GS Lê Vinh Danh - Hiệu trưởng Trường Đại học Tôn Đức Thắng:

Đổi mới đại học công lập: Bắt đầu từ tự chủ - tự chịu trách nhiệm

LĐ - 200 Lê Chân Nhân
Chia sẻ

Tại cuộc họp về giao quyền tự chủ cho các trường đại học ngày 26.8, GS Lê Vinh Danh - Hiệu trưởng Trường Đại học Tôn Đức Thắng (ĐHTĐT) đã có báo cáo về mô hình và giải pháp thực hiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm thực sự cho cơ sở giáo dục đại học theo kiểu ĐHTĐT. 

Trao đổi với Lao Động sau cuộc họp, GS cho biết thêm:

Việc thí điểm cho các đại học công lập tự chủ đã bắt đầu từ những năm 2008, cùng thời kỳ với ĐHTĐT. Tuy nhiên, từng trường trong số 04 trường thí điểm đều vẫn còn dựa vào Ngân sách nhà nước không nhiều thì ít. ĐHTĐT tự hào và may mắn là đơn vị đầu tiên thực hiện quyền tự chủ gần như 100% từ những năm 2003 (lúc còn lại Đại học bán công Tôn Đức Thắng). Chúng tôi nói gần như vì cũng có những lãnh vực chúng tôi chưa được phép tự chủ. 

Nhà trường đã thực hiện tự chủ trong lựa chọn, đánh giá, đào tạo, đề bạt, kỷ luật, cho thôi chức cán bộ từ cấp trưởng, phòng, khoa trở xuống; nhưng cấp lãnh đạo như hiệu trưởng, phó hiệu trưởng vẫn do Cơ quan chủ quản quyết định. Thực ra việc có cơ quan chủ quản và cơ quan chủ quản bổ nhiệm người đứng đầu đơn vị trực thuộc là điều đúng với hoàn cảnh đại học trực thuộc, đại học được bao cấp. Đại học tự chủ không thể vậy. 

Tinh thần tự chủ của đại học nước ngoài giao việc đó cho Hội đồng trường bỏ phiếu bầu; và chỉ có Quyết định công nhận Hiệu trưởng từ kết quả bầu của Hội đồng trường chứ không có quyết định bổ nhiệm. Đến nay, chúng ta đang vẫn xem Hiệu trưởng đại học là công chức, nên có bổ nhiệm và có nhiệm kỳ. Tư duy  này cần phải thay đổi trước tiên, khi chúng ta quyết định thí điểm trường đại học cần được quản trị như doanh nghiệp. 

Đổi mới đại học công lập: Bắt đầu từ tự chủ - tự chịu trách nhiệm ảnh 1
 GS Lê Vinh Danh - Hiệu trưởng Trường Đại học Tôn Đức Thắng (ĐHTĐT)

Là trường tự chủ hoàn toàn về tài chính, tự trả lương cho người lao động như doanh nghiệp; tuy nhiên việc ký hợp đồng với viên chức, sử dụng viên chức, đề bạt, kỷ luật, sa thải vẫn phải theo các qui định hiện hành như một đơn vị bao cấp. Điều tiếp theo, đó là vẫn chưa được tự chủ về chuyên môn như tự quyết định mở ngành đào tạo, quyết định cách tuyển sinh, hợp tác quốc tế để thực hiện nhiệm vụ...;.

Để giải quyết những tồn tại đó thì phải làm gì thưa giáo sư?

Điều rất đáng mừng là Chính phủ đã nhìn thấy và muốn đột phá vào những bất cập trên để có thể hình thành một môi trường mới cho hệ thống đại học công lập thực hiện cải cách. Lựa chọn nội dung này để đột phát là một hành động vô cùng thông minh.Rõ ràng là nguồn nhân lực bậc cao chúng ta đang rất thiếu, chất lượng đào tạo đại học chưa được như ý muốn; cơ sở đại học, phòng thí nghiệm, trang thiết bị thay đổi rất chậm và làm hạn chế việc nâng cao chất lượng...tất cả những điều đó đều có lý do từ việc không được tự chủ trong tài chính-tài sản, nhân sự-bộ máy, đầu tư và chuyên môn. Một khi 04 lĩnh vực này không có cải cách, hầu như không thể yêu cầu hệ thống đại học công lập có những thay đổi bước ngoặc để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước.

Tổng hợp các ý kiến đề xuất tại cuộc họp, Thủ tướng đã quyết định sẽ trình Chính phủ một Nghị quyết về đổi mới hệ thống giáo dục đại học công lập (trước) bắt đầu bằng việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo mô hình đã có của ĐHTĐT.

 Xin GS cho biết cụ thể hơn!

Dự kiến Nghị quyết của Chính phủ sẽ cho phép tất cả các trường đại học công lập đều có thể (làm Đề án và) đăng ký tự chủ-tự chịu trách nhiệm tùy theo mức độ ngay trong năm học 2014-2015 này (chứ không phải chỉ 04 trường đã có đề án từ 2008. Trước hết, về tự chủ: 1) tự quyết định mức thu phù hợp với khả năng người học và bảng thuyết minh chi phí hợp lý phải có trên mỗi đầu sinh viên; trước mắt trong năm 2014-2015 có thể có trần cao, nhưng sẽ tiến tới bãi bỏ trần vào năm sau; cũng như được quyền chi theo Qui chế chi tiêu nội bộ do Hội đồng trường phê chuẩn đối với những khoản thu do trường làm ra; được tự quyết định sử dụng tài sản của trường để thực hiện liên doanh-liên kết; 2) tự quyết định bộ máy, bổ nhiệm, cho thôi giữ chức cán bộ của trường sau khi được sự chấp thuận của Hội đồng trường; tự quyết định số lượng biên chế và trả lương (phần ngoài ngạch-bậc hiện hành) theo nguồn thu của trường; 3) tự quyết định chi đầu tư bằng nguồn tiền của trường làm ra và điều dĩ nhiên là đầu tư nào sử dụng Ngân sách nhà nước thì phải thực hiện theo qui định hiện hành về quản lý đầu tư của Nhà nước; 4) được tự quyết định về chuyên môn (mở ngành, quyết định chỉ tiêu, tuyển sinh, tự in phôi bằng, cấp bằng, quyết định hợp tác quốc tế...) mà không phải xin phép. 

Tự chủ về chuyên môn rất quan trọng. Để được như vậy ắt phải có điều kiện?

Tất nhiên rồi. Ngay cả 03 khoản tự chủ trên cũng không phải trường nào cũng có thể có ngay được. Rõ ràng là ngay năm đầu tiên thí điểm, nhiều trường vẫn còn Dự án đầu tư dang dở của nhà nước, kế hoạch chi thường xuyên, lương từ Ngân sách nhà nước. Do đó, mới có từng bước và từng nhóm tự chủ. Có nhóm trong năm nay chỉ có thể tự chủ được một phần; có nhóm tự chủ nhiều hơn; và có nhóm có thể xây dựng đề án để đăng ký tự chủ hoàn toàn. Tương ứng với mức độ đăng ký, quyền tự chủ cũng khác nhau. Cả 04 quyền trên chỉ có đầy đủ đối với những trường đạt tự chủ 100%.

Tương tự, tôi rất cảm ơn và tán đồng câu nói của Bộ trưởng Bộ giáo dục & đào tạo: “để anh được quyền tự chủ về chuyên môn như trên, phải đi kèm với trách nhiệm“; và trách nhiệm ở đây là anh phải cam kết một khi anh được tự mở ngành, tự tuyển sinh...

Khóa đầu tiên ra trường phải có bao nhiêu % có việc làm; các khóa sau sẽ như thế nào về tỷ lệ công việc; hoặc nếu anh cho rằng vấn đề việc làm còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan mà Nhà trường không thể quyết định được như tình hình kinh tế thế giới, tốc độ tăng trưởng và khả năng tạo ra việc làm của kinh tế nước nhà; thì chí ít anh phải nêu rõ chuẩn đầu ra và phải cam kết đạt chuẩn đầu ra đó. 

Tất cả công khai cho người học tiềm năng và nhân dân biết để giám sát. Một khi người học chấp nhận học ngành trên với chuẩn đầu ra như vậy; và anh làm đúng như cam kết, sẽ không ai thắc mắc về vấn đề chất lượng. Đây cũng là điều tất nhiên: đã tự chủ, thì phải tự chịu trách nhiệm được. Ngoài ra, việc kiện toàn Hội đồng trường để bảo đảm có một Hội đồng mạnh, độc lập với Hiệu trưởng, giám sát được công việc của Hiệu trưởng nhằm bảo đảm trách nhiệm xã hội và trách nhiệm giải trình cũng được kết luận.

Theo GS, một khi Chính phủ ban hành được Nghị quyết về vấn đề này, hệ thống đại học sẽ có thể được dự báo như thế nào?

Chấm dứt được tình trạng mỗi cái mỗi xin như hiện nay. Từng bước tiến tới chấm dứt được mọi bao cấp về ngân sách. Nhà nước thực hiện Chính sách hỗ trợ như nhau cho tất cả các trường gồm 3 nội dung: 1) đất; 2) có Quỹ hỗ trợ phát triển giáo dục do Nhà nước quản lý để tài trợ tiền lãi vay cho các trường xây dựng cơ bản, đầu tư thay mới trang thiết bị, phòng thí nghiệm, đầu tư cho nghiên cứu... theo mô thức từng trường phải vay tiền của ngân hàng thương mại; chịu sự thẩm định dự án, cho vay và quản lý việc trả nợ của ngân hàng; căn cứ theo kết quả theo dõi và việc bảo đảm tiền cho vay được thực hiện đúng mục đích, Quỹ phát triển giáo dục tài trợ hoàn toàn tiền trả lãi trong một khoảng thời gian nhất định; 3) Giám sát việc thực hiện qui chế để loại trừ tình trạng làm sai; giám sát Hội đồng trường để bảo đảm họ đóng đúng vai trò đại diện cộng đồng trong quản trị trường đại học, ngăn ngừa sự lạm dụng quyền hạn, tình trạng độc đoán, chuyên quyền của Hiệu trưởng.

Một khi từng trường phải tự chạy, tự vận động chứ không ngồi chờ nguồn thu từ nhà nước, nhất định họ phải năng động hơn, các quyết định quản lý phải được thực hiện nhanh chóng để kịp thời cơ, tính toán hiệu quả đầy đủ (vì chính họ sẽ phải trả nợ chứ không còn là nhà nước); và nhất là qui trình triển khai quyết định quản lý sẽ nhanh, gọn hơn trước nhiều chục lần. Chỉ nội những vấn đề đó là đã loại trừ biết bao lãng phí, tăng cường biết bao hiệu quả cho trường. Lãng phí được loại trừ, hiệu quả gia tăng, nhân sự năng nổ hơn: hệ thống đại học công lập nhất định phải đổi mới thành công.

Về qui trình thủ tục thì như thế nào? Thưa GS!

Các trường sẽ phải lập Đề án đăng ký, trình Thủ tướng phê chuẩn để được triển khai thực hiện. Riêng ĐHTĐT vì là hình mẫu tự chủ-tự chịu trách nhiệm thành công từ lâu; Phó thủ tướng và Bộ trưởng Bộ giáo dục & đào tạo nhất trí là không phải lập đề án; mà chỉ làm văn bản báo cáo được vận dụng Nghị quyết của Chính phủ để mở rộng phạm vi tự chủ-tự chịu trách nhiệm của mình.

Xin cảm ơn GS!

 

[QC] Đăng tin tuyển dụng, tìm việc làm nhanh, uy tín tại trang Việc Làm Báo Lao Động.

Bình luận

Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Video xem nhiều nhất

Thứ trưởng Bùi Văn Ga: Nếu học vững là có thể thi tốt