Tuy nhiên, cũng đã xuất hiện ý kiến đề nghị bỏ Điều 10 quy định về CĐ VN trong Hiến pháp. Song có thể thấy, nhận thức này thiếu cơ sở lý luận và thực tiễn, thiếu tính thuyết phục và không thể chấp nhận. Phóng viên Báo Lao Động đã có cuộc trao đổi với tiến sĩ Đặng Quang Điều - Viện trưởng Viện Công nhân - Công đoàn - để trả lời cho câu hỏi vì sao cần tiếp tục khẳng định vai trò CĐ trong Hiến pháp.

*Thưa ông, ngay sau khi đất nước giành được độc lập năm 1945 và những năm sau đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt coi trọng vị trí của GCCN, của tổ chức CĐ khi Người xác định GCCN  là “đội tiên phong của dân tộc, người lãnh đạo xã hội”. Ông có thể phân tích rõ  quan điểm và tư tưởng này của Bác?  

- Chủ tịch Hồ Chí Minh là người hiểu rõ hơn ai hết vị trí và tầm quan trọng của tổ chức CĐ trong phong trào cách mạng nói chung và trong hoạt động của hệ thống chính trị nói riêng. Điều đó được thể hiện thông qua các bài viết, bài nói chuyện của Bác cũng như trong các văn bản pháp luật của Nhà nước non trẻ khi đó.

Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á ra đời, mặc dù khái niệm về “hệ thống chính trị”  chưa xuất hiện, Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959 chưa thể hiện đầy đủ các bộ phận cấu thành của hệ thống chính trị, nhưng trong thực tế, hệ thống chính trị mới vẫn dần được hình thành và Bác Hồ đã có nhiều quan điểm về hệ thống chính trị mới, trong đó có những nội dung về CĐ, như là bộ phận cấu thành của hệ thống chính trị.

Ngày 25.5.1946, Hội Công nhân cứu quốc được đổi tên thành Tổng Liên đoàn Lao động, trở thành một tổ chức quần chúng quan trọng trong hệ thống chính trị mới; CĐ là tổ chức đại diện cho GCCN VN. Giai cấp, mà như Bác Hồ đã xác định là “đội tiên phong của dân tộc”, “người lãnh đạo” xã hội, lực lượng gánh vác trọng trách lớn trong “công việc kháng chiến kiến quốc, trong sự nghiệp xây dựng nền dân chủ mới”.

Bác Hồ - trên cương vị là người đứng đầu Nhà nước - đã góp phần to lớn vào xây dựng pháp luật ngay sau Cách mạng Tháng Tám và ngay cả trong kháng chiến. Đặc biệt là các hiến pháp năm 1946, 1959; Luật  Lao động 1947, Luật Công đoàn 1957... đã nhanh chóng tạo hành lang pháp lý cho CĐ hoạt động thuận lợi. Tư tưởng và quan điểm của Bác Hồ về tổ chức CĐ như trên, một lần nữa khẳng định vì sao có một điều riêng quy định về CĐ trong Hiến pháp.

*Quan điểm và tư tưởng của Bác Hồ về GCCN và tổ chức CĐ đã được Đảng ta tiếp tục khẳng định như thế nào. Về phần mình, GCCN đã đóng vai trò ra sao trong sự nghiệp cách mạng của đất nước, thưa ông?

- Đại hội XI của Đảng đã bổ sung Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước, tiếp tục khẳng định bản chất của Đảng CSVN là đội tiên phong của GCCN, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và dân tộc VN, đại diện trung thành lợi ích của GCCN, nhân dân lao động và của dân tộc. Chính vì vậy, Hiến pháp cần tiếp tục khẳng định bản chất của Đảng, mối liên hệ máu thịt giữa Đảng với GCCN VN, mà tổ chức tập hợp và đại diện cho công nhân lao động là tổ chức CĐ.

CĐ là tổ chức chính trị - xã hội của GCCN và của người lao động, mà GCCN là giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng CSVN. GCCN có vai trò và vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc trước đây, ngày nay vẫn luôn là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Với số lượng chỉ chiếm 21% tổng số lao động, nhưng hằng năm GCCN VN đã đóng góp hơn 60% tổng sản phẩm xã hội và 70% ngân sách nhà nước.

*Thưa ông, vai trò, vị trí của GCCN, tổ chức CĐ đã được các bản hiến pháp trước đây ghi nhận như thế nào? Vì sao Hiến pháp sửa đổi lần này cần phải tiếp tục có 1 điều riêng quy định về CĐ VN?  

- Với vai trò và vị trí  đặc biệt quan trọng của GCCN - mà đại diện cho lực lượng to lớn đó là CĐ Việt Nam, Hiến pháp 1980 đã dành riêng Điều 10 quy định về CĐ Việt Nam, cụ thể: “Tổng CĐ VN là tổ chức quần chúng rộng lớn nhất của GCCN  VN, là trường học chủ nghĩa cộng sản, trường học quản lý kinh tế, quản lý nhà nước. Trong phạm vi chức năng của mình, CĐ tham gia công việc nhà nước và kiểm tra hoạt động của cơ quan nhà nước, tham gia quản lý xí nghiệp; giáo dục công nhân, viên chức; tổ chức phong trào thi đua XHCN; cùng với cơ quan nhà nước chăm lo đời sống và bảo đảm quyền lợi của công nhân, viên chức”.

Hiến pháp năm 1992 tiếp tục khẳng định vai trò, vị trí của CĐ Việt Nam quy định tại Điều 10. Tuy nhiên, để phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội tại thời điểm đó, nội dung Điều 10 đã được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp, cụ thể: “CĐ là tổ chức chính trị - xã hội của GCCN và của người lao động cùng với cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội chăm lo và bảo vệ quyền lợi của cán bộ, công nhân, viên chức và những người lao động khác; tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế; giáo dục cán bộ, công nhân, viên chức và những người lao động khác xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.

Năm 2001, Hiến pháp 1992 được sửa đổi một số điều, liên quan đến Điều 10, tại thời điểm đó, Uỷ ban Dự thảo sửa đổi, bổ sung Hiến pháp đã xem xét kỹ lưỡng và quyết định giữ nguyên không sửa đổi, bổ sung Điều 10.

Như vậy có thể nói, trong hơn 30 năm qua, Hiến pháp nước ta đã có 2 lần sửa đổi, bổ sung (năm 1992 và 2001). Song  những vấn đề về CĐ luôn có một điều quy định riêng và ngày càng hoàn thiện hơn.

Trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp lần này, liên quan đến Điều 10 quy định về CĐ VN cũng được các nhà khoa học, các thành viên Ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp phân tích kỹ lưỡng những căn cứ lý luận và thực tiễn, cơ sở khoa học quy định CĐ trong Hiến pháp; thống nhất giữ Điều 10 và sửa đổi bổ sung vai trò, chức năng của CĐ VN trong việc đại diện bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.  

Trải qua hơn 30 năm (từ Hiến pháp 1980) thực hiện vai trò của mình được quy định trong Hiến pháp, CĐ VN đã thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của GCCN và của người lao động, ngày càng lớn mạnh, góp phần tích cực vào việc phát triển kinh tế - xã hội thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

*Trân trọng cảm ơn ông!

Trả lời câu hỏi có ý kiến nói rằng, hiến pháp các nước không có quy định về CĐ, TS Đặng Quang Điều cho biết: Không phải chỉ có hiến pháp của nước ta quy định về CĐ, mà hiến pháp nhiều nước cũng quy định về CĐ. Ví dụ như: Điều 51 Hiến pháp của Thổ Nhĩ Kỳ quy định quyền tổ chức của CĐ lao động; Điều 12, Hiến pháp của Hy Lạp quy định công dân Hy Lạp có quyền thành lập CĐ, nghiệp đoàn; Hiến pháp Thụy Điển quy định mọi tổ chức CĐ đều có quyền đình công; Hiến pháp của Bồ Đào Nha, Brazil, Nga, Lào, Ireland, Uzbekistan... đều có quy định về CĐ. Cũng cần phải nói thêm rằng, ngoài quy định về tổ chức CĐ trong hiến pháp các nước, tôi không thấy hiến pháp của nước nào có quy định về các tổ chức chính trị-xã hội khác.