Thưa GS, nguy cơ đáng lo ngại của các lò nguyên tử là về lâu dài sẽ bị bào mòn, rạn nứt. Vậy, tới đây khi xây dựng các nhà máy điện hạt nhân, VN đã có chuyên gia đủ tầm cỡ để theo dõi, kịp thời phát hiện và khắc phục ngay hậu quả nhằm đảm bảo an toàn cho các lò nguyên tử?

- Theo “quy luật vô thường” thì mọi sự vật hiện tượng đều luôn biến đổi không ngừng. Sự bào mòn hay vết nứt của các lò hạt nhân chính là những diễn biến của “quy luật vô thường”. Điều quan trọng là ta phải “làm chủ” được quy luật đó, có nghĩa phải chủ động đánh giá được tác động của sự bào mòn và những vết nứt của công trình.

Có khi công trình rất nhiều vết nứt mà không ảnh hưởng gì, nhưng có trường hợp dù chỉ một vết nứt cũng gây nguy hiểm cho công trình. Theo kinh nghiệm của tôi, những sự cố xảy ra trong các nhà máy điện hạt nhân ở Pháp liên quan rất ít đến vật lý, mà chủ yếu liên quan đến cơ học chất rắn, còn sự mòn trong các ống thì liên quan tới cơ học chất lỏng và hoá học về môn “corrosion”.

Như vậy, để làm chủ được tình hình, điều quan trọng nhất là ta phải có đủ các máy móc thiết bị hiện đại để kiểm tra, đo đạc.

Thứ hai, phải có chuyên gia tính toán được về cơ học vết nứt, tức là cơ học chất rắn. Thứ ba là phải tuân thủ tuyệt đối yêu cầu của chuyên gia về cơ học chất rắn. Ở Pháp, các chuyên gia này thuộc tổ chức “Autorite de surete” (ASN) – là một cơ quan nhà nước nhưng độc lập với chính quyền Pháp.

Hiện, VN chưa có chuyên gia về lĩnh vực này, nên cần đào tạo nhiều nhà khoa học chuyên môn về cơ học chất rắn, về cơ học chất lỏng, về vật lý hạt nhân, hoá học, về thép, toán áp dụng, tính toán bằng máy, cơ học vật liệu... Để đảm bảo an toàn cho điện hạt nhân, VN có thể mời các chuyên gia của Pháp cộng tác, trong đó có các nhà khoa học ở các trường ĐH trên nước Pháp.

Thưa GS, VN đã và đang xây dựng nhiều đập thuỷ điện, trong đó có những đập có nguy cơ rạn nứt, rò rỉ (như đập thuỷ điện Sông Tranh 2 ở huyện Bắc Trà My – Quảng Nam). GS là chuyên gia tính toán các bài toán ngược, từng áp dụng để tính toán và phát hiện những điều mới lạ trong các kim tự tháp cổ và viết thành sách. Vậy, GS có thể giúp VN nghiên cứu, kịp thời phát hiện để khắc phục những vết nứt ở các đập thuỷ điện?

- Thực ra, VN có nhiều nhà toán học rất nổi tiếng trong lĩnh vực này, nhưng hoạt động của họ mới chỉ dừng ở phạm vi toán học, còn cụ thể giải bài toán ngược cho đập thuỷ điện đã bị rạn nứt thì “tiên quyết” phải có những phương pháp vật lý thích hợp, sau đó mới đến lượt giải bài toán ngược để tìm ra vết nứt. Tóm lại, nếu thực hiện được cái điều “tiên quyết” ở trên coi như là đã đủ. Muốn vậy, VN phải đầu tư để có các máy móc, phương tiện, dụng cụ tối tân về kỹ thuật để thăm dò vết nứt.

- Xin cảm ơn GS!