“Phép lạ” để Ba Làng An bám biển

Sau gần 1 tháng kể từ ngày bị Trung Quốc bắt, thu tàu cá, cha con ông Trần Phương, Trần Thế Anh ở Ba Làng An - Quảng Ngãi vẫn như những kẻ mất hồn. Nghe tin chương trình “Tấm lưới nghĩa tình” của Quỹ Tấm lòng vàng Lao Động tặng một tàu 45CV đóng mới, cha con ông và cả gia đình càng ngơ ngác, không dám tin đó là sự thật.

Người dân ở Ba Làng An cũng ngỡ ngàng không kém, cứ như là một “phép lạ”, vì đây là lần đầu tiên cả nước có một tổ chức tặng hẳn một con tàu mới cho ngư dân bám biển.    

Ba Làng An chưa... an

Hôm tôi tìm về Bình Châu, hỏi đường đến nhà ngư dân vừa bị Trung Quốc bắt, thu tàu, ông Hùng ở quán nước ven QL1A cặn kẽ chỉ: “Chú đi chừng 15 cây số nữa, đến gần cảng Sa Kỳ, rẽ trái, hỏi đường về Ba Làng An ai cũng biết”. Tôi thắc mắc: “Ba Làng An?”. Ông Hùng giải thích: Đó là mũi đất cuối cùng nhô ra biển của bán đảo Châu Mỹ Đông, nơi mà cả 3 làng đều có tên An là An Chuẩn, An Hải và làng Vân An.

“Các cụ ngày xưa đặt tên đất tên làng đều với tâm nguyện cầu cho được an bình, nhưng ở mũi đất đầu sóng ngọn gió đó có bao giờ được bình an đâu!” - ông Hùng chua chát. Đến được nhà Trần Thế Anh - thuyền trưởng con tàu QNg 55-003 - bị bắt cũng không quá khó, nhưng tìm gặp Thế Anh thì mịt mù như... nghề lặn biển. Chủ tàu QNg 55-003 - ông Trần Phương, cha ruột của Thế Anh - bảo tôi ngồi lên xe máy chạy tìm Thế Anh.

“Trung Quốc thu tàu của cha con tôi, thả 14 người về theo tàu của Võ Minh Quân cùng bị bắt, khi ấy chỉ còn ít dầu và... cái vỏ tàu. Tài sản bị vơ vét, điện thoại di động cũng bị thu sạch. Chừ muốn tìm nhau, chỉ có nước “tìm bộ” thế này thôi!” - ông Phương nói khi chở tôi vòng vèo trên con đường đầy bụi đất đỏ.

Thông tin ngư dân Bình Châu, Lý Sơn của Quảng Ngãi bị Trung Quốc bắt người, thu tàu ở vùng biển Hoàng Sa đã trở thành quen thuộc những năm gần đây. Tuy vậy, việc mất mát sản nghiệp lớn của dân, đe doạ đến sự an nguy tính mạng của bà con ngư dân đã trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng không chỉ trong nước; đặc biệt, trong bối cảnh tranh chấp chủ quyền trên biển Đông đang “nóng” lên từng ngày như hiện nay.

Hôm được tin tàu cá QNg 55-003 của ông Trần Phương và tàu QNg 50-003 của thuyền trưởng Võ Minh Quân cùng 14 ngư dân bị Trung Quốc bắt, thu tàu (16.5) ai cũng ngậm ngùi. Bởi lẽ, 2 con tàu này chỉ có công suất 45CV, nên chỉ sau 2 giờ rượt đuổi, Trung Quốc đã “tóm” gọn bà con.

Hoàng Sa là vùng biển đánh bắt hải sản truyền thống của ngư dân huyện đảo Lý Sơn và ngư dân Bình Châu (huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi). Vì vậy, họ liên tục bị nạn trên biển, bị cướp ngư cụ, sản vật đánh bắt, bị thu tàu. Nhiều gia đình ngư dân chấp nhận “ngập đầu” trong nợ nần để tiếp tục được làm nghề, nhưng họ cũng chỉ có thể xoay xở đóng lại những con tàu công suất nhỏ như vậy thôi.

Theo ông Võ Đình Trà - Phó Bí thư Huyện uỷ Bình Sơn, Quảng Ngãi - thì mới đây, nhờ có Nhà máy lọc dầu Dung Quất, các khu công nghiệp và đô thị mới phát triển theo, chứ Bình Sơn vốn là địa phương trọng điểm nghề biển. Đã thế, truyền thống của ngư dân nơi này toàn là đánh bắt, đi câu xa khơi. Hiện, cả huyện có trên 100 tàu công suất lớn (90 - 450CV) chuyên nghề câu mực, đánh bắt dài ngày 2 - 3 tháng, tận các khu vực ngoài hải phận quốc tế. Riêng tại xã Bình Châu, có hơn 70 tàu với cả ngàn ngư dân chuyên nghề lặn ở Hoàng Sa. Đây cũng là địa phương có rất nhiều tàu và ngư dân bị bắt, bị tử nạn trên biển nhất ở miền Trung. Tin dữ về với Ba Làng An là liên tục.

Một góc yên bình ở biển Ba Làng An. Ảnh: Thanh Hải

Ngập nợ vẫn ra khơi

Trong số 5 người con của ông Trần Phương, Thế Anh là đứa duy nhất theo nghiệp cha, bám biển. “Dù thất học từ nhỏ, song Thế Anh là đứa sáng dạ - ông Phương khoe - Nó tự học, nhưng không hỏng hóc nào của các loại máy nổ trên biển mà nó thua cả. Hơn 10 năm đi biển, nó đã nổi tiếng về khả năng sửa chữa máy móc cho các tàu bạn ở Bình Châu. Tôi tuổi già, sức yếu nên nhường con tàu cho nó làm thuyền trưởng kế nghiệp”.

Ông Phương kể, nghề lặn truyền thống của dân Bình Châu ở vùng biển Hoàng Sa có lâu đời, không thể từ bỏ được. Nếu trời yên biển lặn, không có tranh chấp, xua đuổi thì nghề này làm ra tiền không khó. Những hải sản có giá trị dinh dưỡng, dược lý như hải sâm, vú nàng, vít, san hô đen, nhum... bán được giá rất cao, 250 - 300 triệu đồng một chuyến là thường, tất nhiên nếu... bình yên.

Thời xưa thuyền còn nhỏ hơn bây giờ, nhưng nhờ biển bình yên nên đời sống người dân đều khấm khá. Bây giờ tàu dù lớn, nhưng cứ bị bắt, bị tịch thu hoài thì có làm giỏi cũng không thể trả nổi gánh nợ. Con tàu QNg 55-003 của ông Phương vừa bị Trung Quốc bắt, tịch thu được đóng mới cách đây 4 năm, lúc ấy chỉ hơn 600 triệu đồng. Thế nhưng, đã qua bao nhiêu mùa biển rồi, ông vẫn còn nợ những 200 triệu đồng.  

Võ Minh Quân - thuyền trưởng tàu QNg 50-003 - ngồi buồn thiu trong góc nhà vì dẫu tàu không bị mất, nhưng toàn bộ phương tiện thông tin liên lạc, rađa, máy tầm ngư, ICOM, ngư cụ đều bị tịch thu sạch. Tàu không mất, “nậu” chẳng thông cảm, đòi nợ từng ngày. Ông Quân kể: “Chúng tôi xuất bến ngày 2.5.2012, đánh bắt đến ngày 16.5. Giá trị hải sản trên mỗi tàu không dưới 250 triệu đồng thì sáng hôm ấy, tàu Trung Quốc phát hiện, truy đuổi. Tôi chạy hết tốc lực, nhằm thẳng bờ đất Việt mà chạy. Nhưng chỉ sau 2 tiếng đồng hồ họ đã vây, chặn, lùa chúng tôi lên tàu của họ, bắt ngồi trên boong, 2 tay ôm đầu dưới những họng súng của binh lính.

Đi được vài giờ đồng hồ, họ phát hiện và truy bắt tiếp tàu QNg 55-003 của Trần Thế Anh. Vậy là 14 ngư dân cùng quê đều bị đưa về nhốt ở đảo Phú Lâm trong tư thế bị bịt mắt. Đến ngày 20.5, Trung Quốc hỏi cung từng người. Đến ngày 21.5 thì bắt chúng tôi ký, điểm chỉ vào biên bản ghi sẵn bằng tiếng Trung, nội dung được phiên dịch là chúng tôi đã vi phạm đánh bắt trên vùng lãnh hải của Trung Quốc, cam kết không tái phạm. Theo đó là quyết định tịch thu toàn bộ phương tiện, ngư cụ, hải sản của cả 2 tàu, thu hẳn tàu QNg 55-003 của Trần Thế Anh và thả 14 người trên tàu tôi.

Trung Quốc muốn đánh trực tiếp vào kinh tế của ngư dân, làm kiệt quệ gia sản, nản chí bám biển, nhưng coi việc giam người là “của nợ”, nhờ vậy mà tàu tôi mới không bị thu để làm phương tiện chở người về”. Tàu về, nhưng nhóm 4 cổ đông trên tàu ông Quân đang phải gánh nợ hàng trăm triệu đồng, chưa kể những mất mát do bị tịch thu.

Hai cha con ông Trần Phương thẫn thờ, chưa tin mình được tặng cả một con tàu mới.

Rơi nước mắt vì nghĩa tình đồng bào

Bước đầu chia sẻ khó khăn với ngư dân, giúp họ có điều kiện trở lại bám biển làm ăn, góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo, ngay đầu tháng 6.2012,  GĐ Quỹ Tấm lòng vàng, TBT Báo Lao Động đã quyết định đóng mới con tàu 45CV, tặng cho ông Trần Phương. Đây cũng chính là chủ trương của Tổng LĐLĐVN khi thành lập hàng loạt các nghiệp đoàn nghề cá ở cả nước.

Ông Đặng Ngọc Tùng - Chủ tịch Tổng LĐLĐVN - từng phát biểu: Tổ chức nghiệp đoàn nghề cá sẽ luôn “đứng” phía sau ngư dân, sẵn sàng động viên, hỗ trợ giúp đỡ ngư dân khi bị hoạn nạn, thiên tai địch hoạ dưới biển cũng như trên bờ. Năm 2011, thông qua hoạt động xã hội - từ thiện của Báo Lao Động, Tổng LĐLĐ Việt Nam đã phát động chương trình “Tấm lưới nghĩa tình”, kêu gọi sự đóng góp của các DN, các tập thể, cá nhân hảo tâm... trên cả nước và nước ngoài, với mục đích giúp đỡ những ngư dân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, hoạn nạn.

Việc đóng mới một con tàu, tặng cho ngư dân Trần Phương lần này là một trong số hoạt động hỗ trợ ngư dân của tổ chức công đoàn. Bà Ngô Thị Kim Ngọc - Chủ tịch LĐLĐ Quảng Ngãi, đơn vị được uỷ quyền thực hiện việc đóng tàu - nói: “Giúp đỡ, thăm hỏi và kể cả hỗ trợ đặc biệt cho ngư dân là việc làm thường xuyên ở miền Trung, nhưng đóng hẳn một con tàu mới có giá trị 600 - 800 triệu đồng thì đây là lần đầu tiên.

Còn rất nhiều ngư dân ở nhiều địa phương khác Bình Châu, Lý Sơn cũng có hoàn cảnh tương tự ông Trần Phương, họ cũng còn khó khăn, ngậm ngùi khi chưa được hỗ trợ, tuy vậy mọi người vẫn rất đồng tình, chia sẻ với hy vọng Quỹ Tấm lòng vàng Lao Động sẽ có sức lan toả cao, huy động được nhiều hơn sự hỗ trợ  của cộng đồng để tiếp tục giúp ngư dân”.

Riêng cha con ông Trần Phương thì chỉ còn biết lặng thinh, rơi nước mắt vì chưa từng nghĩ mình được tặng mới cả con tàu. Ông Phương nói: “Của biếu là của lo, của cho là của nợ, gia đình tôi quá nặng nợ ân nghĩa của đồng bào - những người đã đóng góp vào Quỹ Tấm lòng vàng Lao Động. Tôi hứa sẽ quyết tâm bám biển, vận động bà con vững lòng ra khơi làm ăn, đoàn kết giúp nhau, giữ gìn vùng biển quê hương mình”.