Mô hình thí điểm có thể còn phải điều chỉnh, nhưng nếu thành công, người lao động khi nghỉ hưu thì ngoài khoản lương hưu trí theo chế độ hiện hành, sẽ có thêm khoản lương hưu bổ sung đáng kể, giúp trang trải cuộc sống.

NLĐ về hưu đang rất chật vật


Bộ LĐTBXH đã tiến hành một cuộc điều tra và đưa ra 4 nhận xét quan trọng về hệ thống hưu trí hiện hành ở VN. Đó là: Hệ thống hưu trí đơn lẻ (trong khi tại nhiều nước trên thế giới đã thực hiện hệ thống hưu trí đa tầng); lương hưu hiện nay là thu nhập duy nhất của người lao động (NLĐ) về hưu và đa phần không đủ trang trải cuộc sống; mặc dù Chính phủ có rất nhiều hỗ trợ, nhưng đời sống của người hưởng lương hưu vẫn cần được cải thiện; Quỹ hưu trí tiềm ẩn nguy cơ không đảm bảo chi trả trong tương lai gần. Bộ LĐTBXH nhấn mạnh rằng, những năm gần đây, tuổi thọ trung bình của người VN tuy tăng lên, nhưng do điều kiện làm việc độc hại nên khi đến tuổi nghỉ hưu, sức khỏe thường suy giảm và hay ốm đau. Do vậy, chỉ với chế độ hưu trí cơ bản hiện hành thì rất khó đáp ứng được nhu cầu của cuộc sống của người nghỉ hưu.

Chính vì những lẽ trên, xuất hiện thêm loại hình bảo hiểm hưu trí bổ sung(BHHTBS) là rất cần thiết, nó sẽ làm cho hệ thống hưu trí ở VN không còn đơn lẻ như hiện tại. Cùng với hưu trí cơ bản bắt buộc, mục tiêu của việc thực hiện BHHTBS nhằm góp phần quan trọng bảo đảm an sinh xã hội khi về già cho NLĐ. Đồng thời tạo nguồn tài chính bổ sung để tăng thêm thu nhập cho NLĐ ngoài lương hưu từ hệ thống hưu trí cơ bản hiện hành. Theo tính toán, nếu NLĐ đóng góp trong 15 năm cho Quỹ hưu trí bổ sung và sống sau khi nghỉ hưu 15 năm, số tiền được hưởng từ tài khoản hưu trí bổ sung có thể lên tới trên 5 triệu đồng/tháng (trong 15 năm).

Bộ LĐTBXH cho biết, từ 1.6.2013, bộ này sẽ thí điểm thực hiện BHHTBS với một số tập đoàn, DN lớn trong từ 3-5 năm. Sau thời gian thí điểm, sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách và mở rộng phạm vi áp dụng hưu trí bổ sung đối với các loại hình DN khác.

Mô hình nào cho bảo hiểm hưu trí bổ sung?

Theo Bộ LĐTBXH, vai trò của quỹ BHHTBS sẽ tạo ra mối quan hệ gắn bó NLĐ với DN vì ngoài phần trách nhiệm tham gia đóng BHXH hiện nay, khi tham gia đóng góp và quỹ BHHTBS chính là thể hiện trách nhiệm cao của DN đối với NLĐ; tham gia đóng góp vào quỹ BHHTBS là một chính sách của DN khi thu hút LĐ chất lượng cao về với DN.

Ngoài ra, quỹ BHHTBS cũng đáp ứng nhu cầu của DN. Theo số liệu điều tra năm 2011 của Bộ LĐTBXH với 610 DN tại Hà Nội và TPHCM, thì có đến 70,33% DN được hỏi sẵn sàng tham gia quỹ BHHTBS cho NLĐ. Thực tế hiện nay ở VN đã có một số tập đoàn hình thành quỹ BHHTBS như Unilevef, Dutch Lady... Theo Bộ LĐTBXH, mô hình BHHTBS thực chất là chương trình BHXH có thể là tự nguyện hoặc bắt buộc, có cơ chế tạo lập quỹ từ sự đóng góp của NLĐ và người sử dụng lao động dưới hình thức các tài khoản cá nhân, được bảo toàn và tích lũy thông qua hoạt động đầu tư trên thị trường tài chính.

Về quyền lợi, NLĐ khi đến tuổi nghỉ hưu được hưởng một khoản lương hằng tháng trích ra từ quỹ này cho đến cuối đời (bên cạnh chế độ hưu trí cơ bản đã được Nhà nước chi trả). Số tiền NLĐ đóng góp sẽ được chuyển vào tài khoản cá nhân của họ tại ngân hàng (do chủ DN lựa chọn) và sẽ tích lũy cho đến tuổi nghỉ hưu, với mức đóng từ 5-10% mức thu nhập thực tế hằng tháng nhưng không quá 10 triệu đồng. Đối với trường hợp bị thương tật toàn bộ và vĩnh viễn sẽ được hưởng chế độ hằng tháng như khi nghỉ hưu. Theo đó, mức hưởng được xác định: Khi đến tuổi nghỉ hưu, ngoài lương hưu cơ bản, NLĐ hưởng từ tài khoản hưu trí bổ sung với mức hưởng hằng tháng được xác định bằng giá trị tồn tích trong tài khoản của mình chia cho 15 hoặc 20 năm. Vì vậy, BHHTBS chính là nguồn  bảo đảm cuộc sống cho NLĐ khi đến tuổi nghỉ hưu có cuộc sống an nhàn tuổi già.

Theo ông Phạm Trường Giang - Phó Vụ trưởng Vụ BHXH (Bộ LĐTBXH) - thì dự kiến lộ trình xây dựng quỹ BHHTBS ở VN giai đoạn 1 (2012-2015) sẽ hình thành khung pháp lý, tổ chức thí điểm đối với một số tập đoàn, DN trong nước và nước ngoài. Giám sát quá trình hoạt động và thực hiện các cải tiến cần thiết để hoàn thiện hệ thống; giai đoạn 2 (2015-2020) hoàn thiện khung khổ pháp lý và mở rộng đối tượng tham gia đóng góp vào quỹ HTBS; giai đoạn sau 2020 sẽ chuyển đổi mô hình quỹ BHHTBS từ hình thức tự nguyện sang hình thức bắt buộc. Ngoài ra, khi thực hiện BHHTBS sẽ phải xác định đối tượng tham gia đóng góp vào quỹ BHHTBS là những ai? vai trò của Nhà nước đối với quỹ BHHTBS như thế nào? có cần thiết quy định mức đóng tối thiểu, tối đa không? mục đích thực hiện với lương hưu hay cho phép linh hoạt với các mục đích khác? cơ chế quản lý việc đóng - hưởng như thế nào? Những câu hỏi này sẽ được sáng rõ qua thực hiện mô hình thí điểm.

Theo bà Hồ Thị Kim Ngân - chuyên gia về BHXH (Ban Chính sách- Pháp luật Tổng LĐLĐVN) - tại các nước phát triển thường có hệ thống hưu trí đa tầng và BHHTBS là một trong số đó. DN tham gia vào BHHTBS sẽ được nhà nước ưu đãi về thuế (có thể giảm thuế tới 35%), vì vậy họ sẽ được lợi khi tham gia. Còn với người LĐ, khi tham gia họ sẽ có thêm một khoản lương hưu đáng kể (có thể lên tới 35% tổng tiền lương hưu) ngoài khoản lương hưu theo bảo hiểm hưu trí truyền thống.  

Hiện một số DN của VN đang thực hiện phân chia quỹ phúc lợi phụ thuộc vào điều kiện SXKD của DN và được chi dùng để trợ cấp ốm đau, bồi thường TNLĐ và khen thưởng... Quỹ phúc lợi này DN có thể dùng để tham gia BHHTBS. Nếu thực hiện, sẽ giúp cho hoạt động bảo hiểm hưu trí ở VN trở nên đa tầng và NLĐ sẽ được lợi hơn. Việc thí điểm chỉ áp dụng cho DN, tập đoàn lớn, nhưng vấn đề quan trọng nhất đang đặt ra trong quá trình thí điểm, đó là quỹ BHHTBS sẽ do DN hay BHXH VN quản lý?