Nhưng với tôi, một ngày rong chơi ở bản Nước Ruộng, xã Nam Thượng (Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình), được ăn món thịt chua trong ống nứa, uống rượu ngô, chơi mẳng, đánh cồng chiêng với dân bản... thật không thể nào quên!

Trước khí trời hơi se lạnh, không chịu được cảnh cuồng chân, bó gối, tranh thủ ngày cuối tuần, chúng tôi lại hò nhau rời nhà đi phượt. Một anh bạn trong nhóm chúng tôi bảo vào bản Nước Ruộng. Cái bản heo hút nằm thâm u giữa tứ bề là núi ấy gần như cô lập hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Không trạm y tế. Không sóng di động. Chỉ có duy nhất đường điện mới được mắc đầu năm 2012, cùng một con đường độc đạo hiểm trở được mở năm 2006 với hai bên là đá dựng trời xám ngoét.

Nhưng càng nguy hiểm, chúng tôi càng tỏ ra thích thú. Máy ảnh cầm tay, balô đựng đầy lương khô tấp lên con “chiến mã” rồi hò nhau lên đường. Sáng vùng cao thật êm ả, dễ chịu, nhưng đường lại cứ như con mãng xà uốn éo rồi chổng mũi hướng thẳng lên trời, đôi lúc lại bất ngờ gập mình chúi xuống. Xe chạy mà cứ nhảy tưng tưng như muốn hất tung người lên. Có nhiều đoạn là lạch nước về mùa lũ giờ đã cạn trơ lòng. Chúng tôi đành phải dắt bộ. Thế cũng hay, bởi vậy mới có thể ngắm kỹ hơn cảnh vật xung quanh. Đó là hình ảnh những bông lau nở bông trắng muốt đung đưa trong gió. Những chú bò vàng ươm đang gặm cỏ. Hay nhiều đàn trâu nhẩn nha ăn cỏ, trên cổ con nào cũng đều đeo cái mõ làm bằng gốc luồng. Mỗi khi trâu gặm cỏ, cái mõ lại phát ra tiếng kêu lốc cốc vang vọng khắp núi rừng, nghe rất vui tai.

Cuối cùng chúng tôi cũng vào được bản. Cả bản chỉ toàn nhà tranh, duy nhất nhà văn hóa của bản là phô mái ngói đỏ chót. Hầu hết các nhà đều nằm lấp ló trong các tán lá rừng, hay cheo leo trên những gò đất, trông xa như những đụn lá mục. Mấy đứa trẻ mặc áo ấm trông như chú báo gấm con con thật đáng yêu. Khuôn mặt đỏ hỏn vì lạnh, gió heo may làm bong tróc da cộng với sự ngơ ngác mỗi khi thấy có khách lạ, càng làm cho con trẻ đẹp đến hoang dại.

Tưởng sự nghèo nàn, sự hiểm trở về địa hình khiến cho bản gần như cô lập hoàn toàn với thế giới bên ngoài ấy sẽ làm cho con người khép kín. Vậy mà vừa thấy chúng tôi, họ đã xem là khách quý. Miễn người miền xuôi lên, họ đều coi là cán bộ. Mà cán bộ đến tức là Đảng đến nên phải tiếp đón chu đáo thôi. Chỉ nháy mắt, trong ngôi nhà sàn của ông trưởng bản Bùi Văn Xiêm đã có sẵn một mâm cỗ. Một vò rượu ngô, hai đĩa thịt lợn chua ướp thính được lấy ra từ ống nứa, một khúc thịt trâu khô treo gác bếp đã mấy tháng được xé nhỏ như mực khô và vài ba đĩa cải đồi muối chua... phải quý lắm chúng tôi mới được bà con mang ra đãi.

Nghe coong coong vài tiếng, chẳng biết vì cớ gì mà ông trưởng bản lại đánh chiêng. Thế nhưng, độ vài ba phút sau, có nhiều trai bản đổ xô về tụ tập. Thì ra ông trưởng bản phát tín hiệu cho mọi người đến uống rượu với chúng tôi. Họ cứ báo cáo này, rồi lại bảo quý hóa nọ, miễn là được nâng ly. Uống càng lúc càng hăng. Bà con dân bản đổ về nhà ông trưởng bản để xem mặt mũi khách quý. Trẻ nhỏ thì được dịp tíu tít nô đùa, đôi lúc lại lấm la lấm lét ngó nghiêng nhìn khách. Rồi họ lại đổ xô ra nhà văn hóa của bản cạnh đó độ năm chục mét để tổ chức trò chơi.

Họ dựng những cây nêu rồi dùng một bọc vải nhỏ để ném qua vòng. Mấy bà, mấy mế già cả rồi mà cũng tham gia trò chơi ném mẳng của con trẻ. Rồi thì người ta đưa cả một dàn cồng chiêng ra đánh để hưởng ứng bầu không khí. Bính bong, bình bong, tiếng cồng chiêng vang vọng khắp thôn bản vui như lễ hội. Họ đánh điệu sắc bùa, dịch ra có nghĩa là đón người đến tiễn người đi. Hôm nay có lẽ mọi người không có ai lên nương.

5 giờ chiều, chúng tôi quyết định ra khỏi bản. Hay tin, bà con đều có vẻ tiếc nuối, gạ ở lại qua đêm uống rượu. Người này bảo nên ở lại uống rượu với món gà đồi nấu cây chuối rừng xem sao? Người nọ lại bảo vừa kiếm được vài cân ốc đá để đồ uống rượu. Chúng tôi chỉ biết mỉm cười chia tay dân bản trong cảm giác bùi ngùi với lời hứa rằng lần sau sẽ còn quay lại.