Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Hưởng thụ và tận hưởng

LĐCT - 37 PGS.TS. PHẠM VĂN TÌNH

Cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2016 vừa kết thúc trong đêm 28.8.2016 tại Nhà thi đấu Phú Thọ (TP. Hồ Chí Minh). Hồi hộp chờ đợi bao ngày, cuối cùng thì vương miện cũng đã được trao cho người đẹp nhất. Đó là Đỗ Mỹ Linh - cô sinh viên 20 tuổi, đang học ở Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội.

 

Cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2016 vừa kết thúc trong đêm 28.8.2016 tại Nhà thi đấu Phú Thọ (TP. Hồ Chí Minh). Hồi hộp chờ đợi bao ngày, cuối cùng thì vương miện cũng đã được trao cho người đẹp nhất. Đó là Đỗ Mỹ Linh - cô sinh viên 20 tuổi, đang học ở Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội.

30 người đẹp đã trải qua nhiều vòng dự thi với nhiều tiêu chuẩn lựa chọn, và phải chờ đến vòng cuối cùng, với 5 ứng cử viên vào vòng thi ứng xử, Ban tổ chức mới chọn được tên "người đẹp trong số những người đẹp" để xướng danh. Đây cũng là thông lệ cho tất cả các cuộc thi người đẹp trong nước và quốc tế. Chất lượng trả lời câu hỏi ứng xử là căn cứ quan trọng nhất để quyết định lựa chọn ra cô gái "đẹp người và đẹp nết" trong cuộc đua đặc biệt này.

Bởi ứng xử ngôn từ là mặt biểu hiện rõ nét nhất năng lực, phẩm chất của mỗi cô gái, theo tiêu chí cần có về "công, dung, ngôn, hạnh".

Câu hỏi dành cho ứng viên Đỗ Mỹ Linh là "Nhiều bạn trẻ lấy việc làm việc hết mình, hưởng thụ tối đa làm phương châm sống, bạn có đồng tình với phương châm đó không?" Và đây là câu trả lời: "Khi đọc câu hỏi, em hơi băn khoăn về từ hưởng thụ. Nếu có thể, em có thể thay hưởng thụ bằng tận hưởng. Vì khi mình đã làm việc hết mình, mình xứng đáng được tận hưởng kết quả công việc mình đã làm".

Về câu trả lời này, nhiều người có thắc mắc là việc "thay từ" của Đỗ Mỹ Linh có thực sự hợp lý hay không? Bởi ta phân tích, sẽ thấy câu trả lời của Mỹ Linh có hai ý: 1) Đề nghị sửa lại một từ trong câu hỏi (thay hưởng thụ = tận hưởng) và 2) Câu trả lời là dựa theo nội dung câu hỏi đã chỉnh sửa.

Vấn đề đặt ra là, nếu chấp nhận đề nghị đổi từ của Đỗ Mỹ Linh thì có nghĩa là chấp nhận hai từ này không giống nhau về nghĩa.

Hưởng thụ và tận hưởng đều là hai từ Hán Việt. Hưởng thụ (hưởng: được dùng, thụ: nhận lấy) có nghĩa gốc là "nhận lấy để dùng cho bản thân mình" và hiện nay, trong “Từ điển tiếng Việt” (Hoàng Phê chủ biên, NXB Đà Nẵng - Trung tâm Từ điển học, 2015), từ này được giải nghĩa là "hưởng của xã hội, trong quan hệ với cống hiến". Còn tận hưởng (tận: hết, trọn vẹn, hưởng: nhận lấy) có nghĩa là "hưởng cho trọn vẹn cái được hưởng" (“Từ điển tiếng Việt, đã dẫn”).

Như vậy, cả hưởng thụ và tận hưởng đều xuất phát từ nghĩa chính của từ "hưởng" (được nhận về, nhận lấy về mình lợi ích nào đó). Nhưng hưởng thụ là nhận lấy từ xã hội, cộng đồng (hưởng thụ quyền lợi, hưởng thụ vật chất khi đã có công lao, cống hiến...), ví dụ: "Sự đóng góp to lớn của vận động viên này thì những gì anh được hưởng thụ thật xứng đáng". Còn tận hưởng dùng chỉ ai đó "được tiếp nhận những lợi ích, những ưu đãi... một cách cao nhất, tốt nhất", ví dụ: "Sau bấy nhiêu năm xa cách, ông Ba lặng lẽ tận hưởng những tháng ngày ngọt ngào bên gia đình"; "Hãy tận hưởng giây phút thăng hoa của niềm vui chiến thắng"... Đấy là chưa nói, xét cho cùng, tận hưởng có ngữ nghĩa chỉ mức độ cao hơn hưởng thụ.

Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng, từ hưởng thụ đã có sự khác biệt nhất định, không diễn tả sắc thái trung hòa mà đôi lúc, nghiêng về phía nghĩa không thực sự tích cực. Ta thường nghe nói: "Họ có làm được bao nhiêu đâu mà suốt ngày đòi hưởng thụ"; "Con người ta tầm thường đi bởi những hưởng thụ thấp hèn"; "Rất nhiều cán bộ, đảng viên ta đã tỏ ra anh dũng, gương mẫu, gian khổ đi trước, hưởng thụ đi sau" (Hồ Chí Minh)... Với cách dùng như vậy, ai đó tự nói về mình với sự hưởng thụ nào đó thường không được coi là khiêm tốn, hoặc không thực sự được đánh giá cao (theo nguyên tắc "mình vì mọi người", có nói về "hưởng thụ" cũng nên nói một cách khéo léo). Cho nên, trong câu nói "Nhiều bạn trẻ lấy việc làm việc hết mình, hưởng thụ tối đa làm phương châm sống" thì từ hưởng thụ dễ làm cho người nghe không thiện cảm. Đỗ Mỹ Linh dùng từ "tận hưởng" cốt để "mềm hóa", làm nhẹ đi nội dung ngữ nghĩa của vế sau (được quyền nhận về mình thành quả đạt được). Dĩ nhiên, còn có một giải pháp khác. Trong ngữ cảnh này, nếu dùng "thụ hưởng" (thay vì dùng "hưởng thụ") là hoàn toàn được, thậm chí là hay hơn "tận hưởng".

[QC] Đăng tin tuyển dụng, tìm việc làm nhanh, uy tín tại trang Việc Làm Báo Lao Động.

Bình luận

Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu

Video xem nhiều nhất

Man City nhẹ nhàng vượt qua Swansea 2 - 1