới 2.500 năm".

Những nhà khảo cổ ở Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cũng cho rằng bước đầu có thể thấy được di tích Động Bà Hòe có một số nét gần gũi với các di tích ở Đông Nam Bộ như: Dốc Chùa, Đa Kai hay An Sơn, Lộc Giang. Những yếu tố của văn hóa Xóm Cồn miền Trung cũng thể hiện trong di tích này, ví dụ loại gốm màu hay việc chôn theo ốc tai tượng. Các đặc trưng của văn hóa Sa Huỳnh như táng tục mộ chum, gốm tô màu, tô chì các đồ tùy táng điển hình như: khuyên tai hai đầu thú, khuyên tai 3 mấu,… không thấy xuất hiện. Do vậy có thể thấy trước khi văn hóa Sa Huỳnh lan tỏa đến cực Nam Trung Bộ, ở đây đã tồn tại một cộng đồng dân cổ với một cơ tầng văn hóa khá ổn định và gần gũi với không gian Đông Nam Bộ hơn.

Phát hiện dấu vết nền văn hóa tiền Sa Huỳnh 3.000 năm ở Bình Thuận ảnh 5

Phát hiện dấu vết nền văn hóa tiền Sa Huỳnh 3.000 năm ở Bình Thuận ảnh 6

Nhận định về kết quả của đợt khai quật, ông Nguyễn Văn Đoàn - Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết: "Kết quả nghiên cứu này rất có ý nghĩa, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia sẽ tiếp tục phối hợp với Sở VHTTDL Bình Thuận thực hiện việc chỉnh lý toàn bộ dữ liệu những hiện vật này để phác thảo nên diện mạo về đời sống cư dân xưa cách đây hơn 3.000 năm cho đến 2.000 năm trước. Trên cơ sở đó, từng bước xây dựng hoàn thiện hồ sơ khoa học, phát huy các giá trị tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cũng như Bảo tàng Bình Thuận trong việc quảng bá và tôn vinh các giá trị văn hóa của người xưa trên mảnh đất này".

[QC] Đăng tin tuyển dụng, tìm việc làm nhanh, uy tín tại trang Việc Làm Báo Lao Động.

Bình luận

Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Video xem nhiều nhất

Top 5 showbiz: MC nóng bỏng nhất VTV là ai?